رابطه بین کیفیت سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی در شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران

۱-۱- مقدمه

امروزه بازار سرمایه یکی از ارکان اساسی رشد و توسعه اقتصادي در هر کشور به شمار می­رود. به منظور هدایت صحیح تصمیم­گیري­ها در راستاي تخصیص بهینه سرمایه، اطلاعات نقش اساسی در عملکرد بازار سرمایه ایفا می­کنند، زیرا اغلب تصمیمات از جمله تصمیمات سرمایه­گذاري در حالت عدم اطمینان گرفته می­شود. بنابراین در چنین وضعیتی اطلاعات نقش مهمی در کاهش عدم اطمینان دارد (فرانسیس و همکاران، ۲۰۰۴).

از سوی دیگر انتشار گزارش­های مالی به منظور ادای وظیفه­ی پاسخگویی مدیران در برابر، استفاده­کنندگان و ذی­نفعان شرکتی است. به همین دلیل، شفافیت در گزارش­های مالی بر فرآیند تصمیم­گیری و کاهش مخاطرات مربوط تاثیر­گذار است. ولی با توجه به شکاف بر خاسته از تضاد نمایندگی بین مدیریت و مالکیت از کجا می­توان اطمینان یافت اطلاعات گزارش­شده گویای واقعیت و پاسخگویی منصفانه­ی مدیریت است. از دید استفاده­کنندگان، اطلاعاتی اعتماد­پذیر است که یک سازمان مستقل بر فرآیند گزارشگری آن نظارت کرده باشد. اتفاق­های جهانی از جمله بحران­های اقتصادی منجر به پررنگ­ترشدن نقش اساسی گزارش­های مالی قابل اعتماد و با کیفیت شده است (کرمی و همکاران، ۱۳۹۰).

یکی از نهادهایی که نقش عمده­ای را در حمایت از کیفیت گزارشگری مالی در سرتاسر دنیا چه در زمینه بازار سرمایه بخش عمومی و چه بخش خصوصی ایفا می­کند، حسابرسی مستقل است. حسابرسی مستقل، بخش مهم نظارت و بازرسی زیربنایی سازمانی و یک فعالیت مهم مبتنی بر منافع عمومی است که اطمینان می­بخشد اطلاعات موجود در گزارش­های مالی به­طور منصفانه و صحیح ارائه شده است یا خیر. از دیدگاه تئوری نمایندگی، این موضوع نقش مهمی را در کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و کاستن مسائل نمایندگی بین مدیریت و مالکین و همچنین سهامداران اکثریت و اقلیت بازی می­کند (جنسن و مکلینگ،۱۹۷۶) بنابراین کیفیت حسابرسی مهمترین موضوع برای تدوین­کنندگان استانداردهای حسابرسی محسوب می­شود.

این تحقیق در صدد آنست که به بررسی رابطه بین کیفیت سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی شرکت­های پذیرفته­شده در بورس اوراق بهادار تهران بپردازد. امید است نتایج تحقیق بتواند راهنمای عملی برای تصمیم­گیرندگان و راه­گشایی برای تحقیقات آتی باشد.

در این فصل ابتدا بیان مسئله و ضرورت تحقیق وسپس اهداف، سؤالات، فرضیه­ها، قلمرو تحقیق، روش تحقیق، روش گردآوری اطلاعات و تعاریف متغیرها و در نهایت ساختار پژوهش ارائه می‌شود.

۱-۲- بیان مسأله

رسوایی­هاي مالی اخیر در سطح بین­الملل نظیر لمن برادرز، ساتیام، انگلو ایریش بانک، انرون، ورلدکام، تلکام و … نگرانی­هایی را در مورد کیفیت سود پدید آورده است. حسابرس مستقل نقش اساسی در فرآیند گزارشگري مالی و قابلیت اعتبار آن بازي می کند (مک نیکولاس، ۲۰۰۰). در حالی که مسؤولیت تهیه صورت­هاي مالی بر عهده مدیریت شرکت است ولی در پی این رسوایی­ها، انگشت اتهام به سوي حسابرسان نیز نشانه رفته است. براي مثال در رسوایی انرون علاوه بر مدیریت ارشد شرکت، حسابرس (مؤسسه آرتور اندرسون) نیز به خاطر عدم کشف تقلب­هاي صورت پذیرفته مقصر شناخته شد. در این ارتباط این اجماع نظر وجود دارد که فقدان استقلال و کیفیت ضعیف حسابرسی موجب وقوع چنین رسوایی­هایی گشته است. در پی این وقایع، قانون­گذاران و تدوین­کنندگان استانداردهاي حسابداري و حسابرسی در پی ساز و کارهایی براي بهبود استقلال حسابرسان و کیفیت حسابرسی بوده­اند (پییر و اندرسون، ۱۹۸۴). از جمله این تلاش­ها می­توان به موضوع چرخش اجباري حسابرسان اشاره کرد. با این اوصاف، این که چرخش اجباري حسابرس سبب ارتقاي کیفیت سود (کیفیت گزارشگري مالی) می­شود در هاله­اي از ابهام قرار دارد.

دی­آنجلو در سال ۱۹۸۱، حسابرسی را به صورت احتمال مشترک این که یک حسابرس معین، تحریف­های با اهمیت موجود در گزارش­های مالی را باهم کشف و هم گزارش کند، تعریف می­نماید. همچنین دیویدسون­ونئو در سال ۱۹۹۳، در تعریفی جامع­تر، حسابرسی را توانایی حسابرس در کشف و برطرف نمودن تحریف­های بااهمیت و دستکاری­های انجام­ شده در سود گزارش­شده عنوان می­نمایند. بنابراین توانایی حسابرس موضوعی مهمی است که از دیدگاه­های مختلفی تفسیر شده و به­طور گسترده­ای با عوامل داخلی و خارجی، خصوصیات حسابرسان )همانند تجربه، شایستگی، رعایت اخلاق و … (، مستقل بودن حسابرسان )استقلال از کارفرما، رقابت در بازار و …) محیط قانون­گذاری )تعویض اجباری، خدمات حسابرسی و غیرحسابرسی و …) در ارتباط است.

با توجه به اهمیت کیفیت سود در تصمیمات مدیران مالی و ارتباطی که با کیفیت گزارشگری مالی شرکت­ها دارد؛ این تحقیق درصدد پاسخگویی به این سؤال است که؛ آیا بین رابطه بین کیفیت سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی در شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران ارتباط معناداری وجود دارد؟

۱-۳- اهمیت و ضرورت تحقیق

کیفیت اطلاعات حسابداري، از جمله سود حسابداری موجب آسان­تر شدن شرایط تامین مالی می­گردد (بارث و همکاران، ۲۰۰۸) و همچنین اطلاعات با کیفیت، هزینه سرمایه را کاهش می­دهد (فرانسیس و همکاران، ۲۰۰۵). باتاچاریا و همکاران (۲۰۱۱) در پژوهش خود به اینت نتیجه رسیدند که سود با کیفیت بالا عدم تقارن اطلاعاتی را کاهش می­دهد. ارزیابی و تعیین کیفیت سود واحدهای تجاری باعث افزایش امنیت ذی­نفعان از جمله اعتباردهندگان می­شود (دستگیر و غنی­زاده، ۱۳۹۳). بنابراین گزارش حسابرسان به استفاده­کنندگان کمک می­کند تا کیفیت سود را بهتر مورد ارزیابی قرار دهند.

با این اوصاف هر چند تعداد بالای بندهای گزارشگری مالی؛ موجب ارائه اطلاعات دقیق می باشد؛ اما از طرفی موجب تأخیر در گزارشگری حسابرسی نیز می گردد و مطالعات در حوزه بازار سرمایه نشان داده است در شرکت­هایی که اطلاعات صورت­هاي مالی از جمله سود به موقع گزارش می­شوند، بازده غیرعادي مثبت است. اما در شرکت­هایی که اطلاعات مذکور با تاخیر به بازار ارائه می­گردد، این بازده منفی است. این نتایج نشان می­دهند که زمان­بندي ارائه اطلاعات صورت­هاي مالی به ویژه سود می­تواند به عنوان یک علامت براي تشخیص شرکت­ها با اخبار خوب و شرکت­ها با اخبار بد مورد استفاده سرمایه­گذاران در بازار سرمایه، قرار گیرد (الک  و همکاران[۱]، ۲۰۱۳).

با توجه به موارد فوق و اهمیت کیفیت گزارشگری مالی و خصوصا کیفیت سود و نقش گزارش حسابرسی در تایید کیفیت سود؛ انجام چنین تحقیقی ضروری به نظر می­رسد و می­تواند پیشنهادات کاربردی سازنده­ای برای مدیران مالی شرکت­ها در بر داشته باشد.

۴-۱- اهداف تحقيق

در حالت کلی پژوهش حاضر در پی دستیابی به ۱ هدف اصلی و ۶ هدف فرعی بشرح زیر می­باشد:

۱-۴-۱-هدف اصلی تحقيق

تعیین رابطه بین ابعاد مختلف کیفیت سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی

۲-۴-۱-هدف فرعی تحقيق

  1. تعیین رابطه بین کیفیت اقلام تعهدي و تعداد بندهای گزارش حسابرسی
  2. تعیین رابطه بین تغییرپذیري سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی
  3. تعیین رابطه بین اقلام تعهدي اختیاري و تعداد بندهای گزارش حسابرسی
  4. تعیین رابطه بین عامل مشترك و تعداد بندهای گزارش حسابرسی
  5. تعیین رابطه بین پیش­بینی پذیري سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی
  6. تعیین رابطه بین هموار بودن سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی

۱-۵- فرضیه­ها

۱-۵-۱- فرضیه اصلی

بین ابعاد مختلف کیفیت سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی شرکت­های پذیرفته­شده در بورس اوراق بهادار تهران ارتباط معناداری وجود دارد.

۱-۵-۲- فرضیات فرعی

  1. بین کیفیت اقلام تعهدي و تعداد بندهای گزارش حسابرسی رابطه و معناداري وجود دارد.
  2. بین تغییرپذیري سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی رابطه و معناداري وجود دارد.
  3. بین اقلام تعهدي اختیاري و تعداد بندهای گزارش حسابرسی رابطه و معناداري وجود دارد.
  4. بین عامل مشترك و تعداد بندهای گزارش حسابرسی رابطه و معناداري وجود دارد.
  5. بین پیش­بینی پذیري سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی رابطه و معناداري وجود دارد.
  6. بین هموار بودن سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی رابطه و معناداري وجود دارد.

۱-۶- قلمروی تحقیق

۱-۶-۱- قلمروی موضوعی

قلمرو موضوعی تحقیق حاضر؛ بررسی رابطه بین کیفیت سود و تعداد بندهای گزارش حسابرسی شرکت­های پذیرفته­شده در بورس اوراق بهادار تهران  می‌باشد.

۱-۶-۲- قلمروی مکانی

جامعه­ی آماري اين پژوهش كليه­ی شركت­هاي پذيرفته ­شده در بورس اوراق بهادار تهران است. در تحقیق حاضر از روش نمونه­برداری حذف سیستماتیک استفاده گردیده است که از جامعه­ی آماری مورد نظر، شركت­های نمونه با توجه به شرايط و محدودیت‌های زير انتخاب گردیده است:

  1. برای انتخاب نمونه همگن، شرکت‌ها باید قبل از سال ۱۳۹۱ در بورس تهران پذیرفته شده باشند و از ابتدای سال ۱۳۹۱ سهام آنها در بورس مورد معامله قرار گرفته باشد.
  2. به منظور انتخاب شرکت‌های فعال، معاملات این شرکت‌ها در طول سالهای  1391 الی ۱۳۹۵ در بورس دچار وقفه نشده باشد.
  3. به لحاظ افزایش قابلیت مقایسه، دوره مالی شرکت‌ها منتهی به اسفند باشد.
  4. بین سالهای ۱۳۹۱ الی ۱۳۹۵ تغییر فعالیت یا تغییر سال مالی نداشته باشند.
  5. دستیابی به اطلاعات مورد نیاز شرکت‌ها، مقدور باشد.

با اعمال شرایط فوق، تعداد ۵۸ شرکت به عنوان نمونه مورد مطالعه در این تحقیق، انتخاب شدند.

۱-۶-۳- قلمروی زمانی

قلمرو زمانی این تحقیق دوره‌ی زمانی دو ساله مربوط به سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۵ می‌باشد.

۱-۷- روش تحقیق:

این پژوهش از نوع تجقیق همبستگی و از حیث هدف از نوع کاربردی و از بعد زمان، گذشته­نگر و از لحاظ توجه به نتایج، نتیجه­گرا می­باشد. از لحاظ نحوه و دقت بررسی، این تحقیق از نوع مقطعی می­باشد یعنی نمونه آماری تنها در یک مقطع زمانی مشخص از سال ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۵، جهت جمع­آوری داده­های مورد نیاز، مورد بررسی قرار گرفته­اند.

۱-۸- روش گردآوری اطلاعات

در این تحقیق برای جمع آوری اطلاعات مرتبط با مبانی تئوریک و ادبیات پژوهش از روش مطالعه کتابخانه­ای استفاده خواهد شد و با مراجعه به کتب، مقالات و پایان نامه­­ها اطلاعات لازم برای این بخش جمع­آوری می­شود و برای جمع­آوری اطلاعات مالی از اطلاعات و ارقام موجود در بورس اوراق بهادار تهران استفاده خواهد شد. به همین جهت اطلاعات مورد نیاز، از گزارش­های مالی منتشر شده از سوی شرکت­ها، سایت رسمی بورس اوراق بهادار تهران و همچنین از نرم افزار بانک اطلاعاتی ره­آورد نوین استخراج می­شود.

۱-۹- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

به­منظور تجزیه و تحلیل داده­ها از تکنیک­های مناسب آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده می­شود. آماره توصیفی شامل محاسبه شاخص­های میانگین، انحراف معیار و خطای معیار می­باشد. به­منظور آزمون فرضیه­های تحقیق، ابتدا از آزمون نرمال­بودن، آزمون ضریب همبستگی و سپس آزمون رگرسیون چندگانه استفاده می­شود. برای انجام آزمون­هاي آماري و  بدست­آوردن جداول مربوطه، از نرم­افزارهای EVIWES9   و  EXCEL استفاده می­شود.

۱-۱۰ واژگان کلیدی

کیفیت سود

کیفیت سود یک مفهوم چند بعدی است که تا کنون محققین با آزمون معیارهای مختلف در جهت سنجش آن، به روش واحدی برای اندازه­گیری آن دست نیافته­اند. با این حال، اگر در ارزیابی کیفیت سود تنها یک بعد یا مجموعه­ محدودی از ابعاد آن در نظر گرفته شده و مورد بررسی قرار گیرد، ممکن است نتیجه حاصله در رابطه با کیفیت سود یک شرکت اشتباه شود (ولوری و جنکینز، ۲۰۰۶).

تعاریف  متعدد و متفاوتی برای کیفیت سود مطرح شده است. دیچو و دیچاو (۲۰۰۲)، سود را براساس ارابتاط اقلام تعهدی با جریانات نقدی عملیاتی دوره گذشته، حال وآینده تعریف می­کنند. در این صورت کیفیت سود ناشی از اقلام تعهدی خواهد بود. شیپر و وینسنت (۲۰۰۳)، کیفیت سود را با مفهوم سودمندی برای تصمیم و سود اقتصادی مرتبط می­دانند. فرانسیس و همکاران (۲۰۰۸)، کیفیت سود را براساس سه شاخص اصلی کیفیت اقلام تعهدي، تغییرپذیري سود، اقلام تعهدي اختیاري را با یکدیگر ترکیب می­کند.

تعداد بندهای گزارش حسابرسی

تعریف مفهومی: وجود بندهای اظهارنظر در گزارشحسابرسی از الزامات و مقررات حسابرسی ناشی می شود، که برخی از محققان بندهايی که حسابرس در ارتباط با تداوم فعالیت صاحبکار در گزارش خود منظور نموده و میزان صحت اين بندها در پیش بینی ورشکستگی صاحبکار به عنوان معیاری برای کیفیت حسابرسی درنظر گرفته اند از قبیل کراسول و همکاران[۲] (۲۰۰۲)؛ برخی نوع گزارش حسابرسی (شامل مقبول، مشروط، مردود و عدم اظهارنظر) را در نظر گرفته اند، از قبیل لی و همکاران[۳]  (2008)؛ و برخی ديگر نظیر ابراهیمی و سیدی (۱۳۸۷) تعداد بندهای اظهارنظر حسابرس را به عنوان معیاری برای کیفیت حسابرسی در نظر گرفته اند.

تعریف عملیاتی: برابر است با تعداد بندهای اظهار نظر حسابرس موجود در گزارش حسابرس. تعداد بندهای گزارش حسابرسی برای هر شرکت، از صورتهای مالی شرکتها استخراج شده است.

۱-۱۱- ساختار پژوهش

این تحقیق در پنج فصل ارائه شده است :

  • فصل اول به کلیات طرح تحقیق اختصاص دارد که شامل بیان مسأله، ضرورت و دلایل توجیهی تحقیق، هدف و قلمرو تحقیق، تعاریف مفهومی و عملیاتی می­باشد.
  • فصل دوم ادبیات و پیشینه­ی تحقیق را در بر می‌گیرد که به بخشهای مرور مبانی نظری و پیشینه داخلی و خارجی موضوع تحقیق تقسیم می‌گردد.
  • فصل سوم شامل روش شناسی تحقیق، اهداف و فرضیه‌های مدل تحقیق، متغیرهای تحقیق، جامعه آماری، نمونه آماری و روش آزمون فرضیه های تحقیق می‌باشد.
  • در فصل چهارم داده‌های جمع‌آوری شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و نتایج آزمون فرضیه‌های تحقیق مورد بررسی قرار می‌گیرد.
  • فصل پنجم در برگیرنده نتایج تحقیق و پیشنهادات آتی در زمینه موضوع مورد بررسی و محدودیت­های تحقیق می‌باشد. 

۱-۱۲- خلاصه فصل

فصل اول به کلیات طرح تحقیق اختصاص دارد. در این فصل ابتدا بیان مسئله و ضرورت تحقیق وسپس اهداف، سؤالات، فرضیه ها، قلمرو تحقیق، روش تحقیق، روش گردآوری اطلاعات و تعاریف متغیرها و در نهایت ساختار پژوهش ارائه شده است.


[۱] .Alock and et al

[۲] .Kerasol and et al

[۳] .Lee and et al

برچسبها
مطالب مرتبط

دیدگاهی بنویسید.

بهتر است دیدگاه شما در ارتباط با همین مطلب باشد.

0