طراحی مجتمع مسکونی با رویکرد پدافند غیرعامل در شهر زاهدان

پایان­نامه برای دریافت درجه کارشناسی­ارشد در رشته مهندسی معماری

عنوان:

طراحی مجتمع مسکونی با رویکرد پدافند غیرعامل در شهر زاهدان

فهرست مطالب

فصل اول. ۱

کلیات تحقیق.. ۱

۱-۱مقدمه. ۲

۱-۲بيان مسأله. ۲

۱-۳سوابق مربوط به موضوع تحقيق.. ۴

۱-۴سوالات : ۶

۱-۵ اهداف تحقيق.. ۶

۱-۵-۱هدف کلی.. ۶

۱-۵-۲ هدف جزیی.. ۶

۱-۷نام بهره وران. ۶

۱-۸جنبه نوآوری و جديد بودن تحقيق.. ۷

۱-۹روش تحقيق.. ۷

۱-۹-۱ روش گردآوری اطلاعات: ۷

۱-۹-۲ روش تجزيه و تحليل اطلاعات.. ۸

فصل دوم. ۹

مبانی نظری.. ۹

۲-۱ مطالعات پایه. ۱۰

۲-۱-۱ مفاهیم. ۱۰

۲-۱-۱-۱ مسکن. ۱۰

۲-۲مسکن وابعادآن. ۱۵

۲-۳شاخصهای کیفیت مسکن. ۱۶

۲-۳-۱شکل مطلوب مسکن. ۱۷

۲-۳-۲استحکام مسکن. ۱۷

۲-۳-۳امنیت.. ۱۷

۲-۳-۴ایمنی راحتی ومیزان دسترسی )آسایش راحتی وبهداشت(. ۱۸

۲-۳-۵دسترسی به طبیعت وفضای سبزباز. ۱۸

۲-۳-۶تاسیسات یازیرساختهای موردنیازمسکن. ۱۹

۲-۳-۷همجواری باکاربری های سازگار. ۱۹

۲-۴ جمع بندی: ۲۰

فصل سوم. ۲۲

مطالعات تکمیلی.. ۲۲

۳-۱پدافند غير عامل. ۲۳

۳-۱-۱ دفاع يا پدافند عامل : ۲۳

۳-۲ تاریخچه. ۲۳

۳-۲-۱پيدايش پدافند غير عامل. ۲۳

۳-۳نظریه. ۲۴

۳-۳-۱ اهميت وضرورت پدافند غيرعامل. ۲۴

۲-۴ اهداف پدافند غيرعامل. ۲۵

۳-۷گستره پدافند غيرعامل. ۲۶

۳-۸ پدافند غیر عامل. ۲۷

۳-۹راهکارهای طراحی شهری در رسید به اهداف و اصول پدافند غیر عامل: ۲۹

۳-۱۰ الزامات طراحی معماری جهت نیل به طراحی منطبق با دفاع غیرنظامی.. ۳۰

۳-۱۱ ایجاد و مکانیابی فضاهای باز شهری: ۳۱

۳-۱۲طراحی فضاهای باز شهری: ۳۲

۳-۱۳چند عملکردی طراحی کردن فضاهای شهری: ۳۳

۳-۱۴پراکندگی فضاهای با اهمیت: ۳۴

۳-۱۵مبلمان و فضای سبز شهری: ۳۴

۳-۱۶ورودیها و خروجیها: ۳۵

۳-۱۶-۱ استتار و اختفا  ( ازمنظرفرم طراحی): ۳۵

۳-۱۶-۲معمار دفاعی: ۳۶

۳-۱۳ اصول پدافند غیرعامل از دید عمران، معماری و شهرسازی.. ۴۶

۳-۱۳-۱شناخت تهدیدات سازه ۴۸

۳-۱۳-۳شاخص های پدافند غیرعامل: ۴۹

۳-۱۴شاخصهای برنامهای: ۴۹

۳-۱۴-۱ شاخص توسعه ای: ۴۹

۳-۱۴-۲شاخصهای حرایم: ۵۰

۳-۱۶ اختفا ۵۲

۳-۱۷پوشش.. ۵۳

۳-۱۸  فریب.. ۵۴

۳-۱۹ جابجایی و تفرق.. ۵۵

۳-۲۰ پراکندگی.. ۵۶

۳-۲۱ مقاوم سازی.. ۵۷

۳-۲۲ اعلان خبر. ۵۸

۳-۲۳تئوری پنج حلقه واردن. ۵۹

۳-۲۶نقش پدافندغیرعامل در کاهش حوادث ساختمانی.. ۶۲

۳-۲۵جمع بندی.. ۶۳

فصل چهارم. ۶۴

مطالعه تطبیقی.. ۶۴

۴-۱مقایسه نقش پدافندغیرعامل در پتروشیمی واقتصاد و حمل ونقل. ۶۵

۴-۲مقایسه نقش پدافندغیرعامل دراقتصاد وشهر. ۶۶

۴-۳مقایسه نقش پدافندغیرعامل درمراکزحساس.. ۶۷

۴-۴ بررسی نمونه های موردی.. ۶۷

۴-۴-۱نمونه موردی داخلی.. ۶۷

۴-۵ نشانه های معماری: ۷۴

۴-۶ مذهبی و آموزشی و بازار. ۷۶

۴-۷ شهرک اکباتان ( مجتمع مسکونی اکباتان ). ۷۷

۴-۸ساختار شهرک اکباتان. ۷۸

۴-۹معرفی فاز ها ۸۴

۴-۱۰بررسی ویژگی های فاز دو بر اساس شکل کلی بلوک ها: ۸۵

۴-۱۱تحلیل یکی از بلوک های فاز دو در مقایسه با فاز یک… ۸۶

۴-۱۲ فضاهای عمومی.. ۹۰

۴-۱۳فضاهای نیمه عمومی.. ۹۱

۴-۱۴فضای نیمه خصوصی.. ۹۲

۴-۱۴فضای خصوصی.. ۹۳

۴-۱۵تیپ بندی پلانها ۹۴

۴-۱۵نمونه موردی خارجی.. ۹۷

۴-۱۵هبیتات.. ۱۰۰

۴-۱۶کانسپت.. ۱۰۱

۴-۱۷ جمع بندی.. ۱۱۶

فصل پنجم. ۱۱۷

مطالعات بستر طرح. ۱۱۷

۵-۱معرفی.. ۱۱۸

۵-۱-۱جغرافیا استان سیستان وبلوچستان. ۱۱۸

۵-۱-۲موقعیت جغرافیایی و زیست محیطی شهرستان زاهدان. ۱۱۹

۵-۱-۳پیشینه تاریخی زاهدان. ۱۱۹

۵-۱-۴اقوام و آداب رسوم شهرستان زاهدان. ۱۲۰

۵-۱-۵آداب و رسوم سیستانیها ۱۲۰

۵-۱-۶آداب و رسوم بلوچ. ۱۲۱

۵-۱-۷خوراک در شهرستان زاهدان. ۱۲۱

۵-۲ برنامه فیزیکی ضوایط و استانداردها ۱۲۳

۵-۲-۱شرايط مناسب زيست: ۱۲۳

۵-۲-۲تفکيک مسير عبور پياده از سواره : ۱۲۴

۵-۲-۳ طراحي محوطه : ۱۲۵

۵-۲-۴ اشراف : ۱۲۵

۵-۲-۵ ايمني.. ۱۲۶

۵-۲-۶ امنيت : ۱۲۶

۵-۲-۷ پاركينگ: ۱۲۷

۵-۲-۸ فضاهاي جمعي: ۱۲۷

۵-۲-۹ مراكز خريد: ۱۲۸

۵-۲-۱۰تسهيلات عمومي : ۱۲۸

۵-۳فضاهاي عمومي : ۱۲۸

۵-۴ ضوابط و استانداردها ۱۲۹

۵-۵ طرح جامع برنامه فیزیکی.. ۱۴۳

۵-۶ نتیجه گیری کلی درپاسخ به سوالات.. ۱۴۶

۵-۶-۱ نقش پدافندغیرعامل در کاهش حوادث ساختمانی.. ۱۴۶

۵-۷ جمع بندی.. ۱۵۲

فصل ششم. ۱۵۵

طراحی.. ۱۵۵

فهرست جداول

جدول ۳-۱-ورودی های مجموعه…………………………………………………………………………………………………………………………..۴۲

جدول ۴-۱-شهرک اکباتان (مساحت-بلوک-فضا..)…………………………………………………………………………………………………..۷۸

جدول ۵-۱ فضای امن ………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۴۴

جدول ۵-۲ مسيرهاي نجات الزامي وتعداد لازم براي هرساختمان……………………………………………………………………………..۱۴۶

جدول ۵-۳ درصد پیشنهادي برای سطوح عملکردی یک واحد مسکونی …………………………………………………………………..۱۴۷

فهرست اشکال

شکل ۲-۱ جنبه های فیزیکی دربرنامه ریزی مسکن(مبحث۲۱مقررات ملی ساختمان)…………………………………………………….۱۶

شکل۳- ۱اهداف پدافندغیرعامل دراستفاده از ان………………………………………………………………………………………………………..۲۸

شکل۳-۲اهداف دفاع عامل وغیرعامل………………………………………………………………………………………………………………………۲۹

شکل۳-۳الزام دفاعی پدافند غیرعامل…………………………………………………………………………………………………………….۳۲

شکل ۳-۴فضای سبزدرشرایط بحرانی محل استقرارکمپ امدادی…………………………………………………………………………………۳۴

شکل ۳-۵-استفاده ازاختلاف سطح جهت محافظت دربرابرانفجار………………………………………………………………………………..۳۹

شکل ۳-۶-اصل انعطاف پذیری وطراحی چندمنظوره…………………………………………………………………………………………………۴۱

شکل۳-۷فرم جانپناه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….۴۲

شکل ۳-۸رمپ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..۴۴

شکل ۳-۹شاخص طراحی در پدافندغیرعامل…………………………………………………………………………………………………………….۴۸

شکل ۳-۱۰ اصول پدافند غیرعامل…………………………………………………………………………………………………………………………..۵۰

شکل۳-۱۱یک خانه متحرک فریبنده به همراه تغییر شکل یک انبار تدارکاتی به کلبه روستایی…………………………………………۵۲

شکل۳-۱۲نحوه عبوری انعکاس امواج انفجار در سازماندهی مرکزگر…………………………………………………………………………..۵۳

شکل۳-۱۳ استفاده از درب فولادی به عنوان پوشش برای اتاق تاسیسات (کتابخانه مرکزی تبریز)……………………………………۵۳

شکل۳-۱۴ اصل ترمیم در نمایش کاذب یک ساختمان……………………………………………………………………………………………….۵۵

شکل۳-۱۵ موقعیت تونل های حفر شده توسط کره شمالی برای جابجایی نفرات و تجهیزات ………………………………………..۵۶

شکل۳-۱۶ طرح کلی جانمایی و پراکندگی مطلوب و نامطلوب…………………………………………………………………………………..۵۷

شکل۳-۱۷ ساختمان بتنی واقع در شهر هیروشیما بعد از بمباران شیمیایی……………………………………………………………………..۵۸

شکل ۳-۱۸طراحی پدافندی ساختمان………………………………………………………………………………………………………………………۵۹

شکل ۴-۱ شهرک اکباتان………………………………………………………………………………………………………………………………………..۶۷

شکل۴-۲-شهرک اکباتان………………………………………………………………………………………………………………………………………..۶۹

شکل ۴-۳-عکس هوایی شهرک اکباتان……………………………………………………………………………………………………………………۷۰

شکل ۴-۴شهرک اکباتان…………………………………………………………………………………………………………………………………………۷۱

شکل ۴-۵نمای ساختمانی شهرک اکباتان………………………………………………………………………………………………………………….۷۲

شکل ۴-۶عکس هوایی مجموعه های درحال ساخت شهرک اکباتان…………………………………………………………………………….۷۳

شکل ۴-۷نقشه شهرک اکباتان در تهران…………………………………………………………………………………………………………………….۷۴

شکل ۴-۸شهرک اکباتان…………………………………………………………………………………………………………………………………………۷۵

شکل ۴-۹ کانسپت طراحی و سبک معمار…………………………………………………………………………………………………………………۷۶

شکل۴-۱۰-عکس هوایی شهرک اکباتان(موقعیت فازها)…………………………………………………………………………………………….۷۹

شکل ۴-۱۱-اکباتان………………………………………………………………………………………………………………………………………………۸۰

شکل ۴-۱۲-شهرک اکباتان…………………………………………………………………………………………………………………………………..۸۲

شکل۴ -۱۳-شهرک اکباتان………………………………………………………………………………………………………………………………….۸۲

شکل ۴-۱۴ نقشه شهرک اکباتان…………………………………………………………………………………………………………………………….۸۳

شکل ۴-۱۵نقشه شهرک اکباتان(عکس هوایی)…………………………………………………………………………………………………………۸۳

شکل ۴-۱۶وقعیت قرارگیری در تهران…………………………………………………………………………………………………………………….۸۴

شکل ۴-۱۷نحوه قرارگیری فازها نسبت به عناصرشاخص وشریان های اصلی…………………………………………………………………..۸۴

شکل ۴-۱۸معرفی فازهای اکباتان……………………………………………………………………………………………………………………………۸۵

شکل ۴-۱۹تحلیل احجام شهرک اکباتان…………………………………………………………………………………………………………………..۸۶

شکل ۴-۲۰تحلیل احجام شهرک…………………………………………………………………………………………………………………………….۸۷

شکل ۴-۲۱تحلیل بلوک ها…………………………………………………………………………………………………………………………………….۸۸

شکل۴-۲۲تحلیل بلوک ها……………………………………………………………………………………………………………………………………..۸۹

شکل۴-۲۳راهرو ها………………………………………………………………………………………………………………………………………………۹۰

شکل ۴-۲۴فضای عمومی………………………………………………………………………………………………………………………………………۹۱

شکل۴-۲۵فضای عمومی………………………………………………………………………………………………………………………………………۹۲

شکل۴-۲۶فضاعمومی…………………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۲

شکل۴-۲۷فضا نیمه عمومی…………………………………………………………………………………………………………………………………….۹۲

شکل ۴-۲۸فضای نیمه عمومی………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۲

شکل ۴-۲۹فضای نیمه عمومی………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۲

شکل ۴-۳۰فضای نیمه عمومی………………………………………………………………………………………………………………………………..۹۲

شکل۴-۳۱ تیپ بندی پلان شهرک اکباتان……………………………………………………………………………………………………………….۹۷

شکل ۴-۳۳ نمونه های از بازارچه ها………………………………………………………………………………………………………………………..۹۸

شکل ۴-۳۴ هبیتات……………………………………………………………………………………………………………………………………………….۹۹

شکل ۴-۳۵ دیاگرام سلسله مراتب دسترسی در مقیاس خرد و کلان……………………………………………………………………………..۱۰۲

شکل۴-۳۶-دیاگرام ارتباطی طبقات هبیتات…………………………………………………………………………………………………………….۱۰۳

شکل ۴-۳۷ ارتباطات عمودی و افقی هبیتات…………………………………………………………………………………………………………..۱۰۵

شکل۴-۳۸ورودی سواره وپیاده هبیتات…………………………………………………………………………………………………………………..۱۰۶

شکل۴-۳۹ بررسی اقلیم و نحوه برخورد معماری مجموعه با اقلیم………………………………………………………………………………..۱۰۷

شکل۴ -۴۰دیاگرام قرارگیری طبقات…………………………………………………………………………………………………………………….۱۰۸

شکل ۴-۴۱ تحلیل پلان واحد های تیپ…………………………………………………………………………………………………………………۱۰۹

شکل ۴-۴۲ راهروهای ارتباطی در طبقات ششم و دهم………………………………………………………………………………………………۱۱۰

شکل ۴-۴۳ راهروها……………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۱۰

شکل ۴-۴۴ سایت پلان………………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۱۰

شکل ۴-۴۵دیاگرام ورودی وخروجی مجموعه………………………………………………………………………………………………………..۱۱۱

شکل۴ -۴۶ تحلیل ودیاگرام پارکینگ……………………………………………………………………………………………………………………۱۱۲

شکل ۴-۴۷ تحلیل ارتباطات عمودی وافقی…………………………………………………………………………………………………………….۱۱۴

شکل ۴-۴۸ تیپ پلان هبیتات………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۱۶

شکل ۵-۱ آنالیز سایت…………………………………………………………………………………………………………………………………………۱۲۳

شکل ۵-۲ همجواری………………………………………………………………………………………………………………………………………….۱۲۴

شکل ۵-۳ دیاگرام پلان ……………………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۵

شکل ۵-۴  دیاگرام پیولت دو طرف باز………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۶

شکل ۵-۵ دیاگرام فرم پلکانی………………………………………………………………………………………………………………………………۱۳۶

شکل ۵-۶ پیش آمدگی در نما……………………………………………………………………………………………………………………………..۱۳۷

شکل ۵-۷ دیاگرام راهرو ومسیرحرکت………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۸

شکل ۵-۸ دیاگرام فضای امن……………………………………………………………………………………………………………………………….۱۳۹

شکل ۵-۹ نمونه اي از يک فضاي امن……………………………………………………………………………………………………………………۱۴۳

چکیده

ملاحظات دفاعی و نظامی از مهمترین عوامل موثر در شکل گیری هر گونه سکونتگاه انسانی در طول تاریخ و گستردگی پدیده شوم جنگ در طول تاریخ به حدی است که هیچ نقطه سکونتی بر روی کره زمین مصون از آن نبوده است .از این رو آرامش کنونی به معنای تداوم دائمی آن نبوده و اهمیت حفظ و تقویت آمادگی دفاعی در تمامی ابعاد از جمله در زمینه پدافند غیرعامل ، فرایندی پیوسته ،توسعه پذیر و کاملا بدیهی است.یکی از جنبه های مهم طراحی و توسعه شهری ،تاکید و توجه به کمیت و کیفیت آسیب پذیری شهر در برابر آسیب های ناشی از حملات نظامی است و نیاز به توسعه و اجرای تدابیر پدافند غیرعامل به منظورکاهش آسیب پذیری شهرها در برابر صدمات جنگ ضرورت فزاینده ی پیدا کرده است .در این پژوهش از روش مطالعات موردی، توصیفی، و روش کتابخانه ای استفاده شده است. در اين پژوهش با هدف شناسایی  شهر زاهدان و برنامه ریزی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و استفاده از منابع معتبر و دسته اول، ابتدا مفهوم مجتمع مسکونی سپس استخراج شاخصه های عناصر تشکیل دهنده فضای مسکونی در بخش دوم شناسایی عوامل موثر پدافند غیر عامل، با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و استفاده از نقش گسترده وعمده اي در شكل دهي ارتقاءقدرت نظامی و بازدارندگی و بهبود کیفیت آن می پردازد.نتایج حاکی از آن است پدافند غیرعامل از اقدامات غیرمسلحانه برای کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی، شریانهای حیاتی، تاسیسات حساس وسازههای مهم در برابر بارهای انفجار و تهدیدات احتـــمالی دشمن و بلایای طبیعی محافظت می کند عدم رعایت اصول پدافند غیرعامل در بخشهای زیستی، پرتوی، عمرانی، سایبری و … میتواند باعث از بین رفتن نیروی انسانی، نابودی زندگی هزاران گونه زیستی، آلودگی زیست محیطی، تشدید آسیب پذیری سازههاودرنتیجه صرف هزینه های گزاف در برابر تهدیدات احتمالی شود.

کلید واژگان : پدافند غیرعامل ،مجتمع مسکونی ، شهر زاهدان

فصل اول

کلیات تحقیق

۱-۱مقدمه

امنيت جاني و مالي انسانها در مسـاكني كه در حـال زنـدگي هسـتند، اصـلي تـرين راهبـرد در تصميم گيريهاي كـلان كشـورها بـراي برنامـه ريـزي مسكن است. با بررسي جنگ هاي اخير در قرن بيسـتم و بيست و يكم مشـخص مـيشـود بـا پيشـرفتهـاي صورت گرفته در سطح تسليحات و تجهيزات نظـامي، مناطق مسكوني شهري بيشتر در معرض خطر تهـاجم طرف هاي جنگ قرار گرفته و بيشترين تلفات انسـاني به جاي نيروهاي نظامي درگيـر در جبهـه هـاي اصـلي نبرد، در بين مردم عمومي ساكن در مراكز شهري با بار جمعيتي بـالا ثبـت گرديـده اسـت(Jedi,2007). طراحی بناها با توجه به اصول دفاعی و در نظر گرفتن چند منظوره بودن در زمانهای مختلف . پدافند غیر عامل و {معماری دفاعی }یکی از موثرترین و پایدارترین روشهای دفاع در مقابل تهدیدات همواره مد نظر اکثر کشورهای جهان بوده است . ( خبرگزاری جمهوری اسلامی ۳/۷/۱۳۸۶ ).در دوران جنگ سرد تمهیدات معمارانه در شهرسازی و معماری به طور کسترده در بلوک شرق و غرب در نظر گرفته شد که البته هم اکنون نیز این تمهیدات به طور کسترده در تمام کشورها حتی سویس که یک کشور بیطرف می باشد به کار گرفته می شود .معماری دفاعی برای لزوما برای بمباران نیست بلکه برای پدیده های دیگر غافلگیری نیز منظور شده از جمله خرابکاری  حفاظت فیزیکی  مکان های حساس نیروگاههای برق و آب .معماری و مکان یابی و محل ساخت این گونه تاسیسات زیربنایی باید به گونه ای باشد که اولا امکان حمله به آن سخت باشد ( مثلا در دره قرار گرفتن ) و دوما در صورت حمله به آن ورود به آن سخت و در صورت بمباران خسارت کمی به آن وارد شود .در طراحی شهری نیز دقیقا به همین صورت باید باشد به طور مثال محل قرارگیری ساختمانها بلند بسیارمهم است . برج های دیده بانی در جای جای شهر ( مناره های مساجد ) می تواند باعث شناسایی محل نیروهای دشمن.

۱-۲بيان مسأله

گستردگي پديده شوم جنگ در طول تاريخ به حدي است كه هيچ نقطه سكونتي بر روي كره زمين مصون از آن نبوده و از جمله در زمينه پدافند غيرعامل، فرآيندي پيوسته، توسعه پذير و کاملاً بديهي است (وحیدی آشتیانی۱ ،۱۹۹۱،ص۶۸) چنانچه بپذيريم اصل حفاظت از جان انسانها و حفظ محيط زندگي انساني باید به عنوان يک راهبرد در تصميم-گيري هاي کلان ملي و شهرسازي لحاظ شود، آن گاه مطالعه و پژوهش در زمينه پدافند غيرعامل اجتناب ناپذير خواهد بود.نظر به توجه نظام جمهوري اسلامي به اهميت ملاحظات پدافند غيرعامل جهت افزايش نسبي سطح امنيت شهروندان و حفظ و ارتقاء توان دفاعي کشور در صورت رويداد يک جنگ احتمالي، پژوهش در حوزه مطالعات معماري و طراحي شهري و نيز تدوين معيارهاي فني طراحي ساختمان هاي عمومي يک نياز ضروري و مهم به شمار مي آيد از اين رو آرامش کنوني به معناي تداوم دائمي آن نبوده و لذا اهميت حفظ و تقويت آمادگي دفاعي در تمامي ابعادامنيت جاني و مالي انسانها در مسـاكني كه در حـال زنـدگي هسـتند، اصـلي تـرين راهبـرد در تصميم گيريهاي كـلان كشـورها بـراي برنامـه ريـزي مسكن است. با بررسي جنگ هاي اخير در قرن بيسـتم و بيست و يكم مشـخص مـيشـود بـا پيشـرفتهـاي صورت گرفته در سطح تسليحات و تجهيزات نظـامي، مناطق مسكوني شهري بيشتر در معرض خطر تهـاجم طرف هاي جنگ قرار گرفته و بيشترين تلفات انسـاني به جاي نيروهاي نظامي درگيـر در جبهـه هـاي اصـلي نبرد، در بين مردم عمومي ساكن در مراكز شهري با بار جمعيتي بـالا ثبـت گرديـده اسـت(جیدی۲ ،۲۰۰۷ ). پدافنـد غيرعامـل بـه عنـوان يكـي از شـاخه هـاي مديريت بحران با نوع تهديـد جنـگ و حملـه نظـامي سخت افزاري بـه مجموعـه اقـدامات غيرمسـلحانه اي گفته ميشود كه موجب كاهش آسـيب پـذيري نيـروي انساني، ساختمانها، تأسيسات، تجهيزات و شريان هاي كشور در مقابل عمليـات خصـمانه و مخـرب دشـمن  مي گردد(پيمان و غضنفري، ۱۳۸۶ ،۴)، هدف از دفاع غيرعامل، استمرار فعاليتهاي زيربنايي، تأمين نيازهاي حياتي، تداوم خدمات رسـاني عمـومي و تسـهيل اداره كشور در شرايط تهديـد و بحـران تجـاوز خـارجي و حفظ بنيه دفاعي به رغم حملات خصـمانه و مخـرب دشمن از طريق اجراي طرحهـاي پدافنـد غيرعامـل وكاستن از آسيب پذيري مستحدثات و تجهيزات حياتي و حسـاس كشـور اسـت(خرم آبادی ،۱۳۹۰: ۷۲)، در مناطق شهري، صدمات جنگي شامل تركيبـي از ويرانه هاي كالبدي و اختلال در عملكرد عناصر شهري است. انهدام سازه هـا و سـاختمان هـا، شـبكه راههـا و دسترسي ها، تأسيسات اساسي مخازن آب، نير وگاه هـا، خطوط ارتباطي تلفن، برق، آب، گـاز و… از آن جملـه اين آسيبها مي باشند(زیاری،۱۳۸۰). بـا تلفيـق هوشـمندانه عناصـر طبيعـي، عناصـر معمـاري و اصـول پدافنـد غيرعامـل ميتوان اين خطرات و تهديدات را به حـداقل ممكـن كــاهش داد(داعــي نــژاد، ۱۳۸۵ ،۲۳). بنــابراين، عــدم اعمال ملاحظات پدافند غيرعامـل در تـدوين الگوهـا، سياست گزاريها، برنامه هاريزي ها و طراحي هاي مسكن،باعث افزايش تلفـات انسـاني در تهديـدهـاي نظـامي خواهد شد(مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن ،۱۳۸۸). امروزه پدافند غيرعامل به عنوان يكي از مؤثرترين و پايدارترين روشهاي دفاع در مقابل تهديدات، همواره مـد نظـر اكثـر كشـورهاي جهـان قـرار دارد و حتـي كشورهاي برخوردار از تـوان نظـامي بسـيار بـالا مثـل آمريكا به اين موضوع به صورت ويژه اي توجه داشته اند و كشوري مانند سوئيس با وجـود بـيطرفـي در اكثـرمعادلات سياسي و نظامي به اين موضوع توجه بسـيارداشته اسـت(چاپمان۱ ،۲۰۱۰ ). از زمانیکه شهرنشینی آغاز شد،برنامه ریزی و طراحی و ساخت شهرها و نیز محالت، همواره با پدافند و دفاع بهوده است. تدابیر پدافند غیرعامل در معماری و شهرسازی می تواند علاوه بر کاهش خسارات تهدیدات انسان ساز (جنگ و بمباران هوایی و …) جهت کاهش خطرپذیری در برابر انواع تهدیدات نیز مفید واقع شود.تلفیق طراحی پدافند غیرعامل،برای مقابله با خطرات طبیعی مانند زلزله علاوه بر تهدیدات انسان ساز،در زمان صلح و جنگ،باعث پایداری طرح دفاعی می گردد(مسگری و زرقاری۲ ،۲۰۰۸).

۱-۳سوابق مربوط به موضوع تحقيق

کاملی و  همکاران،(۱۳۹۶)، بامقاله ای تحت عنوان الزامات پدافند غیرعامل در طراحی ایستگاه‌های مترو با استفاده از تکنیک دلفی ،باهدف بررسی  ضروریات پدافندغیرعامل ،دفاع مفهومی یکپارچه است که شامل دو بخش دفاع عامل و دفاع غیرعامل است. نتایج حاکی از آن است که در اثر بروز جنگ، صدمات و آسیب‌های انسانی و مادی سنگینی به شهرهای کشور وارد می شود که با بکارگیری تمهیدات و شیوه‌های پدافند غیرعامل قبل از وقوع جنگ، امکان کاهش آسیب پذیری، وجود دارد.

سلطانی و پاستون ( ۱۳۹۳)،مقاله با عنوان ملاحظات راهبردی پدافند غیر عامل در طرح جامع شهر جهت کاهش آسیب پذیری ،باهدف امنیت بیشترشهر،حیاتی بودن زیرساخت ها جهت تداوم سیستم شهری و حساسیت آن ها در مقابل بحران، برنامه ریزان و طراحان شهری راملزم به تأمین پدافند غیرعامل در شرایط پیش از بحران می سازد. نتایج حاکی از آن است که ، معیارهای متعددی از جمله ساختار فیزیکی، وضعیت مکانیابی، میزان ایمنی تأسیسات در برابر بحران و … تأثیر گذارند. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی میزان آسیب پذیری زیرساخت های (تأسیسات آب، برق، گاز، مخابرات) شهر صدرا با رویکرد پدافند غیرعامل در تحلیلی چندمعیاره و ارائه راهکارهایی جهت کاهش آسیب پذیری این زیرساخت ها در مواقع هجوم دشمن است.

فتاحی و خزاییان( ۱۳۹۶)،مقاله باعنوان پدافند غیرعامل و توسعه پایداربخش صنعت: تدوین سند راهنمای طراحی و توسعه پایدار شهرکهای صنعتی بر اساس رویکرد پدافند غیرعامل در ایران،باهدف کاهش آسیب صنایع تولیدی، پدافند غیرعامل به دفاعی گفته می شود که متکی به تجهیزات و تسلیحات نظامی نبوده و سیاستهای اصلی آن مبتنی بر بقا، حفظ امنیت است. نتایج حاکی از آن است که ، از آنجایی که شهرک های صنعتی از اساسی ترین زیرساختهای توسعه کشور به شمار می رود، نیاز مبرمی به برنامه ریزی پدافند غیرعامل برای این تاسیسات حیاتی کشور وجود دارد.

رضایی و نخعی( ۱۳۹۶)،مقاله ای باعنوان تحلیل معیارهای مکان یابی مراکز فرهنگی با رویکرد پدافند غیرعامل،باهدف دفاع ازمناطق فرهنگی، مراکز فرهنگی یکی از کاربری های مهم برای ایجاد تعامل اجتماعی و شکل گیری مجتمع های زیستی شهری است. نتایج حاکی از آن است که در جنگ های اخیر با گسترش دقت تسلیحات دوربرد، دشمن درپی فلج کردن کشور با از کار انداختن مراکز مهم و تاثیرگذار می باشد تا با از بین بردن زیرساخت های حیاتی به عنوان سرمایه ملی،آستانه مقاومت مردمی را کاهش دهد. با توجه به شرایط کنونی کشور، ملاحضات امنیتی و دفاعی در صدور اصول سیاست های برنامهریزیکشور قرار دارد و رعایت اصول پدافند غیرعامل به عنوان بخشی از توسعه این امر، یک ضرورت است.

هاشمی فشارکی وهمکاران (۱۳۹۳) در مقاله ای با عنوان ملاحظات راهبردی پدافند غیر عامل در طرح جامع شهر جهت کاهش آسیب پذیری با هدف بررسی موقعیت ژئوپلیتیک منحصربه فرد ایران ، مورد هدف دشمنان است یکی از این اهداف شهرها هستند. نتایج حاکی از آن است که تدوین ملاحظات پدافند غیر عامل به منظور اعمال در طرح جامع شهرهای کشور دربرابر تهدید ناهمطراز در تحقق این هدف متعالی بسیار حائز اهمیت واثر گذار می‌باشد.

تحلیل فضایی اصول و معیارهای پدافند غیرعامل در برنامه ریزی و طراحی مجتمع های مسکونی ( مطالعات موردی : مجتمع مسکونی بهارستان شهر کرمانشاه )

اصول و رهنمودهای طراحی و تجهیز فضای باز مجموعه های مسکونی به منظور پدافند غیرعامل

طراحی مجتمع مسکونی با در نظر گرفتن ملاحظات پدافند غیرعامل ( نمونه موردی استان سیستان و بلوچستان شهرستان ایرانشهر)

۱-۴سوالات :

۱- چه عواملی درشناسایی اصول پدافند غیر عامل در طراحی مجتمع مسکونی  زاهدان تاثیرگذار هستند؟

۲-چگونه برنامه ریزی مجتمع مسکونی با رویکرد پدافند غیرعامل در زاهدان می تواند نقشی اساسی در مواقع ضروری داشته باشد ؟

۱-۵ اهداف تحقيق

۱-۵-۱هدف کلی

-شناسایی اصول حاکم بر طراحی و برنامه ریزی مجتمع مسکونی با رویکرد پدافند غیرعامل در شهر زاهدان

۱-۵-۲ هدف جزیی

– شناسایی عوامل موثر در پدافند غیر عامل مجتمع مسکونی زاهدان

– ایمن سازی و کاهش آسیب پذیری زیر ساخت های مورد نیاز مردم

– کاهش هزینه ها،جلوگیری از اتلاف وقت ، انرژی و بالا بردن ضریب امنیت در جامعه

۱-۷نام بهره وران

با بررسی عوامل تاثیر گذار در طراحی مجتمع های مسکونی با رویکرد پدافند غیرعامل برای بالا بردن امنیت شهر ، کاهش هزینه ها باعث می شود همه سازمان های مرتبط از جمله فرمانداری ، استانداری ، شهرسازی،شهرداری ها و کلیه نهادهای شهری و امنیتی پیرو این اصول به طراحی مجتمع های مسکونی بپردازد. 

۱-۸جنبه نوآوری و جديد بودن تحقيق

انجام تحقیق در هر زمینه علمی، به دلایل و کمبودهایی در آن رشته صورت می گیرد، از جمله این دلایل می توان به گسست دانش در زمینه شناخت پدافند غیرعامل اشاره کرد. تحقیق حاضر که تا به حال بارویکردهای متفاوت صورت گرفته اما راهکارهای پدافند غیر عامل از جمله تحقیقات کاربردی و جدید است. و ضروری است که بیشتر به آن پرداخته شود.

۱-۹روش تحقيق

روش تئوری نظری : مطالعات مسکن استانداردها و ضوابط آنها ،مطالعه نمونه های موردی موجود و بررسی نقاط ضعف و قدرت آنها برای امکان طراحی بهتر

روش میدانی : بازدید از سایت برای درک بهتر شرایط سایت و امکان طراحی بهتر با توجه به شرایط اقلیمی ، شیب زمین ، دسترسی ها ،منابع طبیعی ، مستحدثات همجوار ،فضای سبز و پوشش گیاهی ،دیدها و مناظر ، عملکردها و….

۱-۹-۱ روش گردآوری اطلاعات:

تحقیق مطالعات موردی، توصیفی، تحلیلی استفاده روش گردآوری داده های اين تحقیق، روش کتابخانه ای است. در اين تحقیق شناسایی  زاهدان و برنامه ریزی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و استفاده از منابع معتبر و دسته اول، ابتدا مفهوم مجتمع مسکونی حاصل اين بخش استخراج شاخصه های عناصر تشکیل دهنده فضای مسکونی در بخش دوم شناسایی عوامل موثر پدافند غیر عامل، با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و استفاده از نقش گسترده وعمده اي در شكل دهي ارتقاءقدرت نظامی و بازدارندگی و بهبود کیفیت آن می پردازد.

مجتمع مسکونی پرواز در بلوار فرودگاه در شهر زاهدان با رویکرد پدافند غیرعامل ساخته شده است.

۱-۹-۲ روش تجزيه و تحليل اطلاعات

از روش تحقیق مطالعات موردی، توصیفی، تحلیلی استفاده روش گردآوری داده های اين تحقیق، روش کتابخانه ای است. در اين تحقیق شناسایی  زاهدان و برنامه ریزی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و استفاده از منابع معتبر و دسته اول، ابتدا مفهوم مجتمع مسکونی حاصل اين بخش استخراج شاخصه های عناصر تشکیل دهنده فضای مسکونی در بخش دوم شناسایی عوامل موثر پدافند غیر عامل، با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و استفاده از نقش گسترده وعمده اي در شكل دهي ارتقاءقدرت نظامی و بازدارندگی و بهبود کیفیت آن می پردازد.

 

 

 

فصل دوم

مبانی نظری

۲-۱ مطالعات پایه

۲-۱-۱ مفاهیم

۲-۱-۱-۱ مسکن

مفهوم سكونتگاه در برابر مسكن محلي است كه تمامي خدمات و تسهيلات ضروري براي بهزيستي خانواده را فراهم مي سازد. مانند بهداشت، آموزش، فرهنگ و روابط اجتماعي بدون توجه به اهميت و ميزان انجام اين خدمات.اما اهميت نگرش به مفاهيم مسكن در تعريف آن از نظر بعد، نقش و كاربرد آن است و اين كه به مقوله مسكن به ويژه در قالب مفاهيم و بخشهاي فعاليت چگونه نگاه مي شود. بر اين اساس بايد نقش و جايگاه مسكن در چارچوب بخشهاي فعاليت در نظام برنامه ريزي و توسعه مورد بررسي قرار گيرد و تعريف آن در اين زمينه به بحث گذاشته شود.با تأكيد بر اين كه به هر حال مسكن به عنوان يك مقوله اساسي و يك بخش مهم فعاليت بايد در قالب هدفها، برنامه ها و راهبردهاي توسعه اقتصادي و اجتماعي كشور مو.رد مطالعه قرار گيرد، برداشتها و برخوردهايي كه در اين زمينه از مسكن مي شود ارائه مي گردد.هدفهاي كلي اجتماعي كه در برنامه ريزي توسعه کلي مطرح مي شوند به طور عمده بر منابع و ارزشهاي هر جامعه مبتني بوده و در واقع بازتابي از آرمان هاي اجتماعي به شمار مي روند. به عنوان مثال بالا بردن استانداردهاي زندگي يكي از عمده ترين هدفها در هر جامعه بوده و منبعث از آرمان هاي رشد اجتماعي است.در اصل سي و يك قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران آمده است: «دسترسي به مسكن مناسب حق هر خانواده ايراني است». مسكن در اينجا يكي از هدفهاي مهم اجتماعي به شمار مي رود به همين علت اهميت مسكن و لزوم بررسي و فراهم نمودن زمينه هاي دسترسي به آن از مواردي است كه دولت در برنامه هاي خود و در ارتباط با هدفهاي اجتماعي منعكس ساخته و جايگاه ويژه اي به آن اختصاص داده است. در اغلب برنامه هاي توسعه به موارد تأمين بهداشت، آموزش و پرورش، مسكن، حمل و نقل، ارتباطات و رفاه اجتماعي اهميت خاصي داده مي شود.دسترسي به مسكن به عنوان يكي از هدفهاي اجتماعي همواره در هر جامعه مطرح بوده است در گذشته فقدان آگاهي از ابعاد پيچيده مسكن و ارتباط تنگاتنگ آن با هدفهاي توسعه موجب مي شد كه مسكن تنها به عنوان يك كالاي مصرفي بادوام و غيرمولد يا نوعي سرمايه گذاري با بازده بالا تعريف شود. در معدودي از برنامه هاي توسعه، بر گسترش بخش مسكن به مثابه ابزاري در جهت افزايش توليد ملي تأكيد شده است.با وجود اين در سالهاي اخير نسبت به اهميت و نقش مسكن در توسعه اقتصادي و اجتماعي توجه بيشتري شده و جاي مناسب آن در برنامه هاي ملي روشن تر گشته است. از اين رو لازم است كه تعريف مسكن در قالب هدفهاي كلي اجتماعي مورد بررسي قرار گيرد. در هدفهاي اجتماعي غالباً مسكن به صورت تأمين يا فراهم آوردن زمينه تأمين آن براي مردم تعريف مي شود چنين تعريف كلي و عمومي از مسكن نيازهاي سكونتي خانوارها را در يك برنامه و يا دوره معيني از توسعه دربرمي گيرد. در حالي كه تأمين مسكن ابعاد وسيع تري دارد. گاه مسكن به صورت:«بيان نيازها و هدفهاي كلي ساكنان» تعريف مي شود. اين تعريف نيز به ابعاد مسكن و حدود نيازهاي افراد اشاره نمي كند. يا اينكه:«مسكن خوب و كافي يعني مسكني كه پايين تر از حد نصاب نباشد» اين تعريف بر معيارهاي فيزيكي از قبيل تجهيزات و ابعاد ساختمان، لوله كشي و تسهيلات ديگر آن تأكيد دارد. يا اينكه:«مسكن خوب و كافي يعني مسكني كه در آن ازدحام بيش از حد نباشد» در اينجا ازدحام همان تراكم نفر در واحد و در اتاق است. اين تعريف به حد مفهوم نياز زيستي –سكونتي نزديك ميشوديعني ابعادفضايي وانساني مسكن رادرنظردارد.«حد نصاب مسكن» و «ازدحام بيش از حد» يا «كيفيت مسكن» و … در كشورهاي مختلف ابعاد متفاوتي دارد و هر جامعه بر حسب شرايط و نظام اقتصادي و اجتماعي خود تعريف خاصي از مسكن را به دست مي دهد. به عنوان مثال در هند مسكن به يك واحد مسكوني محدود نمي شود بلكه مفهوم آن گسترده تر بوده و كل محيط مسكوني را دربرمي گيرد. در اين كشور تعريف مسكن با توجه به ساختار خانوار، كل محيط مسكوني را شامل مي گردد كه كليه خدمات و تسهيلات لازم را دارا باشد يعني بهبود شرايط محيط بر تأمين خدمات مسكن برتري دارد.در حال حاضر مسكن تنها يك سرپناه نيست بلكه «مجموعه اي است كه به منظور ارائه خدمات فشرده در يك مكان فيزيكي قرار دارد.» اين تعريف با توجه به گوناگوني شرايط اجتماعي و اقتصادي خانواده تغيير مي كند. به تعبير بسياري از كشورها تعريف گسترده مسكن بر نقش و حضور دولت در نگاهداري و تأمين خدمات و تسهيلات نيز تأكيد دارد. در بيان كامل تر نيازها و هدفهاي كلي مسكن به مفاهيم مشخص زير برمي خوريم:

·        سرپناه: اولين برداشت از مفهوم مسكن، نياز به يك سرپناه بهداشتي را مطرح مي سازد. سرپناه مانند غذا يك نياز اساسي و زيستي است و اين حق اجتماعي هر فرد و هر خانواده است.

·        مسكن و خانواده: واحد مسكوني كانون و يا محور اصلي خانواده است. واحد مسكوني بابد شامل فضايي كافي براي غذا خوردن، دور هم نشستن، خوابيدن و فعاليتهايي از قبيل انجام تكاليف كودكان و فعاليتهاي اساسي ديگر باشد. بحث از تأثير مسكن بر بهره وري كار و ثبات و رشد و تكامل خانواده در همين جا مطرح مي گردد. اين مفهوم و عوامل ياد شده را بايد از هدفهاي كلي اجتماعي سياستهاي مسكن به شمار آورد. احساس سازگاري و انطباق با واحد مسكوني از عوامل ثبات خانواده و همبستگي اجتماعي است كه اهميت ويژه اي دارد. به سبب اهميت اجتماعي كه مسكن در زندگي ساكنان دارد، كوشش هاي وسيعي در جهت توسعه و تأثير مطلوب آن در خانواده در سطوح ملي و بين المللي به كار مي رود.

·        مفهوم اقتصادي: مسکن در ثبات اقتصادي و بهزيستي خانواده نقش اساسي دارد، اين عامل از جنبه اجتماعي بسيار قوي برخوردار است زيرا فقر و عدم تأمين اقتصادي از وجوه عمده مسائل اجتماعي و بي ثباتي به شمار مي رود. فرصتهاي شغلي، دوري و نزديكي مسكن به محل كار، هزينه هاي رفت و آمد از عوامل اساسي اقتصادي تأثيرگذار بر امر مسكن است.

مسکن بعنوان یکی از انسانی ترین موضوعات معماری، با سایر ابعاد زندگی انسان در ارتباط و کنش متقابل است. بدین خاطر مسائل مرتبط با آن همواره زمینه تحقیق بوده است. اما متاسفانه سیاستها و آیین نامه های مرتبط با مسکن به دلایلی همچون پرداختن به بعد کمی و نگاه صرف فیزیکی و کالبدی به مسکن زمینه بروز نارسایی های بسیاری در این ارتباط شده است. بنابراین هدف این تحقیق در مرحله اول روشن کردن اهمیتموضوع مسکن و معماری آن می باشد، در مرحله بعد شناخت عوامل موثر بر طراحی خانه و همچنین ارائه دستورالعملهای هر چند مختصر برای طراحی می باشد.مسکن بعنوان بستری برای زندگی انسان با سایر ابعاد زندگی انسان در ارتباط و کنش متقابل است. در هر نقطه از جهان خانه های مختلفی برحسب نیازها و ضرورت های زندگییافت می شود. این اشکال گوناگون خود معلول عوامل متعددی هستند که انسان را ناگزیر به شکل خاصی از مسکن نموده است و تأثیر عوامل مختلف زیستی و اجتماعی را بطور مستقیم و غیرمستقیم در تعیین نوع مسکن غیرقابل انکار نموده است.وابستگی میان انسان و خانه چندان مهم است که این مقوله و مسائل مرتبط با آن همواره زمینه تحقیق فیلسوفان، روانشناسان و جامعه شناسان، طراحان بوده است. مشکلات مسکن شهری را می توان در دو بخش سیاستهای کلان برنامه ریزی و در مقیاس کوچکتر طراحی مسکن و مجموعه های مسکونی برشمرد. راه حل ها (سیاستها) که تا امروز در زمینه مسکن اتخاذ گردیده نتوانسته نگاهی جامع  به تمامی ابعاد مسکن داشته باشد. به دلایلی همچون پرداختن به بعد کمی  مسأله مسکن و نگاه صرف فیزیکی کالبدی به بعنوان سرپناه و همچنین تبدیل مسکن از « فضای رفاهی» به «کالای سرمایه ای» در بروز این نارسایی در زمینه مسکن تأثیر گذار بوده است.در محیط های شهری سکونت و روش سکنی گزینی در سه عرصه خصوصی، اشتراکی و اجتماعییا عمومی صورت می گیرد؛ لذا سکونت علاوه بر اینکه شامل عرصه خصوصی واحد مسکونی می گردد، عرصه های مشترک و شهری را نیز شامل می شود. اما معیارهای طراحی محیط و مجموعه های مسکونی در حال حاضر فارغ از مسائل کیفی مسکن (از قبیل عرصه بندی، تعامل اجتماعی و …) می باشد، بنابراین آنچه برای شناخت تمام ابعاد مسکن لازم به نظر می رسد تغییر رویکرد از یک نگرش تک بعدی (کمی) به نگرشی جامع الابعاد است که تمام عرصه های مسکونی است. این تغییر مستلزم درکی جامع از تمامی وجوه و معانی مسکن است که در هر مکان و جامعه ای با شناخت فرایندهای مؤثر بر فرهنگ آن جامعه امکان پذیر می باشد.پاسخ مناسب مسکن به نیازهای متنوع انسانی نظیر نیازهای فیزیولوژیکی (خانه بعنوان سرپناه)، آسایش روانی و احساس امنیت (خانع بعنوان حریم خصوصی و عامل هویتیابی) و نیازهای اجتماعی و زیباشناختی (خانه بعنوان واحد اجتماعی و فرهنگی) محیط مسکونی را بعنوان بستری جهت اعتلای فکری و روحی و روانی انسان تبدیل می کند.امروزه  در شهر تهران از نقطه نظر قانونی، اگر ار نقطه نظر کاربری، زیربنا، تعداد طبقات و میزان اشتغال زمین و نکاتی از این قبیل نقشه مغایرتی با ضوابط و مقررات نداشته باشد، جواز احداث صادر خواهد شد و ساختمان ساخته می شود. آنچه در این نقشه ها نشان داده نمی شود و هیچ ضابطه ای و مقرراتی برای آن وجود ندارد ارتباط و توجه این بنا با هم جواری ها و با معبر است. در درون بنا نیز به همین منوال، ضابطه ای برای تعریف ترکیب و تنوع فضا وجود ندارد. تمام نکاتی که توجه بدانها به ایجاد فضای تاثیر گذار منجر می شود از قلم افتاده است. نکاتی از قبیل چگونگی مفصل بندی این بنا با پیرامونش، رابطه تراز خطوط و اندازه سطوح موجود در نماهای مجاور و مشرف به شارع عام با نماهای این بنا، آهنگ سازه این بنا با سازه های اطراف، تناوب و اندازه بازشوها در پیرامون و در این بنا، چگونگی اتصال این بنا به زمین و آسمان برای ایجاد خط زمین و خط آسمان در ارتباط با اطراف و مقوله های از این دست. در درون نیز بر حسب عرصه های و خصوصی معلوم نیست فضا چگونه و با چه معیارهای می تواند جلوه کند. ساختمانها به بیرون کوچکترین توجهی نشان نمی دهند و هیچگونه مسئولیتی را نسبت به پیرامون و شهر به عهده نمی گیرد.مسكن ازشاخصهايي است كه درمرگ وميرناشي ازتهاجم نظامي به شهرهااثرگذاراست.زيرامسكن  به عنوان خميرمايه ساختاروبافت شهرهااست. مقوله مسكن گسترده وپيچيده بوده وابعادمتنوعي دارد. مسكني كمكان فيزيكي است وبه عنوان سرپناه،نيازاوليه واساسي خانواربه حساب ميآيد. دراين سرپناه برخي ازنيازهاي اوليةخانواده يافردمانندخوراك،استراحت وحفاظت دربرابر. ،شرايط جوی تأمين ميشود( پورمحمدي، ۱۳۸۸)برنامه ريزي مسكن جزئي ازنظام برنامه ريزي شهري محسوب ميشودكه درآن واحدهاي مسكوني جزئي ازفضاهاي تغييرشكل يافته وتطابقيافته شهري محسوب ميشودكه برحسب موضوع درچارچوب برنامه ريزي مسكن موردتوجه قرارميگيرد. برهمين اساس برنامه ريزي مسكن باتخصيص فضاهاي قابل سكونت به نيازهاي مسكوني وتوجه به محدوديت منابع واستفاده ازتئوريهاوتكنيكهاي ويژه با چهارچوبهاي اجتماعي،فرهنگي،سياسي واقتصادي يكي از،سروكاردارد (پورمحمدي،۲۵ ,۱۳۸۸)جنبه هاي تأثيرگذاردربرنامه ريزي مسكن،مشخصات فيزيكي مسكن است كه تاحدودزيادي اهداف كيفي رادربرنامه ريزي مسكن پوشش ميدهد . اعمال مقررات وضوابط پدافندغيرعامل دربرنامه ريزي مسكن مربوط به اهداف كيفي برنامه ريزي وجنبه هاي فيزيكي درطراحي وساخت مسكن است. مهمترين جنبه هاي فيزيكي مسكن دردوحالت مستقل وارتباط بامحيط اطراف مطابق نمودارشماره يك مشخص ميگردد.

شکل ۲-۱ جنبه های فیزیکی دربرنامه ریزی مسکن(مبحث۲۱مقررات ملی ساختمان)

مطابق پيشنويس مقررات ملي ساختمان برمبناي اصول پدافندغيرع امل،ساختمانهادرمناطق شهري برمبناي نوع كاربري،تعدادساكنان ياشاغلان درون ساختمان،ارزش سرمايه هاي داخل آن،مساحت بناوتعدادطبقات به پنج گروه به شرح جدول ۱تقسيم بندي ميشوند: (مبحث ۲۱ مقررات ملي( ساختمان، ۵).

۲-۲مسکن وابعادآن

 ماده ۲۵ اعلامیه ی حقوق بشربندیک حق مسکن راچنین بیان میکند((همه افراددارای حق بهره مندی ازاستانداردمناسب وکافی زیستی برای سلامت وبهرهوری خودوخانواده خودمیباشند. این حق شامل:

غذالباس مسکن بهداشت وخدمات درمانی خدمات اجتماعی ضروری وحق امنیت وحفاظت دربرابربیکاری بیماری ناتوانی جسمی پیری وسایرشرایطی است که دسترسی به زندگی مناسب راخارج ازاختیارقرارمیدهد))بطورکلی این نیازبه مسکن دوبعدداردکمی وکیفی؛بعدکمی نیازبه مسکن شناخت پدیده هاواموری راشامل میشودکه به فقدان سرپناه ومیزان دسترسی به آن موبوط میشودکه درواقع درجهی پاسخگویی به نیازبدون درنظرگرفتن کیفیت آن موردنظراست. دربعدکیفی مسائل وپدیده هایی مطرح میشودکه به بیمسکنی بدمسکنی وتنگ مسکنی ارتباط دارندوآن چه مطرح است نوع وشکل نیازاست. درواقع دربعدکیفی بیشتربه جنبه ی کالبدی مسکن توجه میشود(شیعه ۱۳۸۰:۶۳)بطورکلی احتیاج زیادمردم به واحدهای مسکونی مطالعاتی رابه دنبال داشته است که بیشترابعدادکمی دارند.ممکن است ازعناصرداخلی مسکن صحبت شده باشدولی به اینکه چگونه این عناصردرارتباط بایکدیگرقرارگیرندوچگونه درارتباط باجمعیت استفاده کننده باشندکمترتوجه شده است. شایدروی خصوصیات دیگری مثل صرفه جویی درمصالح ساختمانی ومانندآن تکیه شده باشدولی درحقیقت آنچه که میبایست موردتوجه معماران قرارگیردبیشترجنبه ی کیفی مسکن است تاکمیت آن. البته این بدان معنانیست که کمیت مسکن ازاهمیت کمتری برخورداراست بلکه دربرنامه ریزی مسکن میبایست جنبه های کمی وکیفیت وأماموردمطالعه قرارگیرند.(شیعه/۱۳۸۵:۲۰۸)

۲-۳شاخصهای کیفیت مسکن

بحث شاخصهای مسکن مدت کمی نیست که ذهن متخصصان رابه خوداختصاص داده است. به جرأت میتوان گفت که شاخصهای مسکن کلیدی ترین ومهمترین ابزاردربرنامه ریزی مسکن میباشند. ازآنجایی که درمیانان شاخصه هاشاخصه های کیفی مسکن ازجمله مواردی است که توجه بسیاری ازمعماران رابه خوداختصاص داده لذاپرداختن به این مهم ازاهمیت ویژهای برخوداراست.

به طورکلی عواملی درمسکن وجوددارندکه کیفیت راتعریف میکنند. اینگونه عوامل درمقیاس محله به شرح زیرهستند:

·        شکل مطلوب مسکن

·        استحکام مسکن

·        امنیت

·        ایمنی راحتی ومیزان دسترسی ساکنین به تسهیلات وخدمات کالبددی محله )آسایش راحتی و

بهداشت(

·        دسترسی به طبیعت وفضای سبزباز

·        تمهیدات تجهیزات وتسیسات )زیرساختها( مورد نیازمسکن

·        همجواری مسکن باکاربریهای سازگار

این عوامل هفتگانه ازمهمترین معیارهاوشاخصهادرتعریف وتبیین کیفیت مناسب مسکن هستندکه توجه به آنهادرساخت وسازانجام تمامی فعالیتهای زندگی ساکنان رابه سهولت وکارای یمطلوب امکانپذیرساخته وکمکی درجهت یافتن حیات زندگی پایدارشهری وساخت وشکل مناسب برای شهرومناطق شهری محسوب میشود.

درزیربه برسی هریک ازاین ۷ عامل میپردازیم:

۲-۳-۱شکل مطلوب مسکن

ازآنجایی که مسکن یکی ازنیازهای اصلی انسان است شکل مناسب مسکن به نوبه ی خودنقش تعیین کننده ای درتامین این نیازبه عهده دارد. ازاین روبه منظورتامین نورسیدن به فرم مطلوب میبایست دراین راستاحداقل ۵ عامل اساسی رامدنظرقراردادکه عبارتنداز: زمین منابع مالی نیروی انسانی وفنآوری مصالح ساختمانی ومدریت ونظارت.

زمین وچگونگی )وسعت وشکل قطعات( آن تعیین کننده فرم مسکن است. درواقعاشکل زمین است که به معمارخط اصلی رامیدهدکه چگونه طراحی کند. به بیان واضح ترمیتوان گفت فرم هرساختمان تحت تاثیرمستقیم شکل زمین آن ساختمان است. همچنین نیروی انسانی تعیین کننده ی کیفیت ساخت وسازبوده ومنابع مالی برکیفیت وچگونگی ساخت وسازوچگونگی استفاده ازمصالح وتنوع آن موثراست .منظورحرکت صحیح عوامل فوق درسه رأس مثلث وبرقراری ارتباط مابین آنهامدیریت وکنترل صحیح وقوانین مدون موردنیازاست هماهنگی تمامی این عوامل موجب رسیدن به فرم مطلوب مسکن وبالابردن سطح کیفی میشود

۲-۳-۲استحکام مسکن

ازآنجایی که عواملی مانندشیوه ی طراحی مهندسان ومحاسبه واجرای سازه ورعایت اصدول ومسائل فنی نقش تعیین کننده ای درتامین ایستایی ساختمان برعهده دارندلذامیبایست همواره مدنظرمهندسان ومعماران باشدبه همین جهت لزوم برسی ژئوتکنیکی برسی مصالح ساختمانی مقاوم شناسایی گسلهای موجودشیوه ی مقاوم سازی سازه ومصالح ولزوم تجدیدنظردرآیین نامه هاومقررات کاملامحسوس است.

علاوه برمسائل فوق باآشنایی مهندسان به تکنیکهای مقاوم سازی مدرن وبه روزکردن اطلاعات مهندسان میتوان الگوهای مقاوم ارزان ومناسب طرحی نمود.

۲-۳-۳امنیت

نیازبه سرپناهی امن ازجمله ضروری تیرین نیازهایانسانی است. امنیت درواقع حفاظت ازمسکن ووسایل آن درمقابل عوامل مستقیم وغیرمستقیم است که موجب ضرررساندن به مسکن ودرواقع عدم امنیت آن میشود. عوامل مستقیمی که امنیت رابه خطرمیاندازندشامل دزدی آتش سوزی و … هستند. عوامل غیرمستقیم نیزآلوده کردن آب هواوزمین است. البته دراین مقوله میتوان ازعوامل طبیعی همچون سیل زلزله طوفان حرکت ماسه های روان و … نامبردکه تمامی این عوامل مخل امنیت مسکن وساکنان آن است ودرواقع برکیفیت مسکن اثرسوءمیگذارد. پس معیارمصونیت درمقابل سوانح طبیعی ازدیگرعوامل مطرح است. مقوله دیگریکه درامنیت میبایست موردتوجه قرارگیردامنیت نحوه ی تصرف مسکن است. امنیت نحوه ی تصرف سبب میشودکه خانوارساکن درواحدمسکونی ازنظردورن مایه سکونت خوداحساس ایمنی کندواین امرآسایش روانی بیشتری برای آنهاایجادمیکند. که این آسایش روانی هرخانوارحدودتامین کننده ی آسایش روانی کلی موجوددرمحل اتش  میباشند.

۲-۳-۴ایمنی راحتی ومیزان دسترسی )آسایش راحتی وبهداشت(

تامین تسهیلات رفاهی مکمل مسکن درکنارتامین سرپناه امن وسالم ازجمله نیازهای اساسی سکونتی به شمارمیروندکه نقش مهمی درتمین سلامت ورفاه جسمی دارند. درنظرگرفتن تسهیلات وخدمات مناسب موجب افزایش سطح ارتقای بهداشت مسکن ودرنتیجه سلامتی ساکنان آن میشود. ازجمله عوامل موثردراین مقوله رامیتواندرصدبرخورداری واحده ای مسکونی ازیک دویاسه اتاق خواب میزان برخورداری ازخدمات اساسی همچون شبکه برق سراسری گازلوله کشی تسهیلات آشپزخانه تلفن کولرنوروروشنایی سیستم فاضلابو … دانست )قلیزاده: ۱۳۷۸۲)

۲-۳-۵دسترسی به طبیعت وفضای سبزباز

میتوان گفت فضای سبزازمهم ترین ابزارهای دستیابی به توسعه ی پایداراست بایدتوجه داشت که افزایش جمعیت نیازبه تامین فضای سبزعمومی راافزایش میدهد. باهمه ی اهمیتی که فضای سبزمفیددرمحلات شهری داردبایداین واقعیت راپذیرفت که اهمیت حیاتی فضای سبزرانبایددررویارویی بادیگرکاربریهای حیاتی شهرقرارداد. بطورکلی بایدرابطه ی تناسبی معقول بین فضاهای ساخته شده وفضاهای طبیعی محلات وجودداشته باشد. فضاهای سبزدرزندگی شلوغ پیچیده وناآرامش هرهاگویی تنهاعنصرآرامشبخش وپالاینده هستند. استفاده ازدرخت وفضای سبزبایدبه عنوان جزولاینفک طراحی فضای محلات شهری موردتوجه طراحان قرارگریرد.

هرگیاه سبزهرچندکوچک نقش خودرادرتلطیف هواگرفتن غبارآن ایجادآرامش بصری-روانی رفع آلودگی صوتی تولیداکسیژن موردنیازشهروندانسایه و … ایفامیکند. فضای سبزدرمحلات منظرمحله رابهبودمیبخشندباعث زیبایی محیط میشوندنقش پالایشی دارندباعث افزایش رطوبت وکاهش دمای هوامیشوندسهم مهمی دربرآوردن نیازهای تفریحی وتفرجی ساکنان محله داردو … بطورکلی استفاده ازدرخت بخصوص برای بالابردن کیفیت فضاهای کالبدی مکمل سکونت یابه عبارتی موقعیت نسبی مسکن میبایست موردتوجه قرارگیرد.

۲-۳-۶تاسیسات یازیرساختهای موردنیازمسکن

تاسیسات وزیرساختهای شهری طیف وسیعی ازعناصرشهری راکه اکثرااحداث شده ثابت وساختمانی دربرمیگیرد. درنگاهی کلی میتوان زیرساختهای شهری راشامل تمامی عناصری دانست که تامین نیازهای مختلف ساکنان محلات شهری رادرزمینه های مختلف سکونت فعالیت استراحت فراغت وبطورکلی بالابردن کیفیت زندگی شهری برعهده دارند. یابه عبارتی مجموعه ی فیزیکی موجودولازمی که کارکردهای مختلف شهری را میسرمیسازندوباعث ترکی بوتشکیل فضاهای شهری میشوند زیرساختهای شهری نامیده میشوند.

بدین ترتیب ملاحظه میشود که تاسیسات شهری بخش تعیین کنندهای از کالبد محلات شهری را تشکیل میدهند که زمینه و بستر مناسبی را برای کارکردهای مختلف اقتصادی اجتماعی وفرهنگی محلات فراهم ساخته موجب آسایش و راحتی ساکنان محلات شهری میشود.

۲-۳-۷همجواری باکاربری های سازگار

بطورکلی کاربری هایی که در حوزه ی نفوذ یکدیگر قرار میگیرند باید از نظر سنخیت و هم خوانی فعالیت با یکدیگر منطبق بوده موجب مزاحمت و مانع انجام فعالیتهای دیگر نشوند.عمده ترین تلاش درشهر سازی باید جداسازی کاربری های ناسازگار باکاربری مسکونی درمحلات شهری باشد.

کاربری هایی که دودب وصد اوشل و غی تولید میکنند بایدازکاربری هایدیگر بویژه کاربری مسکونی فرهنگی و اجتماعی جد اشوند. این جدایی مطلق نیست بلکه در برخی مواقعمیت وانباتمهیدا تیاثراتسوءکاربری های مزاحم را محدود کرد. در جدایی فضای کاربریها فاکتورهای هزینه سود و خو دبسدندگینسبی آنه اموردنظر قرار میگیرند.

علاوه بر آن ناگفته نماند که عواملی مانند حفظ محرمیت وخلوت وتاسیس واحدهایی مستقل با فضا و اتاق کافی برای ساکنین آنها و … نیز به نوبهی خود نقش تعیین کنندهای در کیفیت مسکن بر عهده دارند. مصون بودن فضاهای داخلی مسکن ازدیدبیگانگان موردی است که آسایش خانواده سخت به آن وابسته است.

در واقع مسکن به عنوان محلامن و آرامش خانواده باید به گونه مناسب از مشرف قرارگرفتندرامانبماندوهمچنین خلوت مسکن ازویژگیهایی است که به همراه سایر موارد گفته شده ازضروریات یک محیط مناسب برای زیست انسان به شمار میرود. اگر ارتباط انسان با جهان هستی رابده روابط چهارگانه ارتباط بامحیط های طبیعی و مصنوع وجهمع هو خویشتن تقسیم کنیم وجود خلوت درمحیط زندگی یکی از ومهمترین ویژگیهای کیفی محیط است که میتواند بده ایجادزمین دهم ناسب” رابطه انسان باخویش” بی انجامد.

۲-۴ جمع بندی

ملاحظات دفاعی و نظامی از مهم ترین عوامل مؤثر در شکل گیری هرگونه سکونتگاه انسانی در طول تاریخ است و گستردگی پدیده شوم جنگ در طول تاریخ به حدی است که هیچ نقطه سکونتی بر روی کره زمین مصون از آن نبوده است. از اینرو آرامش کنونی به معنای تداوم دائمی آن نبوده و اهمیت حفظ و تقویت آمادگی دفاعی در تمامی ابعاد و از جمله در زمینه پدافند غیرعامل، فرآیندی پیوسته، توسعه پذیر و کاملاً بدیهی است. یکی از جنبه های مهم طراحی و توسعه شهری، تأکید و توجه به کمیت و کیفیت آسیب پذیری شهر در برابر آسیب های ناشی از حملات نظامی است و نیاز به توسعه و اجرای تدابیر پدافند غیرعامل به منظور کاهش آسیب پذیری شهرها در برابر صدمات جنگ ضرورت فزاینده ای پیدا کرده است. این فصل با تکیه بر گردآوری اطلاعات به روش کتابخانه ای، اینترنتی و تحقیقات میدانی به شناخت آسیب ها و تهدیدات ساختمان های جمعی شهری می پردازد و پس از دست یافتن به معیارهای فنی، با به کار بستن آ نها در مرحله طراحی معماری سطح امنیت شهروندان، در شرایط رویداد احتمالی جنگ های مدرن (موسوم به جنگ نسل ششم) افزایش یافته و به دنبال آن موجب ارتقاء توان دفاعی و سطح امنیت ملی در برابر تهدیدهای فزاینده محیط پیرامونی می شود. نتایج تحقیق معیارها و راهکارهایی است که به صورت مجزا برای هر کاربری خاص در ساختمان شهری بیان شده و به صورتی تدوین شده که در آن معیارها متناسب با ویژگی های جنگ های مدرن است، از مقیاس کلان (سلول شهری)به مقیاس خرد (تک بناها)می رسد و به تفکیک کاربری های منتخب ارائه شده است. همچنین هم بر بهسازی و هم بر طراحی معماری ساختما نهای عمومی (منتخب) تأکید دارد و بر تأمین مهم ترین و حیاتی ترین نیازهای زمان بحران تمرکز می نماید. در کنار موارد فوق بر سازماندهی، استفاده بهینه از امکانات، تأسیسات، فضاها و ساختما نها در شرایط اضطراری نیز توجه دارد.

 

 

فصل سوم

مطالعات تکمیلی

۳-۱پدافند غير عامل

۳-۱-۱ دفاع يا پدافند عامل

پدافند عامل عبارت از رويارويي و مقابله مستقيم با دشمن و به کارگيري جنگ افزارهاي مناسب و موجود به منظور دفع حمله و خنثي کردن اقدامات آفندي وي مي باشد.به مجموعه اقداماتي اطلاق مي‌گردد که به کارگيري جنگ افزارو تسليحات نياز ندارد و با اجراي آن مي‌توان از وارد شدن خسارات مالي به تجهيزات و تاسيسات حياتي و حساس و مهم نظامي و غيرنظامي و تلفات انساني جلوگيري نموده و يا ميزان خسارات و تلفات ناشي از حملات و بمباران هاي هوايي موشکي دشمن را به حداقل ممکن کاهش داد.

پدافند غيرعامل به معناي کاهش آسيب‌پذيري در هنگام بحران، بدون استفاده از اقدامات نظامي و صرفا با بهره‌گيري از فعاليت‌هاي غيرنظامي، فني و مديريتي است. اقدامات پدافند غيرعامل شامل پوشش، پراکندگي، تفرقه و جابجايي، فريب، مکان يابي، اعلام خبر، قابليت بقا، استحکامات، استتار، اختفاء، ماکت فريبنده و سازه‌هاي امن مي‌باشد.

در پدافند غيرعامل تمام نهادها، نيروها، سازمان‌ها، صنايع و حتي مردم عادي مي‌توانند نقش موثري ايفا کنند در حاليکه در پدافند عامل مانند سيستم‌هاي ضدهوايي و هواپيماهاي رهگير، تنها نيروهاي مسلح مسئوليت برعهده دارند(بهتاش وهمکاران ،۱۳۹۰).

۳-۲ تاریخچه

۳-۲-۱پيدايش پدافند غير عامل

موضوع پدافند غير عامل در جهان از قدمتي به اندازه تاريخ زندگي انسان برخورداراست. ودر طول تاريخ هميشه جزء مهمي از زندگي بشر بوده است.

زيرااقدامات دفاعي انسان سبب دفع يا كاهش ميزان اثر تجاوز مهاجمان ميشود. اما چگونگي دفاع به عوامل و شرايط مختلفي بستگي دارد و انسانها در دوران حيات خود سعي كرده اند تا با استفاده از عقل و تدبير و اراده خود بهترين راه دفاع را در وضعيت هاي متفاوت ، در مقابل تهاجم دشمنانشان انتخاب و آن را به كار بندند.

در اين ارتباط اقدامات دفاعي انسان هميشه با استفاده از سلاح وتجهيزات جنگي صورت نگرفته است ؛ بلكه در موارد زيادي انسان براي دفاع ، شيوه هايي را به كار برده كه سلاح و تجهيزات جنگي در آن پدافند غير عامل نقشي نداشته است .

انسان هاي اوليه از مامن هاي طبيعي مثل غارها و پوشش درختان استفاده مي کردند.

با شکل گيري تمدن هاي اوليه استفاده از برج و بارو و خندق و دروازههاي محکم متداول شد.

براي مثال ، در جنگ خندق وقتي مسلمانان به فرماندهي رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله به پيشنهاد سلمان فارسي در اطراف مدينه ،خندقي حفر كردند تا دشمنان اسلام نتوانند از آن عبور نمايند ، در واقع از شيوه ي دفاعي پدافند غيرعامل استفاده كرده اند.

در خلال جنگ هاي ناحيه اي و بعد از جنگ جهاني اول و دوم ، با پيشرفت سلاح ها و تهديدات ، پدافند غير عامل نيز شکل تازه اي به خود گرفت مانند کشورهاي آلمان ، شوروي، آمريکا ف کانادا ، سوئيس ، يوگسلاوي ، کره شمالي(خرمآبادي،۱۳۹۰).

۳-۳نظریه

۳-۳-۱ اهميت وضرورت پدافند غيرعامل

برابر آمار سرشماري سال ۱۳۷۸، تعداد شهرهاي کشور ۶۰۰ و تعداد روستاهاي آن ۶۵۰۰ روستا بوده است، پدافند هوائي مراکز حياتي و حساس موجود کشور در شهرها صرفا با توپ ضد هوائي ۲۳ ميليمتري، نيازمند ۲۴۰۰۰۰ قبضه توپ، يک ميليون و دويست هزار نفر نيروي انساني (خدمه)، ۳۰۰۰۰ آتشبار و ۷۵۰ گردان ويژ پدافند هوايي خواهد بود که امکان تامين، تشکيل، سازماندهي و پشتيباني آن دور از دسترس مي باشد.

دفاع غيرعامل در واقع مجموعه تمهيدات ،اقدامات و طرح هايي است که با استفاده از ابزار، شرايط و حتي المقدور بدون نياز به نيروي انساني به صورت خود اتکا صورت گيرد .چنين اقداماتي از يک سو توان دفاعي مجموعه را در زمان بحران افزايش داده و از سوي ديگر پيامدهاي بحران را کاهش و امکان بازسازي مناطق آسيب ديده را با کمترين هزينه فراهم مي سازد. در حقيقت طرح هاي پدافند غيرعامل قبل از انجام مراحل تهاجم و در زمان صلح تهيه و اجرا مي گردند. با توجه به فرصتي که در زمان صلح جهت تهيه چنين طرح هايي فراهم مي گردد،ضروري است اين قبيل تمهيدات در متن طراحي ها لحاظ گردند. به کارگيري تمهيدات و ملاحظات پدافند غيرعامل علاوه برکاهش شديد هزينه ها، کارآيي دفاعي طرح ها، اهداف و پروژه ها را در زمان تهاجم دشمن بسيار افزايش خواهد داد.

درحال حاضر عمده ترين هدف پدافند غيرعامل، ايمن سازي و کاهش آسيب پذيري زيرساخت هاي مورد نياز مردم است تا بتدريج شرايطي را براي امنيت ايجاد نمايد. اين گونه اقدامات مهم در اکثر کشورهاي دنيايا انجام شده و يا در حال اقدام است.

اين اقدامات اگر به صورت يک برنامه ريزي و با طراحي در توسعه کشور(توسعه پايدار) نهادينه شود، خود به خود بسياري از زير ساخت هايي که ايجاد مي شود، در ذات خود ايمني خواهند داشت .براي اصلاح زيرساخت هاي فعلي هم مي توان با ارائه راهکارهايي مثل مهندسي مجدد، آنها را مستحکم کرد(داعينژاد،۱۳۸۵).

۲-۴ اهداف پدافند غيرعامل

۱-تداوم فعاليتهاي زير بنائي کشور و تامين نيازهاي حياتي ،

۲-تسهيل اداره کشور در شرائط تهديد و بحران ناشي از تجاوز خصمانه و حفظ بنيه دفاعي علي رغم حملات مخرب دشمن .

۳-کاهش قابليت و توانايي سامانه هاي شناسايي، هدف يابي و دقت هدف گيري تسليحات آفندي دشمن.

۴-بالا بردن قابليت بقا، استمرار عمليات و فعاليت هاي حياتي و خدمات رساني مراکز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي کشور در شرايط وقوع تهديد، بحران و جنگ.

۵-تقليل آسيب پذيري و کاهش خسارت و صدمات تاسيسات، تجهيزات و نيروي انساني مراکز حياتي، حساس و مهم نظامي و غير نظامي کشور در برابر تهديدات و عمليات دشمن.

۶-سلب آزادي و ابتکار عمل از دشمن.

۷-صرفه جوئي در هزينه هاي تسليحاتي و نيروي انساني.

۸-فريب و تحميل هزينه بيشتر به دشمن و تقويت بازدارندگي.

۹-افزايش آستانه مقاومت مردم و نيروي خودي در برابر تهاجمات دشمن.

۱۰-حفظ روحيه و انسجام وحدت ملي و حفظ سرمايه هاي ملي کشور.

۱۱-حفظ تماميت ارضي، امنيت ملي و استقلال کشور(پيمانوغضنفرينيا،۱۳۸۶).

۳-۷گستره پدافند غيرعامل

محورهاي هاي کلان تأثيرگذار بر پدافند غيرعامل در سطح ملي بر اساس نمودار ارائه شده شامل موارد ذيل مي باشد:

ـ حوزه عمراني ( زيربنائي)

ـ حوزه حمل و نقل و ارتباطات

ـ حوزه دارو، غذا، آّب و بازيابي نيروي انساني

ـ حوزه انرژي

ـ حوزه رسانه ها و تبليغات رواني

ـ حوزه مخابرات

ـ حوزه صنايع

ـ حوزه مالي و اقتصادي

ـ حوزه ديپلماسي و امنيت

ـ حوزه دفاع

نمونه هايي از مصداق آفند غير عامل:

ايجاد رخنه در اتحاد مردم و حاکميت، يک آفند غير عامل است که عموما دشمن به کار مي برد(پورمحمدي،۱۳۸۸).

۳-۸ پدافند غیر عامل

از نظر واژه شناسی، واژه « پدافند» از دو جزء «پد» و «آفند» تشکیل شده است. در فرهنگ و ادب فارسی «پاد » یا «پد» پیشوندی است که به معانی «ضد، متضاد، پی و دنبال » بوده و هر گاه قبل از واژه ای قرار گیرد معنای آن را معکوس می نماید. واژه «آفند» نیز به مفهوم «جنگ ، جدال ، پیکار و دشمنی» است. در منابع لاتین، معادل دقیق عبارت پدافند غیرعامل “Passive Defence” بکار برده می شود.

تصویر مرتبط

شکل۳- ۱اهداف پدافندغیرعامل دراستفاده از ان

نتیجه تصویری برای مجتمع مسکونی درپدافند غیر عاملزیاری پدافند را بر دو نوع عامل و غیرعامل معرفی می نماید پدافند غیرعامل بکارگیری اقدامات آفندی و تهاجمی با هدف ممانعت از پیشروی دشمن است، در حالی که پدافند غیرعامل عبارت است از « بکار بردن روش هایی که آثار زیان های ناشی از اقدامات دشمن بکاهد یا آن را به حداقل برساند.

شکل۳-۲اهداف دفاع عامل وغیرعامل

به طور کلی دفاع غیر عامل به مجموعه ای از اقدامات دفاعی اطلاق میشود که به کمک آن میتوان بدون سلاح و با کمترین امکانات و تجهیزات فنی ( نسبت به دفاع عامل –نظامی ) درمقابل تهاجم دشمن ویابلایاوخطرات مقابله کرد.

دکتر اصغریان جدی، پدافند عامل را ابزاری می داند که نیاز به مدیریت مستقیم و کاربری انسانی دارد و مشتمل بر ابزار و آلات جنگی، سازماندهی، آموزش و مدیریت نیروهاست، در حالی که پدافند غیرعامل را امکانات معماری در زمینه مهندسی جنگ و شرایط بحران می داند، به گونه ای که بدون ابزار و توانمندی، نیروهای رزمی و دفاعی را افزایش دهد. مانند پناه گرفتن درون سنگر یا استقرار در نقاط مرتفع که بدون درگیری مستقیم انسان در شرایط امن قرار میگیرد، در واقع این حالت استفاده از تفکر و پیش بینی شرایط اضطراری و مهیا شدن قبل از وقوع بحران است. در ماده (۱۲۱) قانون برنامه چهارم توسعه کشور، تعریف پدافند غیرعامل بدین شرح ارائه شده است: « مجموعه اقدامات غیرمسلحانه ای که موجب کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی، ساختمان ها و تاسیسات، تجهیزات و شریان های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن و یا کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیرطبیعی می گردد، پدافند غیرعامل نامیده می شود

برخی اصول پدافند غیر عامل که به عنوان معیارهای عمده در رسیدن به راهکارهای مناسب در طراحی منظر شهری و معماری مناسب با پدافند غیر عامل اثر گذار هستند به شرح ذیل است:

·        پوشش در همه زمینه ها· استتار و نامرئی سازی

·        تولید سازه های دومنظوره (موانع)

·        مکان یابی استقرار عملکردها

·        اختفاء با استفاده از عوارض طبیعی

·        حفاظت اطلاعات سیستم های حیاتی و مهم

·        مدیریت بحران دفاعی در صحنه ها

·        فریب، ابتکار عمل و تنوع در کلیه اقدامات

·        تعیین مقیاس بهینه استقرار جمعیت و فعالیت در فضا

·        کوچک سازی، ارزان سازی و ابتکار در پدافند غیر عامل

·        مقاوم سازی و استحکامات و ایمن سازی سازه های حیاتی

·        پراکندگی در توزیع عملکردها متناسب با تهدیدات و جغرافیا(کالن، ۱۳۸۷)

۳-۹راهکارهای طراحی شهری در رسید به اهداف و اصول پدافند غیر عامل:

با توجه به اهمیت موضوع پدافند غیر عامل و کاربرد وسیع آن در کشورهای مختلف در همه امور ممکن که به نحوی در پیشگیری و کاهش آسیبهای ناشی از جنگ و بحرانهایی مانند زلزله و دیگر مخاطرات طبیعی دخل هستند، کاربرد اصول و روشهای پدافند غیر عامل در طراحی منظر شهری میتواند در رسیدن به منظر شهری مناسب و مطلوب از نظر بصری و جنبه های زیبایی شناسانه معماری و منظر که تامین کننده حد اقل های مد نظر در پدافند غیر عامل نیز باشد بسار موثر است.

۳-۱۰ الزامات طراحی معماری جهت نیل به طراحی منطبق با دفاع غیرنظامی

·        مکانیابی فضاهای باز ووسیعشهری  (پارکهاوبوستانها،میادین)

·        چند عملکردی طراحی کردن فضاهای منظر شهری

·        پراکندگی فضاهای با اهمیت

·        مبلمان وفضایسبزشهری

·        ورودیها و خروجیها ( شریانها)

·        استتار و اختفا  ( ازمنظرفرمطراحی)

تصویر مرتبط

شکل۳-۳الزام دفاعی پدافند غیرعامل

۳-۱۱ ایجاد و مکانیابی فضاهای باز شهری:

در ایجاد و مکانیابی فضاهای سبز شهری گسترده مانند بوستانهای وسیع و پارکهای فضای سبز اولین نکته مکانیابی و برنامه ریزی جهت طراحی است. این فضاها باید از لحاظ مکانی به گونه ای باشند که اولا نزدیک به مناطق پرجمعیت شهری بوده و از نظر دیگر ارتباط مناسبی از نظر دسترسیها به منظور استفاده به عنوان مکانهای تجمیع مصدومین و اسیب دیدگان از حملات دشمن ویا حوادث طبیعی داشته باشند. در این مواقع میتوان از این فضاهای وسیع به عنوان پناهگاههای موقت جهت اسکان و یا برپایی کمپ های امداد استفاده کرد.
با طراحی مناسب فضای سبز، ایجاد دسترسیهای عمده داخلی به محوطه که در مواقع لزوم قابلیت حرکت ماشین را داشته باشد، استفاده از عوارض زمین در جهت ایجاد محیط امن داخلی در مواقع حمله و قابل دفاع ، استفاده از درختانی مانند چنار و …که قابلیت ایجاد حصارهای طبیعی در اطراف جهت ایجا دمانع بصری و فیزیکی ( در مواقع اصابت گلوله وایجادترکش ) جهت پناه گرفت گاندر محیط داخلی و چنین راهکارهایی میتوان به استانداردهای لازم از نظر مبانی دفاع غیر نظامی دست یافت. به گونه ای دیگر میتوان از ساختمانهای بلند اطراف و یا دیوارهای حائل ( مثلا به کار رفته به عنوان دیوار سرویس بهداشتی)نیز جهت محصور نمودن بخش هایی از فضای سبز استفاده کرد. در اینحالت میتوان از ایجاد حصارهای متد از درختان در بدنه های منظر شهری جلوگیری نموده و از منظر زیبایی شناسی نیز به ایجاد تنوع در دید و منظر پرداخت.

۳-۱۲طراحی فضاهای باز شهری:


طراحی فضای باز شهری می بایست مبتنی بر مبانی زیر باشد:


۱ – افزایش سطح حفاظت جانی افراد در فضای باز و در برابر صدمات ناشی از حملات نظامی متعارف.
۲ – تسهیل دسترسی سریع به سطوح و عناصر حیاتی (جان پناه ها، خدمات درمانی، آتش نشانی و مانند آن).

از دیدگاه دفاعی فضاهای باز شهری بدلایل زیر دارای اهمیت زیادی هستند:

–                     ایجاد کمپ های اسکان موقت.
 – ایجاد پایگاه های مدیریت بحران (محل جمع آوری و انباشت و توزیع نیازهای غذای و دارویی، بیمارستان های صحرایی، فرود هلی کوپتر، ستاد مدیریتی و عملیاتی بحران و…).
– ایجاد محل هایی برای تخلیه و انباشت آوارهای ساختمانی که به ویژه از نظر تسریع در بازگشایی مسیرهای دسترسی سواره و پیاده بسیار حائز اهمیت می باشند.
– ایجاد مانع در برابر گسترش آتش سوزی و مشارکت در کنترل دامنه آسیب های ناشی از رخداد سانحه.

از این رو در طراحی فضاهای باز شهری بر اساس درک صحیح علل و عوامل موثر بر افزایش یا کاهش آسیب پذیری در برابر هر گونه انفجار متعارف، ملاحظات دفاعی در طراحی فضاهای باز شهری می بایست به دو منظور اصلی ممانعت از آسیب زایی عناصر محیط و نیز مناسب سازی محیط مورد توجه قرار گیرند

۳-۱۳چند عملکردی طراحی کردن فضاهای شهری:


چند عملکردی طراحی کردن فضاها به معنی استفاده از فضاهای معماری و شهری در زمان جنگ و صلح است.فضاها و ساختمانهای وسیع مانند متروها ، بیمارستانهای بزرگ ، صنایع نزدیک مناطق زیستی ودیگرساختمانهایعظیمکهدرمنظرشهریاغلب به عنوان نشانه های شهری به کار میروند باید به گونه ای طراحی شوند که در زمان جنگ نیز بتوانند پاسخگویی مناسب به شرایط جنگی و بحران را داشته باشند.به عنوان مثال مترو لندن به گونه ایطراحیشداستکهمیتوانددرمواقعبحرانمانندجنگو … بیش از بیست میلیون نفر را در خود به عنوان پناهگاه جای دهد.

شکل ۳-۴فضای سبزدرشرایط بحرانی محل استقرارکمپ امدادی

فضای سبز:در شرایط عادی: گذران اوقات فراغت، زیبا سازی محیط، تعدیل اقلیمی محیط و … حین بحران: محل پناه گرفتن.بعد از بحران:محل استقرار کمپ های امدادی، کمپ اسکان موقت، بیمارستان سیار، محل انباشت مواد غذایی و دارویی.

۳-۱۴پراکندگی فضاهای با اهمیت:

در هر شهر فضاهایی با اهمیت استراتژیک وجود دارند که در مواقع بحران آسیب رسیدن به آنها میتواند در تشدید بحران و عدم هماهنگی جهت کمک رسانی و مدیریت شرایط بحرانی نقش بسزایی داشته باشد. اینگونه بناهای با اهمیت باید در سطح شهر به صورت برنامه ریزی شده ای پراکنده گردیده و به گونه ای مکانیابی و طراحی شوند که برای شهروندان به عنوان مکانهای خاص شهری که میتوان در مواقع ضروری و خاص جهت پناه جویی به آنها رجوع کرد در آیند. عدم نزدیکی این بناها میتواند در عدم آسیب رسیدن به آنها در مواقع بمباران دشمن نقش موثری ایفا کند(زیاری،۱۳۷۸).

۳-۱۵مبلمان و فضای سبز شهری:

الف: مبلمان شهری : باید به گونه ای باشد که جدای از در نظر گرفته مبانی زیبایی شناسانه منظر شهری، از نظر استحکام و مقاومت اجزا به گونه ای طراحی شوند که ایجاد موج انفجارها باعث آسیب جدی و پراکنده شدن قطعات سازنده آنها به اطراف نشود. این قطعات میتوانند باعث ایجاد ترکش های ثانویه و ایجاد جراحت در افراد گردد. کارکرد دیگر مبلمانهای شهری نقش آنها در شناساندن راههای اضطراری جهت فرار ، مسیرهای ایمن ، اطلاع رسانی در حوزه دیجیتال و فناوری اطلاعات( بیلبورد های الکترونیکی جدید) به صورت لحظه به لحظه، و در آخر ایجاد نقش نشانه جهت دور شدن از محیط بحران و شناختن مسیرهای تردد را داشته باشند.مبلمانهای شهری نباید به گونه ای طراحی گردند که باعث مسدود شدن مسیرهای حرکتی در مواقع ضروری گردند و در صورت استفاده به عنوان موانع حرکتی در مواقع صلح باید قابلیت برداشته شدن در مواقع ضروری را داشته باشند از این منظر تجدید نظر در طراحی بسیاری از مبلمانهای شهری که توسط نهادها و سازمانهای گوناگون مانند شهرداری در سطح شهر نصب میشوند ضروری است(دهخدا، ۱۳۵۱).

۳-۱۶ورودیها و خروجیها:

شریانهای دسترسی به مناطق مختلف و آسیب دیده و سلامت آنها نقش مهمی در مواقع بحران دارد. ورودیها و خروجیهای شریانهای مهم شهری باید مشخص و به راحتی قابل دسترسی باشند. بزرگراهای شهرها به عنوان لبه های عمده کالبدشهری در ایجاد منظر و فضای شهری مطلوب، نقش مهمی ایفا میکنند. استفاده از ردیف درختان در امتداد دو سوی این شریان ها میتواند به عنوان سدی در مواقع جنگ و بحران برای این مسیرها به شمار آید و ماشین های تردد کننده در مسیر را تا حدودی از دید دشمن و ترکش گلوله های اصابت کننده به اطراف محافظت کنند.دسترسیهای عمده شهری باید به گونه ای طراحی و تجهیز شوند که توانایی انتقال سریع نیروهای امداد و نجات و یا نیروهای نظامی را تا نزدیکترین فاصله به نقطه بحران را داشته باشند. نمونه مثال مناسب از این گونه طرح های اثر بخش ایجاد مسیر اتوبوس رو شرق به غرب و شمال به جنوب شهر تهران(BRT) میباشد. این مسیر به گونه ای مناسب میتواند در شرایط بحرانی وسایل و ماشین های امداد را از مسیرهای بدون ترافیک با سرعت بالا انتقال دهد(اصغریان جدی، ۱۳۸۶).

۳-۱۶-۱ استتار و اختفا  ( ازمنظرفرم طراحی):

یکی از اصول عمده در پدافند غیر عامل استفاده از اصل استتار و اختفا میباشد. در منظر شهری میتوان با استفاده از تدابیر گوناگون ساختمانها و تاسیسات مهم و حیاتی را از دید دشمن محفوظ کرد تا به آنها آسیبی نرسد:

استفاده از فضای سبز شهری به عنوان سدی جهت استتار یا اختفای ساختمانهای مهم مانند ساختمانهای فرماندهی نظامی و عملیاتی، نیروگاهها و تاسیسات شهری و دیگر ساختمانهای با اهمیت استفاده کرد. استفاده از بوته های انبوه ، گم کردن ساختمان و ایجاد منظری از درختان و فضای سبز ، هم میتوانند در ایجاد و توسعه فضای سبز در منظر شهری تاثیر بسزا داشته باشد وهم میتواند در راستای اصول دفاع غیر نظامی عمل کند.

استفاده از تکرار، یکسان سازی نماها از نظر بافت و رنگ و فرم طراحی ساختمانها در استتار ساختمانهای مهم از دید دشمن بخصوص حملات هوایی. در این حالت میتوان با یکسان سازی ظاهری ساختمان مهم مد نظر با ساختمانهای اطراف و یا حتی کاهش تاثیر بصری و عادی جلوه دادن ساختمان نسبت به دیگر ساختمانهای موجود از شناسایی آن توسط دشمن تا حد ممکن جلوگیری به عمل آید. البته در اینحالتبایدمولفههایمنظرشهریرانیز مدنظرقراردادبه گونه ای که تا حد امکان از ایجاد بدنه های یکنواخت شهری اجتناب گردد(اصغریان جدی، ۱۳۷۴)

امروزه می توان با بکارگیری اقدامات موثر و کاربردی و حتی الامکان کم هزینه و چند منظوره در مرحله قبل از بحران، به میزان زیادی از شدت و گستردگی خسارات و تلفات ناشی از خطرات ( نظامی و غیر نظامی–طبیعی ) کاست. از مهمترین این اقدامات، استفاده از  اصول پدافند غیرعامل به عنوان راه حلی جهت کاهش خطرپذیری در برابر خطرات مختلف و افزایش کارایی هنگام روبرو شدن با خطر  است که باید در سطوح مختلف برنامه ریزی  و از جبنه های مختلف منطقه ای، شهرسازی و معماری مورد توجه قرار گیرد. معماری و شهرسازی به عنوان یک واسطه، قدرت دفاعیرا بالا می‌برد و در ارضای نیاز به امنیت در سلسله مراتب پله‌ای مازلو اثر مثبت داشته و باعث بقای انسان می‌گردد. در “اکستیکس”، واژه “دفاع” در مقابل “دشمن” (تهدیدات انسان ساز) و واژه “ایمنی و حفاظت” در مقابل تهدیدات طبیعی بکار می‌رود. با این رویکرد روانشناسانه به معماری و شهرسازی، بحث ایمنی و امنیت باید در کلیه سطوح برنامه ریزی و طراحی، از موضوعات کلان شهرسازی تا معماری ، فضاهای باز شهری و جزئیا‌ت فنی مد نظر قرار گیرد.سپس الزامات و تمهیدات برنامه ریزی و طراحی معماری منظر شهری به گونه ای که  اصول پدافند غیرعامل  در آنها مورد توجه قرار گرفته شده باشد ارائه گردیده و توصیه هایی در زمینه احجام و المانهای پیرامونی،طراحی پلان( محوطه و فضای سبز)، نماها، دسترسیهای عمده و سیرکولاسیون داخلی مطرح شده است.

۳-۱۶-۲معمار دفاعی:

هدف معماری همگن کردن تمامی عناصر سازنده یک سوژه است . ( اصغریان جدی –۱۳۸۳ – ۷۲ ) معمار همانند دایره المعارفی است که از همه چیز اطلاع دارد و در رابطه رشته تخصصی خود ( اصول معماری ) اطلاعات کاملی دارد .


ویلیام موریس درباره معماری می گوید : معماری شامل تمام محیط فیزیکی است که زندگی بشری را احاطه می کند و تا زمینی که عنصری از اجتماع متمدن هستیم نمی توانیم از حیطه آن خارج شویم .
متاسفانه ملاحظات دفاعی و اصول و ضوابط معماری دفاعی درطراحی معماری و شهرسازی امروز ما رعایت نشده است .یکی از خصوصیات معمار دفاعی اعتقاد به دفاع در مقابل دشمن می باشد . طراح و معمار باید عوامل زیر را در طراحی خود در نظر بگیرد : ( اصغریان جدی –۱۳۸۳- ۸۲)
مکان یابی ( استفاده مطلوب از طبیعت ) چه تهدیدات طبیعی و چه مصنوعی
پراکندگی : کم کردن ریسک در سرمایه گزاری
استتار اختفا فریب ( استفاده مناسب از طبیعت و مواد و مصالح )
اغتشاش دردید دشمنCS
استحکامات : ایجاد سازه مناسب نسبت به قدرت انفجار و همچنی استفاده از اشکال آیرودینامیکی و طراحی فضای معماری که دلهره و ترس را دردل دشمن وارد کند .
مبلمان شهری : چگونگی استفاده از عناصر شهری جهت جلوگیری از آسب های پیامد انجار و تهدیدات طبیعی
معماری داخلی : چگونگی استفاده از فضای معماری جهت جلوگیری از آسب ها احتمالی
قدرت تجدید بنا : استفاده از طراحی مدولار و طراحی مناسب برای محدود کردن آسیب های انفجار و مرمت سرع و ارزان
طراحی چند ورودی و خروجی اضطراری و گول زننده : به علت هزینه بالای انهدام تاسیسات زیرزمینی دشمن سعی در بمباران ورودیها دارد به همین لحاظ باید ورودی های اغفال کننده در نظر گرفت . استفاده از مصالح بومی و مناسب و مصالح خاص برای عکس العمل در مقابل امواج مختلف و دید سایبرنتیک دشمن که برای شناسایی به کار می رود ضروری است .
عملکردهای چند گانه فضاها : استفاده چند منظوره از فضاو عناصر شهری در زمان صلح و جنگ به طور مثال استفاده عراق از مناره مسجد بیاره به عنوان دیده بانی

جانمايي ساختمان:حالت ايده آل ساختمان بايد تا حد ممكن دورتر از محدوده سرمايه جاي گيرد.

تمركز افراد ، سرمايه ها و فعاليت ها در محل ، پتانسيل هدفگيري محيط را افزايش مي دهد و همجواري ساختمانها مي تواند خطرپذيري تاثيرات جانبي را افزايش دهد.بايد ساختمانهايي را كه از لحاظ عملكردي قابل تركيب هستند و سطح تهديدات مشابهي دارند را با هم ادغام نمود. به اين منظور بايد ساختمانهاي با پتانسيل هدف گيري را از فضاهاي با خطرپذيري كمتر دور نگه داشت تا در صورت وقوع تهديد خسارات فرعي به حداقل برسد.مجاورت نماهاي آسيب پذير با فضاي پاركينگ ، خيابان و يا سايت مجاور آسيب پذيري ساختمان را افزايش مي دهد.مصالح شيشه اي ، پوسته ، قاب و اتصالات آنها مطمئن باشند تا ضمن رسيدن به طراحي صحيح در برابر انفجار ، معيارهاي كارايي انرژي و روشنايي ساختمان نيز در آن رعايت شده باشد.در آرايش خطي ساختمانها در سطح سايت ، به منظور افزايش سطح محافظت افراد در برابر آوار به دورن فضاي باز از تغييرات ارتفاع و ايجاد اختلاف سطح استفاده شود.در اين صورت حداقل ارتفاع دو سطح به ميزان دو برابر پهناي بدن در حالت دراز كش پيشنهاد مي شود.لازم است اين گونه اختلاف سطحها تا حد ممكن پشت به نماي ساختمان باشند تا آسيب پذيري افراد در برابر ريزش آوار‌، پرتاب شيشه خرد شده و ديگر انواع تركشها كاهش يابد.توصيه مي شود حداقل فاصله ايمني مسيرهاي دسترسي از ساختمان براي كاهش خطر ريزش آوار برابر   1/3 ارتفاع ساختمان باشد.اگر مسيرهاي دسترسي و فضاهاي تجمع، مجاور بلوكهاي ساختماني قرار داشته باشند ، جهت امتداد آنها بايد عمود بر رديف ساختمانها باشد تا ضمن كاهش خطرهاي ناشي از فروپاشي شيشه ها به درون اين فضاها ، در برابرريزش آوار نيز امنيت بيشتري داشته باشند.

TEST3

شکل ۳-۵-استفاده ازاختلاف سطح جهت محافظت دربرابرانفجار

TEST4فضاهاي باز :در فضاهاي باز لبه هايي به عنوان جان پناه ايجاد شود. به عنوان مثال در فاصله بين فضاي باز و ساختمان ها ، با استفاده از گلدانهاي طولي يك لبه مستحكم ايجاد شود كه در مواقع اضطراري به عنوان جان پناه نيز قابل استفاده باشد.

هر گونه لبه در مواقع اضطراري يك جان پناه است

اجراي فضاهاي باز بايد بر اساس اصل انعطاف پذيري و با كاربري چند منظوره طراحي شوند تا در شرايط معمولامكان غنا بخشيدن به فعاليتهاي عادي را فراهم نموده و در شرايط اضطراري حفاظ هاي قابل قبول ايجاد نمايند.

شکل ۳-۶-اصل انعطاف پذیری وطراحی چندمنظوره

گوشه هاي تند تا حد امكان از فرم كليه عناصر حذف شده و تا حد امكان از فرمهاي نرم استفاده شود.بدين منظور بايد :زاويه كليه لبه ها و گوشه ها ( توده ساختمانها ، جوي هاي آب ، آب نما ،سكو ،گلدان،حفاظ ميله اي يا عناصر و تجهيزات نوك تيز ) تا ارتفاع ۳ متر از كف محل استقرار راست گوشه نباشند.

جهت امتداد هيچ يك از عناصر و تجهيزات محيط عمود بر دسترسي ها ( پياده و سواره ) نباشد.

ورودي هاي مجموعه :هر مجموعه زيستي متوسط به بالا ( مطابق جدولاسلايد بعد) بايد حداقل داراي دو ورودي و خروجي باشد كه در شرايط عادي يكي از آن‌‌ها فعال باشد و در مواقع بحراني استفاده از ورودي‌هاي اضطراري به سرعت و آساني امكان‌پذير باشد.

جدول ۳-۱-ورودی های مجموعه

مسير هاي دسترسي :بايد دسترسي ها به نحوي طراحي شوند كه علاوه بر به حداقل رساندن تداخل ميان حركت عابرين پياده و وسايل نقليه ، كارايي را به حداكثر برساند. طراحان بايد ابتدا بر اساس تحليلي از كاربري ساختمان از الزامات حركت در سايت شناخت پيدا كنند . اين امر شامل مطالعه تعداد و انواع نقاط دسترسي مورد نياز ، تعداد پاركينگ مورد نياز ، پياده رو و حالتهاي مختلف حركت در سايت مي شود.

لازم است كه طراحي لبه ها و عناصر محيط تا حد امكان به گونه اي باشد كه جهت يابي را آسان نمايد.

در هر يك از دسترسي هاي داخلي ، بايد حداقل ۲ عنصر نشانه در امتداد طولي مسير قرار گيرد. چراغ هاي روشنايي ( با پايه هاي فلزي و به ارتفاع ۳ متر ) بهترين عناصري هستند كه ضمن تامين روشنايي محيط در شرايط عادي ، قادر به ايجاد چنين محيط هايي هستند. تك درختهاي داراي فرم ستوني نيز از ديگر عناصر مشابه مي باشند.

جان پناه ها و ديوارهاي محافظ:در فضاهاي باز وجود سطوح هموار و وسيع به هيچ وجه نژمناسب نيست. لذا بايد با استفاده از عوارض سطحي ساده اي مانند تپه ها و فرورفتگي هاي كوچك و نسبتاً متعدد ، ضمن غني سازي فضا براي تامين فعاليتهاي مورد انتظار در شرايط عادي ( بازي ، نشستن و …) به ايجاد لبه هاي متعدد براي شكل گيري جان پناه هاي آني كمك نمود.محل استقرار جان پناه ها بايد خارج از محدوده ريزش آوارهاي ساختماني تعيين شود.

وجود جان پناه هايي با ظرفيت كم ولي با پراكندگي زياد به مراتب بهتر از وجود جان پناه هايي با ظرفيت زياد ولي با تمركز بالاست.

نظر به اينكه بهترين وضعيت بدن در برابر نيروهاي انفجاري حالت خوابيده است، بايد در فضاي باز مجموعه ، جان پناه ها منطبق با حالت درازكش طراحي شوند. بهترين سطوحي كه امكان پناه گرفتن فرد با حالت خوابيده در فضاي باز را فراهم مي كنند ، گلدانها و باغچه هاي طولي ، زمينهاي بازي ، سطوح سبز و جوي هاي آب است. بنابراين ، جان پناه ها بايد در امتداد مسير تمام دسترسي هاي داخلي مجموعه ايجاد شوند. لبه فوقاني اين جان پناه ها بايد برآمده ولي داراي فرم عادي باشد.

به منظور ايمن سازي جز فضاهاي مزبور ، در صورت امكان از حفاظهاي فلزي سبك و مشبك كه به سهولت قابل باز و بسته شدن بوده و در عين حال داراي طرح محدب باشند ، استفاده شود.

فرم  جان پناه ها تا حدي قوس دار باشد. چنين فرمي مي تواند جان پناه را همچون يك سپر محكم و مقاوم حتي درفواصل كم از نقطه انفجار حفظ نمايد

شکل۳-۷ فرم جانپناه

حداكثر شعاع فاصله تا جان پناه در فضاي باز بر اساس سرعت متوسط دويدن ( حدود سه متر بر ثانيه ) در مدت حداكثر ۱۰ ثانيه معادل ۳۰ متر پيشنهاد مي شود.

طول لبه جان پناه ها يا هرگونه موانع سخت بايد تا حد امكان كم و همراه با بريدگي هايي در فواصل مناسب باشد تا به تخليه سريع امواج انفجار كمك نمايد.

طراحي پله و رمپ در محوطه:هر آنچه سرعت گريز از خطر را محدود نمايد، بهتر است از طرح محوطه حذف يا مهار گردد.

ابعاد پله در فضاي باز براي حفظ ايمني و راحتي به قرار زير است :

–         عرض پله حداقل ۱٫۵ متر

–         ارتفاع پله حداكثر ۱۵ سانتيمتر باشد ولي ارتفاع ۸ تا ۱۲ سانتيمتر مناسب تر است

–         حداقل كف مفيد پله ۳۰ سانتيمتر باشد

استفاده از رمپ بهتر از پله است . شيب رمپ حداكثر ۵ درصد و عرض رمپ براي خروج سريع و همزمان دو نفر كمتر از ۱٫۸ متر نباشد.

شکل ۳-۸ رمپ

۳-۲۶نقش پدافندغیرعامل در کاهش حوادث ساختمانی

هم اینک طیف وسیعی از تهدیدات انسان ساز سهوی یا عمدی غیرنظامی در مبحث بیست و یک (از جمله؛ تخلفات ساختمانی ناشی از عدم توجه به اصول فنی و ایمنی، استفاده از مصالح غیراستاندارد و به کارگیری افراد بدون صلاحیت) در حوزه صنعت ساختمان مورد غفلت مانده است و این مهم در هیچ کدام از مباحث بیست و دو گانه دیده نشده است، از آن جا که با تدقیق در آمار حوادث مشاهده میگردد تعداد جان باختگان کشور بواسطه تهدیدات با منشأ انسانی اما غیرنظامی بمراتب بیش تر از تعداد شهدا در صحنه های نبرد نظامی و امنیتی بوده است. بنابراین ضروری است تهدیدات انسان ساز غیرنظامی در ویرایش جدید مبحث بیست و یک مورد بررسی و به عنوان مهم ترین تهدیدات در صنعت ساختمان به آن پرداخته گردد.محدود نمودن ضوابط پدافند غیرعامل در صنعت ساختمان به یک مبحث نه تنها کمکی به ترویج آن نمی‌ نماید؛ بلکه سبب عدم برقراری ارتباط میان این مبحث با سایر مباحث خواهد شد. بنابراین رسوخ مبحث بیست و یک در دیگر مباحث ضروری است. بطوریکه یک ساختمان در مرحله ای طبق مباحث موجود در برابر تهدید طبیعی زلزله طراحی می‌ شود و در مرحله دیگری طبق مبحث بیست و یک در برابر تهدیدات نظامی طراحی می شود که می ‌تواند این دو اقدام مجزا در یک مرحله انجام گردد و اثرات اندرکنشی تهدیدات دیگری مانند آتش سوزی نیز مورد توجه قرار گیرند.

بر اساس قانون مدنی کشور سوئیس، صاحبان بلوکهای آپارتمانی موظف هستند به تعداد ساکنین، فضای امن پناهگاهی ایجاد نمایند به نحویکه هر فرد بتواند در حداقل زمان ممکن خود را به فضای امن برساند. در کشورمان، این موضوع میتواند با تعامل قرار گرفتن مبحث بیست و یک با مبحث بیست و دو (نگه داری و تعمیر ساختمان ها)، اجرایی شده و با نگاهی جامع تر تهدیدات در زمان بهره برداری ساختمان ها نیز مورد توجه و برنامه ریزی اصولی قرار گیرند.مطالعات دقیق و مهندسی از ملزومات پروژه های ساختمانی بوده تا جاییکه عدم توجه کافی به آن هزینه های سنگینی را به بیت المال یا سرمایه گزاران خصوصی تحمیل می نماید لذا سازمان های نظام مهندسی ساختمان در هر استان می توانند در این مهم سازمان پدافندغیرعامل را یاری دهند و نهایتاً به گونه ای برنامه ریزی شود تا هر پروژه عمرانی(در صنعت ساختمان) که نیاز به استعلام، مطالعات و اقدامات پدافندغیرعامل دارد، با همکاری طرفین مورد بررسی و اقدام قرارگیرد.ساختار سازی پدافند غیرعامل در سازمان های نظام مهندسی ساختمان استان ها، آموزش و توجیه مهندسین جهت تکمیل چرخه ی پدافندغیرعامل در صنعت ساختمان و نظارت مستمر بر این اقدام، از عوامل موثر در کاهش آسیب پذیری میباشد. استمرار این مهم باتوجه به جایگاه و اعتماد عمومی مردم به مهندسین در جامعه،موجب گسترش و فرهنگ سازی مقوله پدافند غیرعامل در سطح جامعه خواهد شد.

۳-۲۵جمع بندی

پدافند غیرعامل  به مجموعه ای از اقدامات غیرمسلحانه برای کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی، شریانهای حیاتی، تاسیسات حساس وسازههای مهم در برابر بارهای انفجار و تهدیدات احتـــمالی دشمن و بلایای طبیعی گفته میشود عدم رعایت اصول پدافند غیرعامل در بخش¬های زیستی، پرتوی، عمرانی، سایبری و … میتواند باعث از بین رفتن نیروی انسانی، نابودی زندگی هزاران گونه زیستی، آلودگی زیست محیطی، تشدید آسیب پذیری سازههاودرنتیجه صرف هزینه های گزاف در برابر تهدیدات احتمالی شود، لذا در نظر این اصول دارای اهمیت خاصی خواهد بود. در این مطالعه اصول پدافند غیرعامل از دید عمرانی، معماری و شهرسازی مورد بررسی قرار گرفته و راهکارها و مثالهایی برای رعایت این اصول در ساختمانهاوسازه هاارائه شده است. نتایج این مطالعه نشان میدهد که رعایت اصول پدافند غیرعامل، علاوه بر اینکه تا حد زیادی باعث کاهش آسیبها و تلفات انسانی ناشی از بار انفجار و تهدیدات میشود در کاهش آلودگیهای زیست محیطی، صرفه جویی در مصرف انرژی و عملکرد چند منظوره فضاها بسیار موثر است.

 

فصل چهارم

مطالعه تطبیقی

۴-۱مقایسه نقش پدافندغیرعامل در پتروشیمی واقتصاد و حمل ونقل

پتروشیمی در آینده اقتصادی ایران سهم چشمگیری خواهد داشت. در واقع ایران در ردیف کشورهایی است کهصنعت پتروشیمییکی از ستونهای اصلی اقتصاد آن را تشکیل خواهد داد. مجتمع های پتروشیمی به عنوان یکهدف بالقوه مورد توجه عوامل انسانی، خواه دشمن برون مرزی و خواه عوامل خرابکار و ضد انقلاب قرار دارد،بنابراین حفاظت و ایجاد بستر امنیتی مناسب، ضامن توسعه پایدار این صنایع در کشور و حفظ صلابت و افزایشپایداری ملی است. برای دست یافتن به توسعه پایدار لازم است.آسیب شناسی زیرساخت های صنایع پتروشیمی از منظر پدافند غیر عامل با بهره گیری ازتکنیکتحلیل محتوا مخاطرات امنیتی،تهدیدها و آسیب پذیری های محتمل در مواجهه با دارایی های این صنعترا احصاء نماید و در راستای کاهش نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت زیرساخت های صنایع پتروشیمی تمهیداتلازم و راهکارهای عمومی و اختصاصی را که منجر به افزایش پایداری و کاهش آسیب پذیری آن گردد را پیشنهاددهد. این راهکار ها می تواند منجر به کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیت و توسعه پایدار صنایع پتروشیمی در برابرتهاجم و یا هرگونه حادثه پیش بینی نشده و اضطراری گردد(امیری؛ روانشادنیا و چالوک، ۱۳۹۵). در حالی که درراهها به عنوان شریان های حیاتی کشور ، نقش بسیار پررنگی را در صنعت حمل و نقل ایفا می کنند. راه ها زمانیمی توانند عملکرد بهتری برای کاربران راهها داشته باشند که تسهیلات موجود در جاده ها بتوانند در مواقعبحران ، ضمن کمترین نرخ آسیب پذیری ، بیشترین نرخ خدمات رسانی را ارائه دهند. یکی از تسهیلات مهمدر جاده ها ، مراکز خدماتی-رفاهی بین جاده ای می باشند که چنانچه این مراکز به خوبی مکانیابی شوند، میتوانند دارای بهترین عملکرد باشند. از طرفی با توجه به اصول ، روشها و راهبردهای پدافند غیرعامل می توانبسیاری از مسائل و مشکلات در مکانیابی را در مواقع بحران کاهش داد. با رویکردیمبتنی بر پدافند غیرعامل ، پنج معیار مناسب به منظور مکانیابی مراکز خدماتی-رفاهی بین جادهای شناساییگردیده و سپس وزن معیارها و مدل مطلوبیت مکانیابی مراکز خدماتی-رفاهی تعیین شده است. در نهایتنشان داده شده است که معیار ملاحظات امنیتی و سیاسی با وزن ۰٫۳۸۹ دارای بیشترین وزن در مدل می باشدو معیار ملاحظات اقتصادی با وزن ۰٫۰۳۹ دارای کمترین وزن در مدل از بین معیارهای پنجگانه می باشد.

۴-۲مقایسه نقش پدافندغیرعامل دراقتصاد وشهر

مقایسه وتاثیر پدافندغیرعامل رابطه بین پدافند اقتصادی با اقتصاد مقاومتی پرداخته شد. ابتدا سیاست های کلی ابلاغی اقتصاد مقاومتی به عنوان نقشهراه اقتصاد مقاومتی در نظر گرفته شد و سپس ویژگی های اساسی سیاست های کلی پدافند غیرعامل کشور بهعنوان تعریفی از پدافند غیر عامل در نظر گرفته شد. با یک روش تطبیقی این دو مفهوم با یکدیگر مقایسهگردید و بین سیاست های اقتصاد مقاومتی با ویژگی های پدافند غیر عامل ارتباطییک به یک برقرار شد. پس میتوان در پاسخ به سؤال اصلی اینگونه نتیجه گیری نمود که مفهوم اقتصاد مقاومتی لازم و ملزوم مفهومپدافند غیر عامل است و به نوعی این دو مفهوم مکمل یکدیگرند. لذا اگر اقتصاد مقاومتی الگویی برای تمامدوران های جنگ و صلح است در نتیجه پدافند غیرعامل نیز الگویی برای همه زمانهاست. برای تبیین بهتراین دو مفهوم باید اشاره کرد که رویکرد پدافند غیرعامل نسبتی پیش بینی با اقتصاد مقاومتی دارد. به عبارتدیگر مفهوم پدافند اقتصادی در وضعیت کنونی به عنوان یکی از مهمترین زیر مفهوم های پدافند غیرعاملبوده و بنیان و اساس اقتصاد مقاومتی محسوب می شود(اتقائی و گلستانه، ۱۳۹۵).توجه به روند رشد و توسعه شهرها در جوامع معاصر امروزه مساله فضا و توسعه پایدار از اهمیت قابل توجهیبرخوردار گردیده است. از سوی دیگریکی از مهمترین چالش های نظام مدیریت شهری در شهرهایی که دورهفشرده رشد و توسعه را طی نموده اند مسله بافت فرسوده شهری است که در صورت مداخله مناسب میتواند بهعنوان منبع فضایی باارزش راه گشای بسیاری از مشکلات به وجود امده در مسیر توسعه پایدار و پدافند غیر عاملشهری باشد. هدف اصلی این تحقیق با توجه به وسعت دامنه مشکلات این گونه بافت ها، ارزیابی فعالیت هایبهسازی بافت های فرسوده و رسیدنبه اهداف توسعه پایدار به منظور بهینه سازی ناهنجارهای ایجاد شده میباشد. این پژوهش بدنبال کارآمدسازی استراتژی های مداخله گر در جهت ارتقاء شرایط سکونت در بافت هایفرسوده است. از مشکلات این بافت ها به مواردی چون ریزدانگی بناها، عرض کم معابر، قدمت بالای املاک، غیرمقاوم بودن ساختمان ها در برابر زلزله ، سکونت بزه کاران و معتادین، توان مالی پایین ساکنین و خدمات رسانیضعیف می توان اشاره کرد. مشکلات کالبدی و زیست محیطی،معضلات اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی بیشترین درصد معضلات را دارا می باشند . همچنین در بررسی ابعادکالبدی، پایین بودن کیفیت سازه ها، ریزدانگی قطعات و نفوذ ناپذیری معابر از جمله مهمترین مشکلات بافت موردمطالعه هستند(یوسفی؛ سقط فروش و مرادپور، ۱۳۹۵)

۴-۳مقایسه نقش پدافندغیرعامل درمراکزحساس

به کارگیری شاخصه های دفاعی – امنیتی مندرجدر ملاحظات و دستورالعمل های مدون اعم از ضرورت، توصیه و یا استانداردها – از اولویت هایاولیه هر نوع مداخله ای در این حوزه می باشد. جنبه دیگر این اقدامات ، مشخص نمودن نوع تهدیدو تدوین رویکرد پدافندی متناسب با آن است که در اماکن حیاتی و حساس و مهم متناسب بانوع کارکرد و ساختار و نیز طیف متنوعی از تهدیدات نظیر حملات مستقیم موشکی و هوایی،حملات میکروبی، بمبگذاری و امثال آن متصور می باشد. دیدگاه مهندسی بررسی و ضمن ارائه تصویری از وضعیتاین عضو ساختمان با تکیه بر اصول و مبانی پدافند غیرعامل به نقاط ضعف و قوت طراحی آن دربخش های مرتبط با معماری و شهرسازی پرداخته شو(میرزائی؛ صالحی و امیداردلی، ۱۳۹۵)

۴-۴ بررسی نمونه های موردی

۴-۴-۱نمونه موردی داخلی

0001
azadi

شکل ۴-۱ شهرک اکباتان

·        بزرگ‌ترین شهرک‌های خاورمیانه

·        59/4 کیلومتر مربع وسعت و ۴۴۹۸۱ نفر جمعیت

·        ازسمت شرق به کوی بیمه و شهرک آپادانا،

·        از شمال به اتوبان تهران کرج،

·         از غرب به نمایشگاه صنایع هواپیمایی

·        و از جنوب به جاده مخصوص تهران کرج

شکل۴-۲-شهرک اکباتان

http://memarinews.com/Image/News/ekbatan--%2002.jpg

تصویر۴-۳-عکس هوایی شهرک اکباتان

این شهرک را شرکت عمران و نوسازی اکباتان ساخته‌است. عمر مفید این شهرک در حدود ۳۰۰ سال برآورد شده است.طراحی مجموعه شهرک بر عهده جردن گروزن آمریکایی و ساخت آن بر عهده شرکت آمریکایی استارت (Starrett) بوده است

http://memarinews.com/Image/News/ekbatan--%2001.jpg

تصویر ۴-۴شهرک اکباتان

این شهرک از سه فاز تشکیل شده که دارای ۳۳ بلوک، ۱۴۷۵۵ واحد مسکونی است.
اکباتان بزرگ‌ترین پروژه ساختمانی با سرمایه‌گذاری خارجی بود که برای اولین بار در ایران با هدف کنترل بافت جمعیتی تهران و انتقال سرریز جمعیتی ناشی از ورود شهر به دوران مدرنیته و اسکان گسترده کارمندان دولتی، ساخت آن آغاز شد. . به کارگیری نخستین مورد از تکنولوژی ساخت بتنی و از جمله تکنولوژی قالب‌های جهنده و فراهم آوردن زمینه انتقال تکنولوژی به شرکت‌های پیمانکاری ایرانی در زمینه ساخت و ساز و همچنین نخستین تجربه شهرسازی کامل در حاشیه تهران با اختصاص تمام فضاهای شهری از ویژگی‌های بارزی بود که در ساخت اکباتان دخیل بودند.

در این شهرک برای اولین بار تجربه معماری درون واحدی از طریق پولیش‌زنی سیمان به جای روش متداول زیرسازی برپایه گچ به کار گرفته شد.

http://memarinews.com/Image/News/ekbatan--%2007.jpg

تصویر۴-۵نمای ساختمانی شهرک اکباتان

بر این اساس اکباتان به عنوان یک شهرک شاخص در سه فاز و تیپ‌های مختلف ساخته شد که البته فاز یک این شهرک، متمایز از دو فاز دیگر آن است. وجود مراکز خرید در اکباتان به ویژه فاز یک شرایطی را فراهم کرده که ساکنان صدهزار نفری این شهرک نیاز چندانی برای تهیه مایحتاج خود حتی در زمینه لوازم لوکس به خارج از آن نداشته و این خود از دیگر ویژگی‌های بسیار مهم اکباتان است. به گفته ساکنان اکباتان این شهرک تنها از کمبود فضاهای تفریحی رنج می‌برد. سال‌ها پیش کلنگ احداث یک مجموعه فرهنگی، ورزشی در قالب فرهنگسرای اکباتان به زمین زده شد که همچنان به نتیجه نرسیده است.

http://memarinews.com/Image/News/ekbatan--%2004.jpg

تصویر۴-۶عکس هوایی مجموعه های درحال ساخت شهرک اکباتان

فاز یک شهرک اکباتان متشکل از ۱۰ بلوک است که توسط استادیوم شهید دستگردی(پاس) و استادیوم راه آهن به دو قسمت ۶ و ۴ بلوکی تقسیم گشته، به اصطلاح به ۴ بلوک شمال استادیوم‌ها بلوک بالا و به ۶ بلوک جنوب استادیوم‌ها بلوک پایین گفته می‌شود.

بازارچه های فاز یک که شامل هفت بازرچه جنوب ورزشگاه و چهار بازارچه در شما ورزشگاه میشود.

طرح ساخت این شهرک در ابتدا بسیار وسیع بود، و بطور نمونه شامل ساخت دریاچه مصنوعی و بزرگ ترین مجموعه فرهنگی ایران و غیره می‌شده‌است .بعد از انقلاب تغییراتی در مجموعه‌های رفاهی اقتصادی آن انجام گرفت و و یا متوقف شد . اما در حال حاضر و پس از سی سال طرح‌های آن بصورت مجموعه‌های رفاهی ، فرهنگی و اقتصادی به سرعت در دستور کار ساخت قرار گرفته‌است.

تصویر۴-۷نقشه شهرک اکباتان در تهران

تصویر ۴-۸شهرک اکباتان

عملیات ساختمانی شهرک اکباتان توسط شرکت عمران و نوسازی تهران در سال ۱۳۵۳ آغاز و اولین بلوک های فاز یک( A1وc2) در سال ۱۳۵۶ افتتاح و بقییه بلوک های شهرک بعد از انقلاب اسلامی بتدریج واگذار شده اندبا وجود گذشت حدود سی سال از بهر ه برداری اولین بلوک اکباتان ،هنوز این مجموعه در ایران کاملأ بی نظیر و در خاور میانه هم تقریبأ کم نظیر است که عمر مفید آن را حدود سیصد سال بر آورد کرده اند. ساخت و ساز ضد زلزله و معماری دقیق و جذاب آن هر سلیقه ای را مجذوب خود می کند به طوری که ساکنان اکباتان به سختی قادر خواهند بود در جای دیگری از تهران زندگی کنند.

منابع

۱-    اخوت، هانیه و بمانیان، محمدرضا و انصاري، مجتبی،(۱۳۹۰) بازشناسی مفاهیم معنوي سکونت در مسکن سنتی اقلیم کویري،فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شماره پنجم

۲-    ارژمند،محمود؛.خانی،سمیه.( ۱۳۹۱ )،خلوت در معماري خانه ایرانی

۳-    اسکندری ، حمید ، جلالی فراهانی ،غلامرضا ، (۱۳۹۳)، دانستنی های پدافند غیرعامل دوره ی عمومی مدیران و کارکنان دستگاه های اجرایی ، ویرایش سوم ،تهران ، بوستان حمید

۴-    افشاری بصیر ، نفیسه ،افشاری بصیر محمدرضا،(۱۳۹۰)،مجموعه مقالات همایش پدافند غیرعامل ، دانشگاه ایلام .

۵-    آلتمن،ایروین( ۱۳۸۲ )،محیط و رفتار اجتماعی:خلوت، فضاي شخصی، قلمرو، ازدحام، ترجمه: علی نمازیان، ویراستار جواهر افسر، مرکز چاپ  و انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، تهران.

۶-    بلیلان اصل، لیدا و اعتصام، ایرج و اسلامی، سید غلامرضا،(۱۳۹۰)، نقش فضاهاي بینابین در هویت بخشی به گستره ي فضایی بافت هاي تاریخی ایران، نشریه علمی- پژوهشی هویت شهر، سال پنجم، شماره هشتم،

۷-    بلیلان اصل،لیدا؛.اعتصام،ایرج؛.اسلامی،غلامرضا.( ۱۳۹۰ )، نقش فضاي بینابین در هویت بخشی به گستره فضایی بافت هاي تاریخی ایران.

۸-    پاکزاد ، جهانشاه (۱۳۸۳)،«سیر اندیشه ها در شهرسازی (۱) از آرمان تا واقعیت » تهران :شرکت عمران شهرهای جدید

۹-    پيمـــان، صـــفا و غضـــنفرينيـــا، ســـجاد، (۱۳۸۶)،استحكامات و سازههاي امن، چـاپ اول، تهـران،انتشارات دانشگاه صنعتي مالك اشتر

۱۰-   حسینی ، سید بهشید ، (۱۳۸۹)، معیارهای پدافند غیرعامل در طراحی معماری ساختمان های جمعی شهری ، چاپ اول . تهران ، عابد

۱۱-        خرم آبادي، محمد، (۱۳۹۰)،تاريخچه و مفاهيم پدافندغيرعامل، فصلنامه سازمان نظام مهندسي ساختمان،شماره ۳۶

۱۲-   داعـي نـژاد، فرامـرز، (۱۳۸۵)،اصـول و رهنمودهـاي طراحي و تجهيـز فضـاي بـاز مجموعـه هـاي بـاز مسـكوني بـه منظـور پدافنـد غيرعامـل، مجموعـه مقالات سمينار سياستهاي توسعه مسـكن انبـوه

۱۳-        رشیدی, پویا، ۱۳۹۵، طراحی مجتمع مسکونی براساس پدافند غیر عامل، همایش ملی معماری شهرسازی و سرزمین پایدار، مشهد، موسسه آموزش عالی خاوران،

۱۴-     رضایی, آزاده و جلال نخعی، ۱۳۹۶، تحلیل معیارهای مکان یابی مراکز فرهنگی با رویکرد پدافند غیرعامل، مطالعه موردی: مجموعه اجتماعی-فرهنگی امامعلی واقع در منطقه ۲۲ تهران، نخستین کنفرانس ملی به سوی شهرسازی و معماری دانش بنیان، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

۱۵-        زیاری، کرامت الله. (۱۳۸۰)برنامه ریزی پدافند و پناهگاه شهری. نشریه ی صفه، سال یازدهم، شماره ی ۳۲

۱۶-         سلطانی, علی و زهرا پاستون، ۱۳۹۳، ارزیابی میزان آسیب پذیری زیرساخت های شهر جدید صدرا با رویکرد پدافند غیرعامل، دومین همایش ملی معماری پایدار و توسعه شهری با رویکرد پدافند غیر عامل در معماری و شهرسازی، قم، انجمن علمی پدافند غیرعامل ایران،  شرکت پنام خط نوین

۱۷-             سیدصدر، ابوالقاسم( ۱۳۷۷ )، فلسفه فضاهاي معماري، تألیف و ترجمه ابوالقاسم صدر، تهران، بیابانی

۱۸-        صدر، سید ابوالقاسم، (۱۳۸۱)،دائره المعارف معماري وشهرسازي، چاپ اول، چاپ خانه مروي

۱۹-   علی آبادی محمد ،(۱۳۸۴)،جزوه درس معماری اسلامی ،(حکمت و روش ها) ، دانشگاه آزاداسلامی واحد علوم و تحقیقات ، تهران

۲۰-        فتاحی, احمدرضا و امید خزاییان، ۱۳۹۶، پدافند غیرعامل و توسعه پایداربخش صنعت: تدوین سند راهنمای طراحی و توسعه پایدار شهرکهای صنعتی بر اساس رویکرد پدافند غیرعامل در ایران، چهارمین کنفرانس بین المللی برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، تهران، دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران

۲۱-        فراخته ، حسن (۱۳۷۲) « شهر نشینی در زاهدان »،طرح تحقیقاتی، معاونت پژوهشی دانشگاه سیستان و  بلوچستان

۲۲-        قرزاده, آرزو و شاهرخ محمدی، ۱۳۹۲، بررسی معیارهای مسکن مطلوب درطراحی مجتمع های مسکونی مورد طراحی مجموعه مسکونی گلشن شبستر، کنفرانس بین المللی عمران، معماری و توسعه پایدار شهری، تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز،

۲۳-    کاملی محسن ؛ حسینی امینی حسن ؛ سلمی اسداله ؛ حسینی سیدباقر،(۱۳۹۶)، الزامات پدافند غیرعامل در طراحی ایستگاه‌های مترو با استفاده از تکنیک دلفی، دوره ۸، شماره ۲۸، بهار ، صفحه ۴۵-۶۰

۲۴-     لنگ، جان( ۱۳۸۱ )، آفرینش نظریه معماري:نقش علوم رفتاري در طراحی محیط، ترجمه علیرضا عینی فر، موسسه انتشارات دانشگاه تهران

۲۵-        مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن (۱۳۸۸)پیش نویس مبحث بیست ویکم پدافند غیرعامل مقررات ملی ساختمان، ویرایش ششم

۲۶-        نصیري، نگار( ۱۳۸۸ )، مطالعه تطبیقی مفهوم خلوت در خانه درونگراي ایرانی و خانه برونگراي غربی.

۲۷-        نوائی, علی؛ جلال نخعی و حسن پیری، ۱۳۹۴، ملاحظات پدافند غیر عامل مبتنی بر آمایش دفاعی در مجتمع های مسکونی، اولین همایش ملی توسعه پایدار شهری، تهران، گروه پژوهشی کیمیا،

۲۸-        هاشمی فشارکی سید جواد ؛ رشید غلامعلی ؛ حسینی امینی حسن،(۱۳۹۳)،  ملاحظات راهبردی پدافند غیر عامل در طرح جامع شهر جهت کاهش آسیب پذیری، دوره ۶، شماره ۱۸، تابستان ، صفحه ۳۸-۶۳

۲۹-             هدی نژاد, جمال الدین و علی صادقی حبیب آباد، ۱۳۹۴، تدابیری جهت طراحی معماری با رویکرد پدافند غیرعامل، کنفرانس بین المللی علوم مهندسی، هنر و حقوق، اسپانیا،

۳۰-        یعقوبی، مرتضی و فرکیش، هیرو،(۱۳۹۳) نقش فضاي بینابین در طراحی معماري، همایش ملی معماري، شهرسازي و توسعه پایدار، نهمین سمپوزیوم پیشرفت هاي علوم و تکنولوژي مشهد،

۳۱-        لنگ جان ، آفرينش نظريه معماري : نقش علوم رفتاري در طراحي محيط ، ترجمه : عليرضا عيني فر ، مؤسسه انتشارات وچاپ دانشگاه تهران – بهار ۸۱ چاپ اول

۳۲-         اصول و رهنمودهاي طراحي و تجهيز فضاي باز مجموعه هاي باز مسكوني به منظور پدافند غير عامل ، داعي نژاد ، مركز تحقيقات ساختمان و مسكن ، چاپ اول ۱۳۸۵

۳۳-         ایرانمنش، نسیم ( ۱۳۸۰ ) کیفیت فضایی بصري در ایران، ماهنامه شهرداریها، سال سوم، شماره ۳۳ ، صص ۷۸-۸۲

۳۴-        پاتر، رابرت، ب و ایونز، سلی لوید ( ۱۳۸۴ ) شهر در جهان در حال توسعه، ترجمه کیومرث ایراندوست، میترا احمدي،سازمان شهرداري ها و دهیاري هاي کشور

۳۵-        پورمحمدي، محمدرضا ( ۱۳۸۲ ) برنامه ریزي مسکن، انتشارات سمت

۳۶-    حاتمی نژاد، حسین، سیف الدینی، فرانک، میره، محمد ( ۱۳۸۵ ) بررسی شاخص هاي مسکن غیر رسمی در ایران، نمونه، موردي محله شیخ آباد قم، فصلنامه پژوهش هاي جغرافیایی، شماره۵۸

۳۷-             درکوش، عابدین ( ۱۳۸۷ ) مسکن و سیاست هاي اقتصادي آن در ایران، نشریه آبادي، سال نوزدهم، شماره ۶۱

۳۸-        شیعه، اسماعیل ( ۱۳۸۵ ) مقدمه اي بر مبانی برنامه ریزي شهري، انتشارات دانشگاه علم و صنعت

۳۹-        عزیزي، محمدمهدي ( ۱۳۸۴ ) تحلیلی برجایگاه و دگرگونی شاخص هاي مسکن شهري در ایران، نشریه هنرهاي زیبا، شماره۲۳

۴۰-             غلامحسینی، اسماعیل ( ۱۳۸۴ ) تبیین و تحلیل نقش سیاست هاي زمین شهري در طرح هاي توسعه شهري و پژوهش موردي، طرح توسعه (جامع) تهران، پایان نامه دکتري جغرافیا و برنامه ریزي شهري، دانشگاه تربیت مدرس

۴۱-        لولاچی، مسعود ( ۱۳۸۸ ) استفاده از الگوریتم تاپسیس جهت انتخاب مراکز تعمیرات دیوپی برتر، معاونت پشتیبانی ، مهندسی و تحقیقات ستاد مشترك سپاه

۴۲-        موسوي، میرنجف، نظري ولاشانی، پریسا، کاظمی زاد، شمس اله ( ۱۳۸۹ ) تحلیلی بر شاخص هاي مسکن و سکونتی غیررسمی، مطالعه موردي، محله شهرك قائم شهرقم

۴۳-        نسترن، مهین، ابوالحسنی، فرحناز، ایزدي، ملیحه ( ۱۳۸۹ ) کاربرد تکنیک تاپسیس در تحلیل و اولویت بندي توسعۀ پایدار، مناطق شهري، مطالعۀ موردي: مناطق شهري اصفهان، فصلنامه جغرافیا و برنامه ریزي محیطی، شماره۲۱

۴۴-  Ahmar Luii, M.H (2010) passive defense in modern warfare, [In Persian] Tehran, Faculty of alFarabi

۴۵-  Andrew, W.C. (2012). International of Vulnerability Assessment to Development Planning Disaster Management in Metropolitan Area 21th Century, Japan, 261-267

۴۶-  Andrew, W.C. (2012). International of Vulnerability Assessment to Development Planning Disaster Management in Metropolitan Area 21th Century, Japan, 261-267

۴۷-  Asgharian Jedi, A. (2005). Sustainable Architectural Requirements in Passive Defense, Shahid Beheshti University, Tehran.

۴۸-  Asgharian Jedi, A. (2007) architectural requirements for sustainable Passive defence, [In Persian] Tehran, Shahid Beheshti University Publications Center

۴۹-  Azizi, M. (2006) residential neighborhood sustained-case study: Narmk-[In Persian], Journal of Fine Arts of Tehran University, No. 27, pages 35-46

۵۰-  Bonakdar, A. (2007). Pathology of Urban Spaces and Public Places, Student Project, Supervisor: Dr Seyed Behshid Hosseini, Tehran University of Art.

۵۱-  Chapman, D (2010) the creation of neighborhoods and places the built environment,[In Persian] translate by M tabibian, Tehran University Press

۵۲-  Daiee Nezhad, F. (2007). Principles and Guideline for Designing and Equipping Residential Complex Open Space to Passive Defense, Building and Housing Research Center,Tehran

۵۳-  Disaster Management in Metropolitan Area in 21st Century. (1993). International Conference Nagoya, Japan,50-54

۵۴-  Divsalar, A.B. (2007). Environmental Military, Defense Industries Research and Training Institute, Ministry of Defense and Armed Forces Logistics, the Defense Science Center.

۵۵-  Ebrahim Zarghar, A; Mesgahri, S. (2008) Passive defense in Proceedings of the Passive Defense Organization website

۵۶-  Givhan, W.D. (2012). the Time Value of Military Force in Modern Warfare, Biblioscholar

۵۷-  Hosseini, S.B. (2004). Design in Crisis, Health Care Centers Field, Sarir, Tehran.

۵۸-  Kawata, Y. (2005). Seismic Damage of Life Line Facilities and Disaster Prevention in China, Ibib, 317-320

۵۹-  Nakabayashi, I. (2009). Urban Planning Based On Disaster Risk Assessment: Disaster Management In Metropolitan Area In 21st Century, International Conference Japan, 293.

۶۰-  Noruzi Oliaii, A. (2007). Passive Defense Principles in Urban Planning, Tehran.


۱ Vahidi Ashtiani

۲ Jedi

۱ Chapman

۲ Mesgahri & Zarghar E












 

برچسبها
مطالب مرتبط

دیدگاهی بنویسید.

بهتر است دیدگاه شما در ارتباط با همین مطلب باشد.

0