مجتمع مسكوني با رويكرد معماري ايراني

موضوع :

مجتمع مسكوني با رويكرد معماري ايراني

استاد راهنما :

دانشجو :

پاییز ۹۲

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                  صفحه

چكيده………………………………………………………………………………………………. ۱

مقدمه………………………………………………………………………………………………. ۲

بخش اول : مطالعات پایه

فصل اول : تعريف و مفهوم مسكن ………………………………………………………………. ۳

ضرورت مطالعه ( كمي )………………………………………………………………………… ۴

نتيجه گيري ………………………………………………………………………………………. ۵

تعريف مسكن……………………………………………………………………………………… ۵

تعريف رويكرد……………………………………………………………………………………. ۶

فصل دوم : هويت ملي ايراني اسلامي و نمود آن در معماري سنتي………………………….. ۸

عناصر هويت ساز معماري ايراني ……………………………………………………………… ۱۰

بررسي هندسه و تناسب در معماري ايراني …………………………………………………….. ۱۲

پيمون در هندسه ايراني …………………………………………………………………………. ۱۳

نتيجه گيري………………………………………………………………………………………. ۱۴

فصل سوم : بررسي الگوهايي از خانه هاي سنتي ايراني………………………………………. ۱۵

الگوي طبيعت گرايي   ………………………………………………………………………….. 16

الگوي استتار و عدم اشراف……………………………………………………………………… ۱۶

الگوي محرميت…………………………………………………………………………………… ۱۷

نتيجه گيري………………………………………………………………………………………. ۱۹

فصل چهارم : بررسي نما و پلان در خانه هاي ايراني …………………………………………. ۲۰

بررسي نما……………………………………………………………………………………….. ۲۱

بررسي پلان  در خانه هاي ايراني……………………………………………………………….. ۲۲

بررسي پلان از نظر توالي و مراتب فضا ها در خانه ………………………………………….. ۲۳

بررسي پلان از نظر هندسه و تناسبات ………………………………………………………….. ۲۴

نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………… ۲۴

فصل پنجم : اندام هاي خانه هاي ايراني…………………………………………………………. ۲۵

اندام هاي خانه هاي ايراني……………………………………………………………………….. ۲۶

شناخت شناسي معماري ايران …………………………………………………………………… ۲۶

ويژگي هاي خانه ايراني بر اساس ادبيات خانه در ايران………………………………………… ۲۶

نتيجه گيري………………………………………………………………………………………. ۲۷

فصل ششم : ضوابط و استانداردها………………………………………………………………. ۲۸

ضوابط مجتمع هاي مسكوني ……………………………………………………………………. ۲۹

فضاهاي لازم الاجرا در مجتمع هاي مسكوني…………………………………………………… ۲۹

ابعاد الزامي در داخل بنا…………………………………………………………………………. ۳۲

ضوابط اختصاصي راه هاي خروج در بنا هاي آپارتماني ………………………………………. ۳۳

عملكرد فضايي داخلي……………………………………………………………………………. ۳۳

طراحي بلوك هاي ساختماني……………………………………………………………………… ۳۴

نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………… ۳۵

دياگرام روابط عملكردي…………………………………………………………………………. ۳۶

تدوین برنامه فیزیکی…………………………………………………………………………….. ۳۷

بخش دوم : مطالعات تطبيقي

مجتمع مسكوني زيتون اصفهان …………………………………………………………………. ۳۸

مجتمع مسكوني شوشتر در خوزستان……………………………………………………………. ۴۳

بخش سوم : مطالعات زمینه

فصل اول : سایت آنالیز …………………………………………………………………………. ۵۵

نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………… ۶۳

فصل دوم : لكه گذاري …………………………………………………………………………… ۷۲

نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………… ۷۵

مدارک پروژه ……………………………………………………………………………………. ۷۶

سايت پلان………………………………………………………………………………………… ۷۷

پلان همكف ……………………………………………………………………………………… ۷۸

پلان زيرزمين……………………………………………………………………………………. ۷۹

پلان ۱+………………………………………………………………………………………….. ۸۰

پلان ۳+………………………………………………………………………………………….. ۸۱

پلان ۴+………………………………………………………………………………………….. ۸۲

نما برش A-A ……………………………………………………………………………………. 83

نما برش B-B ……………………………………………………………………………………. 84

نما برش C-C ……………………………………………………………………………………. 85

نماي شمالي ……………………………………………………………………………………… ۸۶

نماي غربي……………………………………………………………………………………….. ۸۷

منابع……………………………………………………………………………………………… ۸۸

چکیده

در دهه های پایانی قرن بیستم و شروع قرن بیست و یکم، پایداری به عنوان یکی از مباحث مطرح در کلیه عرصه ها، به ویژه در عرصه فضاهای شهری و معماری مطرح بوده است. این موضوع می تواند از طریق سه مؤلفه اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی در کنار یکدیگر به تعادل برسد. وجه اقتصادی معمولاً به علت انگیزه های مالی و انتفاعی توسط سرمایه گذاران رعایت می گردد. حتی در اغلب اوقات به حد افراط مورد توجه قرار می گیرد و چه بسا مشکلاتی را از این برای سبب می شود.

مسائل زیست محیطی نیز به فراخور هر جامعه برای خود ضوابطی دارد و مورد توجه واقع می شود، اما آنچه مغفول می ماند وجه اجتماعی توسعه است. در رساله حاضر، اصول پایداری مجتمع های مسکونی از بعد اجتماعی شامل عدالت، زیباشناسی، راحتی، آسایش، امنیت و رشد کودکان، هویت اجتماعی و سایر مسایل مشابه در شهرهای ایرانی – اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد. در این راستا پایداری اجتماعی مجتمع های مسکونی از نظر جامعه متخصصان و صاحب نظران ایرانی تحت بررسی قرار گرفته تا تجربه های ارزشمند آکادمیک و حرفه ای آنان از یک سو و تجربه زندگی آن ها در مجتمع های مسکونی از سوی دیگر ثبت و تلفیق شود و با تجزیه و تحلیل نظریه های دریافت شده، عوامل موثر در اصول پایداری مجتمع های مسکونی استخراج گردد.

مقدمه

خانه، مبدأ و مقصد زندگی روزمره انسان است. انسان ها برای کار و فعالیت اجتماعی از آن خارج می شوند و پس از انجام آن و کسب تجربه به خانه باز می گردند. خانه مکانی است که ما پس از تجربه ابعاد مختلف جهان پیرامون، به آن باز می گردیم. خانه برای انسان از چنان اهمیتی برخوردار است که می توان آن را مرکز دنیای فرد نامید (نوربرگ شولتز، ۱۳۸۱). بنابراین خانه باید بتواند در فضای درونی و جلوه بیرونی خود توقع “مرکز دنیای فردی بودن” را برآورده سازد. امروزه به علت جبر زندگی و یا تک بعدی نگری و توجه به اقتصاد، بسیاری از ارزش های انسانی، اجتماعی، بومی و فرهنگی نادیده گرفته می شود.

«خانه آدمی در بلوک های مسکونی در پشت چند پنجره یکنواخت و هم شکل با دیگران قرار دارد که نه فقط برای میهمان، بلکه برای افراد خانواده نیز تشخیص آن از بیرون مشکل است» (پاکزاد، ۱۳۸۶: ۲۳۵-۲۲۵). در اثر چنین برنامه ریزی و طراحی، این گونه انبوه سازی های کلیشه ای، انسان ها به صورت توده در کنار هم قرار می گیرند و به جای این که گروه های اجتماعی مثبت گرا و هدفمندی تشکیل گردد، انبوهی از نفرها تشکیل می شود که کنار هم قرار گرفتن آن ها فقط ازدحام، شلوغی و هرج و مرج را در پی دارد. در چنین شرایطی، افراد خانواده برای تأمین حداقل امنیت و آرامش از جمع فرار کرده، به کنج خانه پناه می برند. غربت و محرومیت اجتماعی از این جا آغاز می گردد و در این میان کودکان بیش از همه صدمه می بینند.

«تنها فضایی که در اختیار کودک قرار می گیرد تا بتواند بازی کند، یا بتواند اندکی خاموش بنشیند و به مطالعه بپردازد، تخت خواب است. تمام هنجارهای معمول در خانه سازی، فقط فضایی محدود در اختیار کودک می گذارد و او را مجبور می کند که دایم در گفت و گوی بزرگتران و در تعاملات ناخوشایند با والدین باشد که غیر قابل قبول است» (راجرز، ۱۳۸۳ : ۴۱-۳۲). تبعات چنین شرایطی صدمه به بنیان و سلامت خانواده، افراد و جامعه است؛ به طوری که حتی روابط داخلی خانواده تحت تأثیر کالبد نامناسب خانه ضعیف گردیده، بی حرمتی ها در داخل خانه نهادینه می شود. با تضعیف اعتبار خانواده، اعتیاد و سایر ناهنجاری های اجتماعی فرصت بروز و نفوذ به اعماق جامعه پیدا می کنند.

با توجه به نابسامانی های فوق، پی جویی اصول پایداری مجتمع های مسکونی برای نیل به توسعه پایدار در این رساله از اهمیت خاصی برخوردار است.

بخش اول

مطالعات پایه

                   فصل اول:

          تعريف و مفهوم مسكن

ضرورت مطالعه ( كمي )

در شرايط كشور ما ميزان توليد و عرضه كمي مسكن كمتر از تقاضاي آن است زيرا ارشد سريع جمعيت و گسترش مراكز زيست و كانون هاي شهري بيش از مكانات ساخت و ساز مسكن است در نتيجه همواره در قشر بندي اجتماعي خانواده هاي كم درآمد و محروم در رسيدن به فضاي مسكوني خود در تنگناي بيشتري قرار مي گيرند.

ضمن اينكه در شرايط كنوني ايران مسئله مسكن و كمبود آن ديگر مختص به طبقات پايين و كم درآمد جامعه نمي شود بلكه طيف وسيعي از طبقات متوسط به بالا نظير كارمندان دولت؛فرهنگيان؛كسبه و … نيز با اين مشكل مواجه اند و به عبارت ديگر مسكن در ايران تبديل به يك مسئله فراگير و همگاني شده است كه حل اين معضل حداقل در كوتاه مدت و ميان مدت با توجه به روند كنوني افزايش جمعيت شهر نشين غير ممكن مي نمايد توجه به اين مسئله ضروري است كه با اينكه رشد جمعيت ظاهرا تحت كنترل در آمده و به رقم ۱٫۲ درصد رسيده است اما جمعيت جوان زيادي كه حاصل همان رشد سريع جمعيت در سال هاي پس از انقلاب هستند حال خود در محدوده سني ۲۵-۲۰ سال قرار گرفته اند و به عبارت ديگر در سنين ازدواج و تشكيل خانواده قرار دارند كه با ازدواج اين قشر عظيم بار ديگر نرخ رشد جمعيت افزايش مي يابد و اهميت مسئله مسكن دو چندان مي شود چرا كه با ازدواج اين تعداد ميزان نياز به مسكن در طي چند سال با روندي تصاعدي افزايش مي يابد.

·        كيفي  : با رشد سريع جمعيت در ايران و افزايش نياز مردم به مسكن سرعت ساخت و ساز افزايش يافت ، از طرفي با افزايش ارتباطات بين قاره اي در اين عصر و هجوم فرهنگ بيگانه ؛ فرصت كافي براي واكاوي الگوهاي وارداتي مسكن به طور چشمگيري كاهش يافت و در نتيجه تقليد كوكورانه از اين الگوها شدت گرفت ؛ به نحوي كه اين سرعت برق آسا ؛ اجازه نداد كه الگوهاي وارداتي به درستي در دل فرهنگ معماري اسلامي هضم شده از خود شود به كارگيري الگوهاي غير اسلامي در خانه هاي ايراني ؛ خانه سنتيمان را كه براستي محل امن و آرامش بود تبديل به ساختمان سازي هايي مدرن كرده است كه در آن خانه تنها به تمام مفاهيم معماري ايراني اسلامي يمان بلكه به ساده ترين نياز انساني كه همان امن و آرامش است بي توجهي شده است. امروزه در يك نگاه اجمالي مي بينيم كه خانه هاي سنتي ايراني متناسب با الگوهاي فرهنگي اسلاميان چه زيبا هشتي ها و دالان ها ؛ اندروني ها و بيروني ها ؛ گودال باغچه ها و حوضچه ها را يكي پس از ديگري در كنار هم نشانده است.گويي كه هر يك كلماتي از يك جمله اند كه به زيبايي هر يك در جاي خود نشسته اند؛آنچنان كه جملگي آرامش سكني و مسكن را تداعي مي كنند. خانه هاي سنتي مان با حياط مركزي هاي سر سبز و آرام كه به دور از شلوغي و نگاه غير به يك حريم كاملا خصوصي و آرامش بخش تبديل شده بود به راستي خستگي را از تن بر مي گرفت و محل آرامش ؤ آسايش بود. ولي امروزه ضوابط شهري و نحوه توده گذاري خانه ها اجازه مي دهد كه هر همسايه به حريم خصوصي همسايه اش وارد شود در حاليكه اين احراز نظر ديني كاملا مردود است . خصوصا زون بندي ها و معماري داخلي خانه كه بيشتر منظور نظر اين مختصر است به عنوان مثال الگو برداري بي چون و چرا از معماري غربي و پلان آزاد اجازه مي دهد كه ميهمان و ميزبان و حتي افراد خانواده به حريم خصوصي يكديگر بي اجازه داخل شوند.در نهايت خانه با دور شدن از كاركرد اساسي خود كه تامين آرامش عمومي است مار را به سمت ناآرامي و در نتيجه دور شدن از كاركرد اصلي خود سوق مي دهد و البته نجات اين مسئله به همين جا ختم نمي شود چرا كه بطور كلي خلق فضاهاي تكراري و به كارگيري طرح يكسان و از پيش طراحي شده انبوه سازانه و خصوصا تقليد هاي كم مايه از الگوهاي غربي بدون توجه به زير ساخت هاي فرهنگي – اجتماعي – اقليمي و تاريخي مكان ططراحي گام به گام جامعه را به سمت بي هويتي هر چه بيشتر سوق مي‌دهد.

نتيجه گيري :

چون مسكن به عنوان ضروري ترين نياز هر جامعه است ، يكي از مسائلي كه در ايران براي ساخت مسكن و به خصوص مجتمع هاي مسكوني مشكل ايجاد مي كند عدم وجود معيار هاي مدون براي طراحي مسكن مي باشدوسازندگان و مسئولان بدون توجه به نياز هاي سكونتي –فرهنگي –اجتماعي و كالبد ي شروع به طراحي و ساخت و ساز مي كند كه نتيجه آن به وجود مجتمع هاي مسكوني است كه فقط نياز به سر پناه ساكنان را تامين مي كنند؛ در نتيجه لازم است كه با توجه به فرهنگ مردم و معماري  ايراني طراحي كرد كه علاوه بر نياز هاي مادي بتواند به نياز هاي روحي مردم پاسخگو باشد.

تعريف مسكن

·        مفهوم مسكن  : مفهوم مسكن چيزي بيش از يك سر پناه و چيزي بيش از محافظ انسان و فعاليت هايش از گزند عناصر طبيعي نيست . پاسخ به اين سوال كه نارسايي هاي اين تعريف كدام است و بيش از اين چيست ؛ بسيار دشوار است و با توجه به عواملي نظير وضيعت اقليم ؛ مذهب ؛ مبلغي از درآمد كه بايد به هزينه مسكن و اختصاص داده شود و نيز گذشته تاريخي فرد در رابطه با مسكن و تمايلات و بينش هاي فردي او تغيير مي كند.[۱]

·        تعريف سازمان بهداشت جهاني مسكن : سازمان بهداشت جهاني در سال ۱۹۶۱ مسكن را به عنوان ” محيط مسكوني “محله ” محدوده خرد ” با ساخت فيزيكي اي كه انسان به عنوان سرپناه مورد استفاده قرار مي دهد ؛ همراه با متعلقات اين ساخت از قبيل كليه خدمات ؛ تسهيلات و ابزار ضروري و وسايل مورد نياز يا طراحي شده براي سلامت فيزيكي و فكري خانواده و فرد تعريف كرد .

·        كهن ترين خانه ها  : به گفته دانشمندان خانه سازي ها به هنگام فرود آمدن آدميان از غارها به كوهپايه ها و دشت انجام شد كه پس از آن آدمي ناگريز به ساخت سر پناه گرديد . نشانه هاي بدست آمده از كهن ترين خانه سازي ها در جهان تا به امروز در گنج دره كرمانشاه يافت شده است كه پيشينه آن به ده هزار و پانصد سال پيش مي رسد.

·        خانه هاي باستاني : در روزگار باستان خانه ها كوچك و كما بيش داراي يك اندام يا اتاق بوده اند كه خوابيدن و زندگي و آشپزي و كارهاي دستي و .. . همه در يك جا انجام مي شده است .

تعريف رويكرد

اصول معماري ايراني

·        مردم واري : يعني داشتن مقياس انساني

·        پرهيز از بيهودگي : اين اصل در معماري قبل و بعد از اسلام مورد تاكيد قرار گرفته است . به طور مثال كاشي عنصري است كه در بسياري از بناها از آن استفاده شده اين عنصر فقط براي زيبايي نبوده بلكه به دليل ضعف خشت خام در برابر باران با آجر و كاشي از آن حفاظت مي كرده اند.

·        نيارش : اين واژه به مجموع چيز هايي كه بنا را نگاه مي داشته است اطلاق مي شود ، از عنصري به نام پيمون در نيازش استفاده شده است .

·        خود بسندگي : به اين معني است كه سازندگان سعي كرده اند مصالح مورد نياز را از نزديكترين مكان ها و با ارزانترين بها بدست آورند .

·        درون گرايي : معمار بوسيله درون گرايي و قراردادن اندام هاي معماري و ساخت ديوار هاي خارجي ارتباط مستقيم بنا را با فضاي خارج در درون خود با عنصري به نام حياط مسير مي كند در داخل اين فضا معماران ايران بهشتي را در دل خشكي ساخته اند .

مطالعات پایه

                   فصل دوم:

          هويت ملي ايراني اسلامي و نمود آن در معماري سنتي

باصحيح شمردن اين فرض كه معماري ظرف زندگي است و زندگي يعني شيوه زيست و ارتباط انسان ها كه از فرهنگ جامعه بر خاسته است .

براي درك هويت معماري ايراني مي توان با بررسي اصول بناهاي سنتي ايران ودريافت حكمت و عقايد حاكم بر آن ها عناصر هويت ساز معماري سنتي ( همان ۵ اصل كه قبلا به آن اشاره شد ) را دريافت .

با توجه به مطالب ذكر شده نتيجه مي گيريم كه :

نمود مولفه هاي هويت ملي در معماري سنتي ايراني

عناصر هويت ساز معماري ايراني :

در تمدن اسلامي صفتي از خانه كه در عمل خانه ها با توجه به آن شكل گرفته اند؛ سكون و آرامش است.

يعني مسكن كه بر همين خصوصيت از محل زندگي خانواده دلالت دارد چندين مرتبه در قرآن آمده و براي اين كه خانه ها به واقع مظهر و مايه آرامش شوند معماران گذشته تدابير گوناگوني را در كار داشته اند.

·        نمود هاي هويت سازي با توجه به عناصر مادي و معنوي به طور مثال در خانه رسوليان در يزد بررسي مي شود :

۱-    نماي بيروني

يكساني نماي بناي خانه ها توجه را بيش از هر چيز به خود جلب مي كند و آنچه ما را به سوي خود دعوت  مي كند  ، سر در ورودي است .

از لحاظ بعد ديني اين مساله ناشي از اعتقاد به محرميت بوده و مانع از اين شده كه معمار روزني براي ارتباط با بيرون ايجاد نمايد .

عدم تزيين نما :

– اهميت به باطن در اسلام را در مقابل توجه به ظاهر آشكار مي سازد.

– بعد  ارزش ملي ، تزيينات سر در خانه در ميان ديوارهاي ساده اطراف ديد را به سوي فرا خوانده و نمادي از مهمان نوازي ايرانيان است .

۲-    ورودي خانه

– عقب نشيني ورودي از گذر از بعد ديني ، نمايانگر اعتقاد مردم به عدم تجاوز به حقوق ديگران است .

– قرار گيري دو سكو در طرفين ورودي از نظر ارزش ها و هنجار هاي ملي  ؛ نمود ارزش گذاري به برقراري ارتباط با همسايگان و توجه به حقوق شهروندي است . [۲]

– در ورودي؛ كنترل كننده ارتباط داخل و خارج بنا ست اين مسئله سبب شده كه در طراحي ورودي تمهيداتي انديشه شود .

– ايجاد اختلاف سطحي بين آستانه در و سطح گذر اشاره كرد كه جهت تمايز بين دو فضا به بهترين شكل و انتقال افراد از يك فضل به فضاي ديگر  ؛ اين مساله در بعد هنجارهاي ملي و بعد ديني ( مردم واري ) جاي مي گيرد .

۳-    هشتي

به عنوان فضاي پيش ورودي

– از لحاظ بعد ديني: اصل محرميت با باز شدن در منزل ديد مستقيم به داخل فضاي خصوصي وجود ندارد.

– از لحاظ ارزش ها و هنجار هاي ملي :  مهمان نوازي و احترام به دريافت فرد از محيط به وجود سكوهايي اطراف هشتي جهت ايجاد فضايي مناسب براي استراحت و انتظار

– ايجاد آمادگي ذهني آيندگان براي ورود به فضاي اصلي 

وجود كاربندي در سقف اين فضا : الف ) شخص مرحله به مرحله با تزيينات منزل آشنا مي شود .         ب ) ارتفاع محيط را به ارتفاع انساني نزديك مي كند  ( مردم واري ).[۳]

۴-    دالان ورودي

– از لحاظ بعد ديني :  دالان ورودي به حياط اندروني ؛ با  پيچشي پيش از دالان حياط بيروني 

·         اين امر ناشي از اعتقاد به محرميت و عدم ديد مستقيم از ورودي به فضاي خصوصي

– از لحاظ هنجار هاي ملي  :  احترام به دريافت فرد از محيط ؛ معمار براي كاهش طول دالان حياط بيروني ( عامل جدا كننده دو حياط ) كه راهرويي مستقيم و طولاني است .

·        از نظر بصري در دو محل از آن دو گشودگي ايجاد نموده كه عاملي در كشش شخص بيگانه به سمت بيروني مي باشد .

·        معمار با هوشمندي شخص را از فضاي نسبتا تاريك هشتي به سمت حياط بيروني مي برد و سلسله مراتب در نورپردازي ايجاد شده او را براي ورود به فضاي پر نور حياط آماده مي كند.

۵-    حياط

 

ويژگي هاي حياط

– معماران سنتي در ضمير خود به نقطه اي واحد چشم دوخته بودند و مطلوبي يگانه داشتند ؛ اين مطلوبيت را در مركز و قلب خانه با ايجاد يك بدنه منظم و متقارن به ظهور رسانده اند.

– مركز در خانه تاريخي از اهميت زيادي برخوردار است ( از نظر دين اسلام مركز كعبه است ) . به همين دليل معمار سنتي سعي داشته الگوي مثالي را كه مقدس هم مي باشد بيان كند . حياط را به عنوان مركز انتخاب كرده كه از يك قاعده مربع يا مستطيل نزديك به مربع (نماد زمين ) تشكيل شده و بالاي آن باز و به سوي آسمان ؛ نماد رسيدن به عرش الهي مي باشد. [۴]

بررسي هندسه و تناسب در معماري ايراني :   

معماران سنتي با تناسب به هندسه و با درك و تجسم فضايي و هم چنين آگاهي از كم و كيف آن ؛ تناسبات و ابعاد را تعيين و ساختار اصلي خانه ي تاريخي را ايجاد مي كرده اند . اين هندسه در ساختار آشكار بنا به صورت خطوط و تناسبات صورت بنا را ترسيم مي نمود ولي در باطن اشاره و رمز آن حقيقت معنوي پنهان بود . در تمام مراحل تكوين يك خانه تاريخي ؛ رابطه و همياري تنگانگ هندسه وپيمون ( تناسبات و ابعاد در) نقش اساسي دارد.

هندسه با استفاده از پيمون و عنايت به نياز ؛ آن هم نه تنها نياز كالبدي وفيزيكي – حركتي ، بلكه نياز هاي معنوي و روحي – رواني ؛عامل تعيين كننده و كنترل ابعاد و اندازه ها و راهنماي دست يابي به نتيجه اي مطلوب مي باشد.

·        هندسه كه از مربع ؛ دايره و اشكال منتظم تشكيل شده در مكان هاي مختلف يكسان است اما راه هاي طرح و استفاده از خطوط ؛ تناسبات و ايجاد مفاهيم مختلف و پنهان در معماري بسيار متفاوت مي باشد .

·        از طريق هندسه ؛ ذهنيت به عينيت و معنويت به ماديات مي رسد و معمار سنتي براي تبديل ذهنيت خود به عينيتو براي بردن معنايي كه از درون فطرت و خواستهاي فطري او نشات گرفته به عالم ماده ؛ نياز به محملي دارد كه بتواند آن معني را بروز دهد.

هندسه در مسكن تاريخي محملي مي شود كه تصوير فوق مادي (معنوي) را به مادي تبديل كند . در مسكن تاريخي فضاهاي مختلفي چون تالار ؛ سه دري ؛ پنج دري ؛ ارسي و … وجود دارد . بر اساس انعكاس هندسه پلان بر روي نما ؛  خطوط و تناسبات زيبايي در نمادهاي  اطراف ايجا د مي نمايد. خطوط نمايي هر دو ضلع روبرو در اينگونه حياط ها متناظر يكديگرند و باعث ايجاد يك هندسه هماهنگ و واحد اطراف حياط مي‌شود.

اين وحدت در هندسه خانه هاي سنتي باعث ايجاد زيبايي دلنوازي مي گردد .

پيمون در هندسه ايراني :         

انواع پيمون در خانه هاي ايراني                                                                                                          

در خانه با پيمون بزرگ تركيب فضا ها به اين صورت است :

از هشتي خانه دو راهرو يكي به فضاي اندروني و يكي به بيروني راه داشته ؛ در فضاي بيروني سفره خانه ؛ اتاق مهمان و حياط و در اندروني دور تا دور حياط ؛ اتاق هاي سه دري ؛ تهراني ؛ تالار ئ تزر ؛ حمام و آشپزخانه قرار مي گرفته اند. شكل حياط در خانه با پيمون بزرگ از تناسب طلايي به دست مي آمده است . ابعاد خانه در پيمون بزرگ ۴۸*۴۸ متر بوده است . بررسي روابط متقابل بين فضاهاي مختلف اين نوع خانه ها خيلي جالب است . بطور مثال آشپزخانه در مكاني قرار داشته كه هم به اتاق مهمان و هم به اتاق هاي داخلي نزديك باشد . ابعاد دور پنجره در پيمون بزرگ يك گز تا دو گز و دو گره بوده است . از نمونه هاي زيباي آن مي توان از خانه نواب رضوي در يزد نام برد.

·        اتاق سه دري  : اتاق خواب خانه بوده است . براي طراحي آن از نصف تناسب طلايي ( مستطيل داخل شش ضلعي )كمك مي گرفته اند.( مثل ۴۰*۴۰/۳ متر يا ۲ * ۷/۱ متر )طبيعي است كه با اين عمق ؛ نور را خوب جذب مي كرده است .نكته جالب توجه براي سه دري ها و ديگر اتاق ها اين بوده كه هيچ وقت از فضاي آزاد وارد آن ها نمي شدند.

هر يك گز = ۰۶۶/۱ متر

·        پنج دري  : در نظام خرده پيمون به عنوان اتاق مهماني بوده . در پنج دري هايي كه از طرف طول نور مي گرفته اند از تناسب كل طلايي به كار گرفته شده است .

·        خانه با پيمون كوچك  : خانه اي ارزان و راحت بوده است . حياط آن را نيز با تناسب طلايي مي گرفتند ؛ ابعاد آن  32*32 متر بوده و نمونه هاي موجود آن خيلي فراوان است . تركيب آن چيزي شبيه خانه با پيمون بزرگ بوده كه وسط آن دو سه دري و يك پنج دري قرار مي گرفتند .اتاق مهمان در بيروني خانه مي باشد . ابعاد درو پنچره در پيمون كوچك  4  الي  16  گره است .

·        نظام خرده پيمون  : خانه هاي اين نظام كوچك و درويشانه بود و دو سه اتاق داشت و در عين حال داراي اندروني و بيروني بود . در اينجا به جاي سر در يها اتاق ها  5 دري ساخته مي شد و تالار و تهراني نيز داشت . راهروها در كنار تالار قرار نمي گرفتند . بيروني هم اتاق و تالار داشت و ورودي بيروني و اندروني جدا بود . در خرده پيمون عرض در ها  ‍‍ cm   92 بوده است . اين اندازه بر اساس مقياس انساني انسان ايراني تعيين شده بود . معمولا ابعاد آن  90 – ۷۵ متر بوده است . [۵]

نتيجه گيري

مستطيل طلايي با استفاده از پيمون شكل گرفته ولي در باطن از اعداد مقدس اسلامي بهره برده است.

مطالعات پایه

                   فصل سوم:

          بررسي الگوهايي از خانه هاي سنتي ايراني

 الگوي طبيعت گرايي  

الگوي استتار و عدم اشراف:

در جزييات از طريق ايجاد موانع بصري از جمله مثبت هاي مختلف ، كاشت درختان هميشه سبز يا باكس هاي عريض مي توان به استتار و عدم اشراف دست يافت.                                                                                                                                                                                                    

الگوي محرميت : تفكيك حوزه هاي نيمه عمومي ؛ نيمه خصوصي و خصوصي از يكديگر                     

حوزه نيمه عمومي             معاشرت با ديگران

عدم ايجاد ديد از خارج خانه بر فضاي داخلي خانه به واسطه ايجاد موانع بصري در بخش ورودي از طريق چرخاندن محور ورودي به جاي ورود مستقيم از محور تقارن ايجاد مي شود.

عدم ديد به داخل از طريق چر خاندن محور ورودي          ديد داشتن به داخل از ورودي با محور مستقيم

حريم نيمه خصوصي : معاشرت با خويشاوندان و دوستان ( مهمانان )

عدم تسلط مهمان به فضا هاي خانوادگي از طريق ايجاد تفنيك مناسب حريم خانوادگي از فضاي مهمان ايجاد مي شود . تفكيك فضا ها بوسيله دو قسمتي كردن پلان از از بدر ورود .

به وسيله ايجاد اختلاف ارتفاع در پلان ( فضاي مهمان در يك سطح و فضاي خانوادگي در سطح ديگر )

·        حريم خصوصي : معاشرت اعضاي خانواده با يكديگر : به طور مثال  تفكيك مناسب خواب والدين از خواب فرزندان از طريق قرار گيري خواب والدين در دورترين نقطه از ورودي

·        الگوي خانواده مداري : پيش بيني فضاي با وسعت حداكثري براي تجمع خانوادگي با استفاده از فرم هاي مركز گرا ( دايره و مربع )  –  مركزيت و دسترسي مناسب اين فضا از ساير فضا ها –  جزئيات اختصاصي بهترين نور و ديد به اين فضا  .

نشيمن بصورت مركز گرا ؛ به گونه اي كه اولويت با گفتگو و تجمع خانوادگي باشد و نه بصورتي به ديدن تلويزيون باشد.

          مبلمان خطي و تلويزيون در مركز ديد                  مبلمان متمركز و تلويزيون در حاشيه

                كاهش ارتباطات خانوادگي                              افزايش ارتباطات خانوادگي

الگوي مهمان پذيري  : الگوي محرميت (تفكيك مناسب حريم خانوادگي از فضاي مهمان )

 

بسط فضايي براي مهمان هاي خاص با تعداد افراد بيشتر فراهم مي شود .

طراحي اتاق كار خارج از حريم خصوصي براي شب ماندن مهمان

·        الگوي داشتن نماز گاه يا محراب  : ايجاد فضاي نيمه تاريك در جهت قبله در كنار يكي از اتاق ها به گونه اي كه باز شوي ورودي آن در جهت مقابل يا در دو سوم عقبي طول اتاق باشد .

 

شباهت الگوي نماز گاه (محراب) به الگوي پستو از

خانه سنتي ايراني قابل توجه است .

·        الگوي تزيينات : تزيينات بايد گياهي و اختراعي و يادآور ملكوت باشد . تزيينات بايد به روز و حتي الامكان كابري باشد . ( مثل مشبك هاي در و پنجره )

·        الگوي عدم اسراف و تفاخر : حجم كلي و نماي بنا بايد از تجمل و تفاخر به دور بوده و ساده و زيبا باشد . [۶]

بايد از تجملات بيهوده كه كاربردي ندارد بپرهيزد و بايد هوشمندانه طراحي شود .

از مصرف انرژي هاي مختلف بكاهد .

نتيجه گيري  :

اين الگو ها متناسب با اصول معماري ايراني بوده و از فرهنگ و نياز مردم تبعيت مي كند .

به طور مثال :                                                                                                 

مطالعات پایه

                   فصل چهارم :

بررسي نما و پلان در خانه هاي ايراني

بررسي نما

اولين ويژگي نماها وجود تقارن در آن هاست . علت تقارن در نماي داخلي علاوه بر مسئله سهولت در طراحي ساختار و ساز بنا ؛ از نظر بعد ديني ؛ نمايانگر يگانگي و محوريت خداوند است.

معمار مسلمان  همواره در همه چيز مركز را مي بيند و انديشه مركز گرا دارد . اين اصل اساسي همواره در معماري اسلامي ؛ سبب شكل گيري اشكالي شده كه محور يا مركزي مشخص دارد كه سر چشمه تمامي اجزاء مي باشد.

تقسيمات نما داراي ويژگي هاي خاص است . اولين ويژگي تقسيمات فرد در نماست . براي مشخص شدن اين مسئله ار روش مقايسه اي بهره مي بريم در قسمت اول با ايجاد دو محور قوي تر ؛ برابر و در تضاد با محور مركزي ؛ وحدت بدنه تباه شده است ولي در قسمت دوم تصوير وحدت نما با آرايش روزنه ها در محمود تقويت شده و محور نما هم قوي تر جلوه مي كند . به همين سبب در اكثر نماهاي سنتي تقسيمات نما ( ۳ دري ) ؛ ( ۵ دري ) ؛ ( ۷ دري ) به صورت فرد بوده است . اين حفظ وحدت ناشي از اعتقاد به وحدانيت خداست .

تقسيمات موجود در نما هاي خانه هاي ايراني از تناسبات  طلايي بهره برده است .

اين ويژگي بنا كه به تبعيت از قاعده هاي تقارن ؛ انعكاس ؛ تكرار و نظم هندسي ؛ همچنين ضرورت تفسير شكل يك نقش به شكل هاي كوچكتر و تكرار و يا تقسيماتي از آن ؛ انگيزه نشان دادن عمق و حركت در دنياي دو بعدي اشاره كرد.

بررسي پلان  در خانه هاي ايراني


بررسي پلان از نظر توالي و مراتب فضا ها در خانه :


بررسي پلان از نظر هندسه و تناسبات :

حياط در خانه هاي ايراني داراي تناسبات طلايي است و به عنوان وحدت دهنده فضا ها در مركز است و شكل مربع دارد كه بوسيله آن مستطيل طلايي در پلان بوجود مي آيد . [۷]

نتيجه گيري :

رعايت سلسله مراتب عملكردي و فضايي در خانه هاي ايراني


مطالعات پایه

                   فصل پنجم :

اندام هاي خانه هاي ايراني

اندام هاي خانه هاي ايراني

در آيگاه ؛ پيشگاه ، سردر ؛ هشتي ؛ باربند ؛ ميانسرا (حياط) ؛ اتاق و ميانسرا ؛ اتاق  3 دري ؛ ۵ دري ؛ ۷ دري؛ پستو ، تاقچه ورف ؛ تختگاه ؛ تنبي ؛ تالار ؛ طارمه (ايوان )(صفه ) ؛ پلكان ؛ زيرزمين تهراني ؛ پاياب ؛ حوضخانه ؛ بادگير ؛ شناشيل ؛ پشت بام

شناخت شناسي معماري ايران :

نگاه به معماري ايران از زاويه باستان شناسي : اين زاويه از نگاه به معماري ايران به همراه نگاه عتيقه شناسي به آثار گذشتگان ؛ ديدگاه باستان شناسي را به موارد زير محدود كرده است .

قدمت و عمر اثر – ويژگي صوري – سازه اي – مصالح اثر – تاثير پذيري از فرم و مصالح دوره هاي پيشين-  ويژگي هاي كالبدي وضع موجود اثر

نگاه به معماري ايران از زاويه تاريخ و هنر : معماري در اين نگاه بر حسب زمان هاي خطي و متوالي از گذشته هاي دور به اين سو شناسايي شده اند و تحولات هر يك از آثار نيز نسبت به دوران هاي زينت و مصالح و پرداخت آن ها ؛ انواع و چگونگي پوشش دهنه ها ؛ قوس ها و مجموعه اطلاعاتي از اين قبيل نيز مورد شناسايي قرار گرفتند .

نگاه به معماري ايران از زاويه اسطوره شناسي  : اسطوره ها در معماري همچون الگوهاي ازلي جلوه گر نمي شوند همانند گنبدهاي فيروزه اي در حاشيه كوير و يا باغ هاي محصور در دل بيابان هاي خشك و سوزان.

ويژگي هاي خانه ايراني بر اساس ادبيات خانه در ايران

·        حضور همزمان فضاي باز  – بسته – پوشيده در خانه

·        وجود نبت هاي مشخص در هر بنا براي سه گونه فضايي بار – بسته و پوشيده

·        وجود طيف متنوع فضا از قلمرو كاملا خصوصي تا عمومي در خانه

·        امكان تححق زندگي خصوصي خانواده در هر سه گونه فضايي

·        انعطاف پذيري فضا در مقابل پويايي شيوه زندگي ؛ رفتارها و حالات انسان و عدم اختصاص فضا به عملكرد خاص

·        فقدان غلبه اشيا بر سازمان فضايي خانه

نتيجه گيري

هدف از انجام ؛ طرح الگويي براي خانه ايراني

بررسي و نقش اهميت فضاي باز – بسته – پوشيده و هندسه و تناسبات و توجه ويژه به فرهنگ و هنر ايراني

براي رسيدن به اين اهداف نياز به فضاهاي جمعي و دوستانه ( تماشاخانه )؛ نيازبه فضاي نيمه باز مثل (حياط‌ها و بالكن هاي اختصاصي ) به مانند رفتار مهتابي و توجه به حفظ حريم ها

توجه به مفهوم مركز يت از طريق شاخص كردن فضاي با اهميت

ايجاد امكان بسط فضايي و نوري و چشم اندازي تركيب فضاها چون يكي از فرهنگ هاي مرم ؛ فراخي و وسعت ديد در حال حاضر مي باشد. [۸]

مطالعات پایه

                   فصل ششم :

ضوابط و استانداردها

ضوابط مجتمع هاي مسكوني :

تراكم حجاز ؛  120 %   – سرانه زمين ناخالص براي هر واحد ؛  100 متر مربع

حداقل مساحت واحد مسكوني:  80 متر مربع؛  حداكثر سطح اشغال مجاز در همكف   35% كل زمين   – تعداد محل پارك اتومبيل؛  75 % تعداد واحد مسكوني  – حداقل سطح خالص پارك هر اتومبيل ؛   12.5  متر  – دسترسي به محل پارك؛  5.5  متر  ؛  حداقل شعاع گردش اتومبيل ؛  6  متر  – احداث محل پارك اتومبيل در فضاي باز ؛ زير زمين و يا پيلوتي بلامانع است .

مجموع سطح اشغال مسكوني در همكف + مسير اتومبيل رو و پاركينيگ ( روباز )  ؛ حداكثر۶۰%

زمين – حداكثر  2 طبقه در جوار معبر  5 متري ؛ افزايش ارتفاع به ازاء هر دو طبقه ارتفاعي اضافي مي بايد با  4.5  متر عقب نشيني همراه باشد . تعبييه مسير هاي عبور و مروز اطراف مجتمع – حداقل عرض  5  متر – ارتفاع مفيد ۳٫۵ متر ( در محل هاي سرپوشيده ) حداقل فضاي باز تفريحي  ؛  2 متر مربع براي هر خانواده  – نزديك ترين فاصله بدنه ساختمان از ضلع شمالي  ؛ حداقل  6  متر . در مورد جبهه جنوبي ضوابط مربوط به فاصله نزديك ترين بدنه ساختمان به ضلع جنوبي زمين بايد كمتر از  10  متر باشد ؛ در صورتيكه ارتفاع ساختمان در جبهه جنوبي تا  2  طبقه باشد اين محدويت به  7  متر تقليل مي يابد .

تا  2  طبقه   :   7  متر  فاصله از ضلع جنوبي

تا  3  طبقه   :   10  متر  فاصله از ضلع جنوبي

ارتفاع بيشتر از  10 متر : فاصله تا ضلع جنوبي به اندازه ارتفاع ساختمان

فضاهاي لازم الاجرا در مجتمع هاي مسكوني

محوطه و فضاي  عمومي :

طراحي فضا براي انجام فعاليت جمعي و نياز غير سكونتي با توجه به مكان قرار گيري 

مكاني براي مديريت به منظور اداره مناسب : ۲۰  تا  50  واحد  :  20  متر مربع

سالن چند منظوره : ۱۰۰  تا  200  واحد  :  100  متر مربع

·        الزام وجود فضاي بازي در مجتمع حداقل  50  واحدي ؛ در صورت افزايش تعداد واحد ها بيش از ۱۰۰  واحد ؛ تامين زمين ورزش الزامي خواهد بود.

حداقل  15  متر مربع براي هر واحد مسكوني : به ازاي هر  25  مترمربع فضاي سبز يك درخت

طراحي با رعايت نياز معلولين ؛ برقراري مسير حركت اضطراري وسيله نقليه به هر ساختمان

فاصله  2 بلوك رو به روي هم                     حداقل  20  متر

شيب سواره           15 %              شيب پياده            8 %

در محل درب يا درب هاي اصلي ورودي مجتمع هاي با حداقل  50  واحد مسكوني كه به صورت مداوم مورد استفاده قرار مي گيرند ؛ در نظر گرفتن فضايي براي استقرار نگهباني با مساحت حداقل  6  و حداكثر  9  متر مربع الزامي است .

سالن چند منظوره  :

 جهت مطالعه و انجام تكاليف مدرسه بچه ها ؛ كلاس هاي جنبي آموزشي مراسم و اجتماعات لازم ( جشن – ميهماني – عزاداري و … ) و ساير فعاليت هاي عمومي پيش بيني گردد. در صورت افزايش تعداد واحد مسكوني به ازاي هر واحد اضافه  5/0 متر مربع به فضاي فوق افزوده مي شود .موقعيت استقرار اين فضا در مجموعه به گونه اي باشد كه ضمن دسترسي مناسب براي ساكنين ؛ مستقل بوده و در مواقع برگزاري مراسم مزاحمتي براي بلوك ها نداشته باشد.

فضاي آشپزخانه واحد تصرف مسكوني :

 بايد حداقل  50/5 متر مربع مساحت داشته باشد .حداقل سطح زير بناي آزاد آن خارج از قفسه بندي ۷۵/۲  متر مربع باشد.

آشپزخانه واحدهاي مسكوني :

 بايد حداقل ۸۰/۱ متر عرض داشته باشد در مواردي كه تعبيه آشپزخانه ديواري مجاز شناخته شده باشد براي آن بايد به عرض حداقل  90/0 متر فضاي كار در نظر نظر گرفته شود . اين فضاي كار مي تواند داخل محوطه آشپزخانه ديواري نباشد.

ساير فضاهاي اقامتي بايد حداقل ۵۰/۶ متر مربع زير بنا داشته باشد. [۹]

الزامات نور و هوا و محدويت هاي الزامي فضاها

الزامي بودن تهويه طبيعيالزامي بودن نور طبيعيپيش بيني نور طبيعي نسبت به سطح كفالزامات حداقل فضااتاق و فضاهاي ديگر
بازشو شيشه اي در بيش از يك ديواره به فاصله كمتر از ۵۰/۴ متر از ديوار مقابلبازش باز شوي شيشه اي در يك ديوار به فاصله بيش از ۵۰/۴ متر از ديوار مقابلحداقل ارتفاع به مترحداقل سطح به مترمربعحداقل عرض به متر
۱:۲۵۱:۲۵۱۵/۲فضاهاي انباري
+۱:۸۱:۸۴۰/۲۵۰/۵۸۰/۱آشپزخانه مسكوني
++۱:۸۱:۷۴۰/۲۵۰/۱۴۱۵/۲اتاق نشيمن و غذاخوري
۱:۱۰۱:۱۰۱۵/۲فضاهاي بهداشتي
۱:۸۱:۸۴۰/۲پاركينگ متوسط و بزرگ
۱:۲۵۱:۲۵۱۵/۲راهروهاي عمومي و دسترسي هاي خروج
۱:۸۱:۸۴۰/۲فروشگاه ها
۱:۸۱:۸۰۰/۳فضاهاي تجمع (بالاي ۲۰ نفر)


تعداد طبقات ارتفاع مجاز گروه هاي ساختماني  1 و ۲ و ۳ يك و دو طبقه ( حداكثر تا ۵۰/۸ متر ارتفاع در ساختمان هاي داراي زيرزمين با پنجره نورگير ار نما و ۳۰/۷ متر در ساختمان هاي فاقد آن ) گروهاي ساختماني چهار وپنج  3 و ۴ طبقه ( حداكثر تا ۹۰/۱۴ متر ارتفاع در ساختمان هاي داراي زير زمين با پنجره نورگير از نما و ۷۰/۱۳ متر در ساختمان هاي فاقد آن ) و در گروهاي ساختماني شش و هفت ؛ به تناسب تعداد طبقات خواهد بود .

ابعاد الزامي در داخل بنا

سطوح زير بنا ؛ ابعاد و ارتفاع داخلي بر فضاهاي اقامت و حداقل ارتفاع آزاد زير سقف در فضاهاي اشتغال ؛ نبايد از اندازه هاي مشخص شده در اين مقررات كمتر باشد. حداقل اندازه هاي سطح كف و ابعاد فضاها بايد خارج از قفسه هاي ديواري ثابت و تعدهاي ديواري ؛ اندازه گيري و كنترل شود. [۱۰]

فضاي آشپزخانه

براي پخت وپز و صرف غذا بايد داراي زير بناي حداقل ۵۰/۷  متر مربع باشد.

راه پله ها ، ورودي ، راهروها ، شيبراهه ها و جان پناه ها

·        لب وكف پله ها و پاگرد ها نبايد از مصالح لغزنده باشند .

·        شعاع گردي لبه كف پله ( نوك پله ) نبايد بيش از ۱۳ ميلي متر باشد .

·        در پله ساختمان ، حداقل اندازه عرض كف پله ۲۸/۰ متر است ارتفاع پله بايد به ميزاني باشد كه مجموع اندازه كف پله و دو برابر ارتفاع آن بين ۶۳/۰ تا ۶۴/۰ متر باشد.

·        حداقل عرض يا شعاع پاگرد ؛ مساوي عرض پله باشد .

·        حداقل تعداد پله هاي بين دو پاگرد بايد ۱۲ پله باشد .

·        ارتفاع دست اندازه هاي شيب دار پله ها بايد از لبه پله ۱۰/۱ متر باشد .

الزامات فضاهاي توقفگاه وسايل نقليه

·        معبر ورودي و عرض شيبراهه در توقفگاه هاي بزرگ نبايد كمتر از   5  متر و در توفقگاه هاي متوسط نبايد كمتر از ۵۰/۳ متر باشد .حداقل عرض ورودي براي توقفگاه هاي كوچك ۵/۲ متر است .

·        توقفگاه هاي بزرگ و متوسط بايد حداقل دو راه خروج افراد پياده داشته باشند كه الزاما يكي از آنها بايد به فضاي باز ساختمان يا معبر عمومي متصل گردد .

·        ابعاد لازم جهت توقف خودرو در صورتي كه كنار يكديگر قرار گيرند هر يك  50/2  *  5 متر مي‌باشد. هنگامي كه خودروها در طول و پشت سر يكديگر قرار مي گيرند ابعاد مورد نياز براي هر يك  2*6 متر مي باشد . در توقفگاه هاي سر پوشيده در صورتي كه فاصله محور ستون ها ۵ متر و فاصله داخلي بين دو ستون حداقل ۵۰/۴ متر باشد . دو خودرو مي توانند بين دو ستون قرار گيرند . افزايش تعداد خودرو با افزايش فاصله محور ستون ها به ازاي ۵۰/۲ متر به ازاي هر خودرو بلامانع است .

ضوابط اختصاصي راه هاي خروج در بنا هاي آپارتماني

·        هر واحد مسكوني بايد دست كم به دو خروج مجزا و دور از هم دسترسي داشته باشد.

·        فاصله عبوري بين در ورودي هر واحد مسكوني تا پلكان خروج از  10  متر بيشتر نباشد.

·        ساختار هاي افقي و قائم جدا كننده واحدهاي مسكوني حداقل داراي ۴/۳  ساعت نرخ مقاومت حريق باشد .

·        حداكثر طول مجاز راهروهاي بن بست  10 متر مي باشد ؛ مگر آنكه تمام بنا توسط شبكه بارنده خودكار تائيد شده محافظت شود.كه در آن صورت ؛ استثنائا اين طول مي تواند به  15  متر افزايش يابد.

·        در داخل واحدهاي مسكوني مستقل فاصله عبوري تا رسيدن به راهروي دسترسي خروج نبايد از  23 متر بيشتر شود .

عملكرد فضايي داخلي

·        حداقل مساحت اتاق  9 متر مربع

·        نورگير : در هر واحد مسكوني حداقل يكي از اتاق ها بايد  12  متر مربع و يا بيشتر از آن مساحت داشته باشد .

·        ورودي واحدها ، عرصه مكث و توقف و ايجاد كننده حريم براي فضاي داخلي است .حداقل عرض مفيد راهرو ورودي  20/1  متر مي باشد .

·        پيش بيني كفش كن در فضاي داخل ورودي كليه واحدها الزامي است .

·        آشپزخانه مي بايست فضاي كافي جهت نگهداري ، اماده سازي و طبخ مواد غذايي و هم چنين نصب ماشين لباسشوئي داشته باشد .حداقل عرض قابل قبول آشپزخانه  80/1 متر و حداقل مساحت آن  6 متر مربع مي باشد .

·        عمق كمد :  60 سانتي متر ( كمد فضايي است جهت نگهداري وسايل )

·        حداقل مساحت انباري :  2 متر مربع ( تناسبات آن از حداقل تناسبات اتاق كمتر است و مي تواند فاقد نور باشد )

·        حداقل مساحت حياط خلوت براي ساختمان بالاتر از  6  طبقه ، با مساحت حداقل  12  متر مربع و عمق حداقل  4  متر

·        الزام طراحي تراس  : حداقل عمق تراس در صورت نصب كولر در آن  40/1  متر و در صورت عدم نصب كولر  1  متر مي باشد.

·        رعايت مكان صحيح قرار گيري تاسيسات و موقعيت داكت ها ( امكان دسترسي به آن ها به آساني و ترجيحا از فضاي مشاع ارتباطي مهيا باشد )

·        حداقل مساحت حياط خلوت هايي كه براي نورگيري تاسيسات بهداشتي ( حمام و دستشوئي ) بايستي  4 متر مربع ( حدود  2*2 ) باشد و سطح اين حياط جزء زير بنا محسوب مي شود. [۱۱]

طراحي بلوك هاي ساختماني

ارائه تمام جزئيات پيام ( عايق بندي حرارتي جهت بام نهايي – ديوارها و كف كنترل نشده باز )

طراحي ۲ خروجي مجزا در همكف براي ساختمان بيشتر از ۶  طبقه

رعايت كليه نكات عايق بندي : به منظور پيش گيري از تبادل صدا بين واحدهاي همجوار از تهميداتي نظير استفاده از عايق صوتي در ديوار بين واحدها و يا جا نمايي فضاهايي نظير سرويس ها – كمد – انباري و … در حد فاضل بين واحدها استفاده شود . بدين منظور رعايت مبحث  18 مقررات ملي ساختمان ايران ( عايق بنيد و تنظيم صدا) ضروري است .

·        در ساختمان هاي  8 طبقه يا با طول مسير حركت بيش از ۲۸ متر بايد حداقل  2 آسانسور پيش بيني شود در اين حالت بايد مناسب حمل بيمار (برانكاردبر) باشد.

·        طراحي واحد مسكوني معلولين  : 5% كل واحدها

·        تعبيه مكان نصب صندوق : ورودي اصلي ساختمان بايد فضاي كافي جهت نصب تابلوي اعلانات و صندوق پست را داشته باشد .

·        حداقل ارتفاع ورودي :  240 سانتي متر

·        عدم تداخل فضاي ورودي هر واحد با پاگرد پله : دسترسي به واحد ها حي تواند با استفاده از راهروهاي منشعب از پاگرد (توجه در ارتفاع ) با رعايت عرض مناسب ( حداقل  120 سانتي متر ) و ترجيحا با برخورداري از نور طبيعي در روز بوده و امنيت آن تامين گردد.

·        عدم اشرافيت پنجره

·        عرض پله ها متناسب با تعداد واحدها

نتيجه گيري :

پذيرائي نياز به سكوت دارد و ميزان استفاده از آن در شبانه روز كم است . نشيمن بايد ارتباط بصري قوي با فضاي باز داشته باشد .در اتاق خواب ميزان توليد صدا كم است . آشپزخانه نيازي به آفتاب ندارد زيرا فضاي گرمي است .در نهار خوري ميزان تردد نسبت به نشيمن و پذيرائي كم است . حمام ميزان استفاده از آن در شبانه روز نسبت به ويژگي هاي ديگر بيشتر است . سرويس نيز بايد در نزديكي ورودي باشد تا دسترسي به آن آسان شود . در اتاق خواب ها نياز به سكوت بيشتر از فضاهاي ديگر احساس مي شود. تراس ميزان استفاده از آن در طي شبانه روز زياد است . انباري نياز به شرايط فضايي خاصي ندارد .

دياگرام روابط عملكردي                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             

تدوین برنامه فیزیکی

تعداد خانوارها به تفكيك سن سرپرست و تعداد افراد (آبان ۸۵ ) در مشهد

گروه هاي سنيجمع۱ نفر۲ نفر۳ نفر۴ نفر۵ نفر۶ نفر۷ نفر۸ نفر۹ نفر۱۰ نفر و بيشتر
جمع كل۶۳۶۴۰۳۳۳۴۲۷۱۰۲۷۶۷۱۵۵۲۴۸۱۶۰۴۰۳۹۸۹۸۱۴۸۴۶۰۲۰۹۹۳۸۷۳۷۳۳۹۱۲۱۹۶

درصد خانوارها :

۲ نفر۳ نفر۴ نفر۵ نفر
%۲۰%۳۰%۳۱%۱۹

تعداد واحدهاي :

يك خوابه :   8    =  2  نفر       16

– دوخوابه   :    12   =  8 نفر       36

– سه خوابه:    13   = 4 نفر       52

– چهارخوابه:    7    = 5 نفر      35

با توجه به طرح تفضيلي خازني در مشهد :

منطقه ۱ درآمدي با تراكم زياد و مساحت زمين

تعداد واحدهاي مجاز    51  = 5/87  ÷   m2 4600   

نام فضاتعداد فضامساحت جزمساحت كل
واحدها۴۰(۲۰۰-۵۰)(۸۰۰۰-۲۰۰۰)
پاركينگ۱۵/۴۱۲۵/۴۱۲
فضاهاي خدماتي۳۱۰۰۳۰۰
فضاهاي باز۲۸۰۰۱۶۰۰


بخش دوم :

                مطالعات تطبيقي

khjg.jpg« مجتمع مسكوني زيتون اصفهان »

محل احداث پروژه:خيابان رزمندگان

طراح معماري :مسعود محمدي

مساحت زمين:۳۲۰۰۰متر مربع

مساحت زير ساخت:۷۳۸۰۰ متر مربع

dastresi.jpgتعداد اپارتمان:۵۰۹ واحد

سال اغاز طراحي:۱۳۷۸

سال اغاز عمليات طراحي:۱۳۸۰

اين مجتمع براي زندگي ۲۵۰۰ نفر درتقريبا ۵۰۰ واحد در حجم ۲۲۵۰۰۰ متر مكعب در نظر گرفته شده است.

با توجه به اين ارقام  طراح ۵۰۰ خانواده كم درامد را در محله اي نسبتا ارزان قيمت در شهر اصفهان مستقر كرده است كه اگر جمعيت متوسط هر خانوار ۵ نفر در نظر گرفته شود فضاي مختص هر نفر ۳۰ متر مربع ميباشد.

به طور تقريب ۲۵ درصد آپارتمان ها يك خوابه ۲۵ درصد ۳ خوابه (كه عمدتا در حجم هاي بلند قرار دارند)و ۵۰ درصد ۲ خوابه است.

كل مجموعه از ۴۲ حجم در ۱۰ طرح متفاوت تشكيل شده است. ۸ حجم با ارتفاع ۹ طبقه (با ۲ طرح متفاوت) كه در حاشيه پروژه قرار گرفته اند ۱۸ حجم با ارتفاع ۴ طبقه (با ۵ طرح متفاوت) حجم با ارتفاع ۳ طبقه (با ۳ طرح متفاوت)كه در اطراف فضاهاي مركزي(حياط ها) قرار گرفته اند.

در طبقه همكف كل مجموعه ۱۰ سرسرا قرار گرفته  كه هر سرسرا از ۲ طرف به ۲ حياط دسترسي دارد.

اين عمارت در طبقه همكف داراي تعدادي فروشگاه است كه نياز مجموعه را تا ميين ميكند اين فروشگاه در كنار گذري سرپوشيده قرار دارد كه از پياده رو اصلي منشعب شده و دوباره به ان ميپيوندد .

در طبقه زير اين عمارت يك سالن سينما و اجتماعات و يك سالن ورزش سرپوشيده در نظر گرفته شده است.

mmm.jpg
site.jpg

namaye vo.jpgبالاي همكف، آپارتمانهاي مسكوني قرار دارد.

ورودي اصلي

v asli.jpg


مجتمع مسكوني شوشتر در خوزستان

طراح معماري : كامران ديبا

1 copy

ویژگی ها: حفظ سکوت وارامش-تاکید برمحورها-شکست پی درپی مسیرهاومحورهای بصری-توجه به جزییات و آرایش سطوح

2 copy
3

[۱] – گرد آوری تعاریف مسکن

[۲] – پایان نامه مجتمع مسکونی با تكيه بر زبانهاي الگو

[۳] – مقالات سايت www.sid.ir   ؛ هويت ملي ايراني –اسلامي و نمود آن در معماري سنتي

[۴] – مقالات سايت www.sid.ir   ؛ هويت ملي ايراني –اسلامي و نمود آن در معماري سنتي

[۵] – مقالات سايت www.sid.ir   ؛ هويت ملي ايراني –اسلامي و نمود آن در معماري سنتي

[۶] – مقالات سايت www.sid.ir   ؛ هويت ملي ايراني –اسلامي و نمود آن در معماري سنتي

[۷] – مقالات سايت www.sid.ir   ؛ هويت ملي ايراني –اسلامي و نمود آن در معماري سنتي

[۸] – مقالات سايت www.sid.ir   ؛ هويت ملي ايراني –اسلامي و نمود آن در معماري سنتي

[۹] – مقررات ملي ساختمان مبحث ۳ و ۴

[۱۰] – مقررات ملي ساختمان مبحث ۳ و ۴

[۱۱] – مقررات ملي ساختمان مبحث ۳ و ۴












 

برچسبها
مطالب مرتبط

دیدگاهی بنویسید.

بهتر است دیدگاه شما در ارتباط با همین مطلب باشد.

0