پایان نامه کارشناسی ارشد:بررسی ردپای زبان گزارشگری تجارت توسعه پذیر بر عملکرد مالی شرکت¬ها در محیط فعالیت ایران

عنوان:

بررسی ردپای زبان گزارشگری تجارت توسعه پذیر بر عملکرد مالی شرکت­ها در محیط فعالیت ایران












 

چکيده

افشای شرکت یکی از عناصر اساسی تأثیرگذار بر کارایی بازار سرمایه است. هدف اصلی پژوهش این است که تحلیل کنیم چگونه استفاده از زبان گزارشگری تجاری (XBRL) بر بهبود عملکرد مالی در بازار سرمایه اثر می­گذارد. پژوهش­های حسابداری و مالی استدلال می­کنند که افزایش سطح افشای شرکت­ها، باعث بهتر شدن عملکرد مالی شرکت­ها می­شود. کارشناسان متعدد بر این باورند که اتخاذ تصمیم XBRL، شفافیت و کیفیت گزارشگری را افزایش می­دهد، بنابراین تصویبXBRL باعث بهبود عملکرد مالی شرکت­ها می­شود. یکی از علت­ها این بهبود این مورد می­باشد که با افزایش سطح کیفیت گزارشگری، سرمایه­گذاران و سایر استفاده­کنندگان از اطلاعات افشا شده می­توانند به­طور قابل اتکا و منطقی در مورد سرمایه­گذاری خود تصمیم­گری نمایند.

عملکرد مالی یک موضوع کلاسیک است و در تحقیقات پیشین با بررسی رسانه­های سنتی مانند گزارش­های سالیانه مورد مطالعه قرار گرفته است. ممکن است بپرسیم که آیا با تجزیه­و­تحلیل اطلاعات منتشر شده از طریق زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر، بازآزمایی این رابطه ضروری است. در واقع، XBRL به عنوان یک رسانه اطلاعاتی همراه با سایر رسانه­های سنتی کاغذی مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، ویژگی­های خاص افشا بر اساس XBRL، ضرورت بازنگری تاثیر این رسانه­ها را برجسته می­کند. زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر می­تواند مقدار زیادی اطلاعات را جمع­آوری و منتشر کند و این به مراتب بیش از رسانه­های سنتی است و اینکه اطلاعات در فرمت XBRL به سرعت منتشر می­شوند. XBRL یک ابزار ارتباطی مفید برای کاهش شکاف اطلاعاتی است یا ابزار هزینه­ای است که باعث سوء تفاهم بیشتر می­شود پاسخ به این سؤالات نیاز به آزمایش بیشتر دارد. و از آنجا که پژوهش­های قبلی در مورد زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر در ایران برای جمع­آوری داده­های خود از پرسشنامه استفاده کرده­اند پژوهش حاضر جز پژوهش­های اولیه­ای است که در فضای اقتصادی ایران در خصوص رابطه بین پذیرش زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر و بهبود عملکرد مالی واقعی سازمان بورس و اوراق بهادار تهران بهره برده است؛ بنابراین این پژوهش می­تواند الگوی مناسبی برای پژوهش­های آتی در نظر گرفته شود. همچنین به منظور انجام پژوهش­های آتی پیشنهاد می­شود محققان این پژوهش را به صورت مجزا در هر یک از صنایع فعال بورس ارائه دهند تا بتوان در مورد هر صنعت نتایج دقیق­تری را بدست آورد

نتایج تجربی این مطالعه اثرات مثبت XBRL بر عملکرد مالی را اثبات می­کند، اگر چه برخی از اشکالات بالقوه وجود دارد اما زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر می­تواند به طور موثر سبب بهبود عملکرد مالی شرکت­ها شود. XBRL، روش­های ارائه اطلاعات را به شدت بهینه­سازی کرده و این فن­آوری کاربر پسند، برای کاهش شکاف اطلاعاتی مفید می­باشد، کیفیت ارزیابی شرکت­ها را افزایش می­دهد و هزینه سرمایه را کاهش می­دهد. نتایج این مطالعه انگیزه بسیار خوبی برای محققان و کارشناسان برای بررسی XBRL ایجاد می­کند.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                          صفحه

۱-فصل اول ۲

۱-۱-تعريف مسأله و بيان سؤالهاي  اصلي تحقيق.. ۳

۱-۲-ضرورت انجام تحقیق   7

۱-۳-هدف اصلی تحقیق       7

۱-۴-هدف کاربردی تحقیق   7

۱-۵-فرضیههای تحقیق         7

۱-۶-قلمرو پژوهش              8

۱-۶-۱-قلمرو موضوعی.. ۸

۱-۶-۲-قلمرو مکانی.. ۸

۱-۶-۳-قلمرو زمانی.. ۸

۱-۷-روش گردآوري اطلاعات… ۹

۱-۸-متغیرهای تحقیق          9

۱-۸-۱-متغیر وابسته. ۹

۱-۸-۲-متغیر مستقل.. ۱۰

۱-۸-۳-متغیر مستقل.. ۱۰

۱-۹-روش تجزيه و تحليل اطلاعات… ۱۰

۱-۱۰-تعریف واژگان کلیدی   ……………………………………………………………………………………………….. 10

۱-۱۱-زبان گزارشگری تجاری توسعه پذیر؛   11

۱-۱۲-جمع بندی فصل         12

۲-فصل دوم  13

۲-۱-مقدمه                     14

۲-۲-مراحل تکامل گزارشگری اطلاعات      15

۲-۲-۱-گزارشگری مالی سنتی و محدودیتهای آن. ۱۵

۲-۲-۲-تأثیر فناوری بر گزارشگری مالی.. ۱۶

۲-۳-عوامل توجیه کننده تقاضا برای زبان گزارشگری تجاری توسعهپذیر. ۱۸

۲-۴-زبان گزارشگری تجاری توسعهپذیر (XBRL). 19

۲-۵-اجزاء زبان گزارشگری تجاری توسعه پذیر    22

۲-۶-مشخصات (ویژگیها)    22

۲-۶-۱-واژهنامه. ۲۴

۲-۷-سند مصداق (نمونه)     27

۲-۸-تاریخچه زبان تجاری توسعهپذیر. ۲۸

۹-۲- زبان گزارشگری تجاری توصعهپذیر (XBRL) در ایران.. ۲۹

۱۰-۲-زبان گزارشگري اطمينان‌بخشي توسعه‌پذير (XARL) 30

۲-۹-فرآیند پیاده سازی سیستم گزارشگری بر مبنای  XBRL.. 31

۲-۱۰-نحوه عملکرد XBRL   32

۱۳-۲- مزایای زبان گزارشگری تجاری توسعهپذیر (XBRL) 33

۲-۱۱-ضعفهاي بالقوه زبان گزارشگری تجاری توسعهپذیر  34

۲-۱۲-تعریف حوزه         35

۲-۱۳-عوامل موفقيت پياده سازي XBRL.. 36

۲-۱۳-۱-عوامل محيطي.. ۳۷

۲-۱۳-۲-عوامل سازماني.. ۳۸

۲-۱۳-۳-عوامل فنآوري.. ۳۸

۲-۱۳-۴-میزان آگاهی     39

۲-۱۴-چالشهاي زبان تجاری توسع هپذیر(XBRL). 39

۲-۱۵-ارزیابی عملکرد        40

۲-۱۶-طبقه بندی معیارهای ارزیابی عملکرد شرکتها ۴۲

۲-۱۶-۱-طبقهبندی معیارهای ارزیابی عملکرد مالی.. ۴۴

۲-۱۶-۲-رویکرد حسابداری.. ۴۴

۲-۱۶-۳-رویکرد مدیریت مالی.. ۴۴

۲-۱۶-۴-رویکرد اقتصادی.. ۴۴

۲-۱۶-۵-رویکرد تلفیقی.. ۴۵

۲-۱۷-پیشینه تحقیقات انجام شده   46

۲-۱۷-۱-تحقیقات انجام شده در داخل کشور    46

۲-۱۷-۲-مطالعات خارجی.. ۴۹

۳-فصل سوم  51

۳-۱-مقدمه                     52

۳-۲-طرح مسئله تحقیق        53

۳-۳-تدوین فرضیههای تحقیق     53

۳-۴-کلیات روش تحقیق      54

۳-۴-۱-قلمرو پژوهش…. ۵۴

۳-۴-۲-قلمرو موضوعی.. ۵۴

۳-۴-۳-قلمرو مکانی.. ۵۴

۳-۴-۴-قلمرو زمانی.. ۵۵

۳-۵-روش تحقیق              56

۳-۶-متغیرهای تحقیق و شیوه اندازهگیری آنها ۵۶

۳-۶-۱-متغیر وابسته. ۵۷

۳-۶-۲-بازده داراییها ۵۷

۳-۶-۳-حاشیه سود خالص…. ۵۷

۳-۶-۴-نرخ بازده حقوق صاحبان سهام. ۵۸

۳-۷-متغير كنترلی      58

۳-۷-۱-اندازه شرکت… ۵۸

۳-۸-بتای بازار                 59

۳-۸-۱-اهرم مالی.. ۵۹

۳-۸-۲-متغیر مستقل.. ۵۹

۳-۹-خلاصه فصل              60

۴-فصل چهارم     61

۴-۱-مقدمه                     62

۴-۲-آمار توصیفی               63

۴-۳-آمار استنباطی              64

۴-۳-۱-آزمون فرضیهها ۶۵

۴-۳-۲-آزمون مانایی متغیرها ۶۵

۴-۳-۳-آزمون همانباشتگی متغیرها ۶۶

۴-۴-نتیجه آزمون فرضیه اول  67

۴-۴-۱-تحلیل نتیجه آزمون فرضیه اول      68

۴-۴-۲-نتیجه آزمون فرضیه دوم. ۶۸

۴-۴-۳-تحلیل نتیجه آزمون فرضیه دوم. ۶۹

۴-۵-تحلیل نتیجه آزمون فرضیه سوم. ۷۰

۴-۶-خلاصه فصل              71

۵-فصل پنجم  72

۵-۱-مقدمه                     73

۵-۲-خلاصه تحقیق            74

۵-۳-تطبیق نتایج فرضیهها   74

۵-۳-۱-نتایج حاصل از آزمون فرضیه اول. ۷۴

۵-۳-۲-نتایج حاصل از آزمون فرضیه دوم. ۷۵

۵-۳-۳-نتایج حاصل از آزمون فرضیه سوم. ۷۵

۵-۳-۴-نتیجهگیری و پیشنهادهای کاربردی.. ۷۵

۵-۴-محدودیتهای تحقیق      76

۵-۵-پیشنهاد برای تحقیقات آتی.. ۷۷

۵-۶-خلاصه فصل              77

۱-     فصل اول

کلیات تحقیق

 

۱-۱- مقدمه

گزارشگري مالی به عنوان نتیجه نهایی سیستم­هاي اطلاعاتی حسابداري براي استفاده­کنندگان از اطلاعات مالی جهت ارائه وضعیت مالی و پاسخگویی و نیز در نقش مباشرت مدیریت، مهم تلقی می­شود.

در سال­هاي پایان قرن بیستم و زمانی که بهره­برداري و سوء استفاده­هاي غیر قانونی فراوانی که در بازارهاي مالی دنیا رخ داد، منجر شد تا یک عزم بی­سابقه و بین­المللی برعملیات حسابداري و شفافیت بیشتر در گزارشات مالی پدید آید. یکی از عواملی که به بحران در گزارشات مالی انجامید، نامناسب بودن اطلاعات در فرمت­هاي کاغذي و یا الکترونیکی مشابه کاغذ بود که فاقد ویژگی­هاي لازم براي انتقال کارآمد اطلاعات مالی پیچیده به سرمایه گذاران، قانونگذاران و سایر ذینفعان می­باشد. در تصمیم­گیري­هاي مالی توسط مدیران، دسترسی آسان و مطمئن به اطلاعات و برقراري ارتباط سریع با بازارها اهمیت و حساسیت خاصی دارد. امروزه گزارشگري تجاري با انبوهی از مشکلات مانند ناکارایی، تجزیه و تحلیل نامناسب، وانتشار نامناسب اطلاعات تجاري در بین استفاده کنندگان اطلاعات روبرو است. بنابراین دستیابی به یک سامانه گزارشگري تجاري مناسب براي حل مسائل و ناکارایی­ها بسیار مهم است.

برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

۱-۱- تعريف مسأله و بيان سؤال­هاي  اصلي تحقيق

بسياري از شركت­ها از (World wide web or WWW) WEB به عنوان يكي از نخستين منابع براي گزارشگري اطلاعاتي استفاده مي­نمايند .محتواي اطلاعات شركت­ها بر روي WEB با افشاي صورت­هاي مالي مبتني بر اسناد كاغذي تفاوت زیادی ندارد. زيرا براي موقعيت­یابي، كشف، ترتيب و طبقه­بندي خودكار مناسب نيست و نياز به بررسي انسان دارد. يافتن اطلاعات مشكل است مگر در مواردي كه بدانيد كدام فرم­ها را جستجو نماييد و داده­ها در آن فرم­ها نمی­توانند در صفحات گسترده يا نرم­افزار كاربردي بارگيري شوند .در نتيجه اطلاعات شركت­ها بر روی WEB نمي­تواند به ميزان كافي تقاضاي ذينفعان براي تجزيه ­­و تحليل­هاي متفاوت داده­های شركت را فراهم نماید.

با این وجود، این امر به دلیل فقدان قالب­هاي پذیرفته شده عمومی و مشترك براي ارائه اطلاعات، پرهزینه و همراه با خطاست.  زبان گزارشگري تجاري توسعه پذیر(XBRL) به منظور غلبه بر این محدودیت­ها ایجاد شد. تاریخچه زبان گزارشگری تجاری توسعه پذیر به سال ۱۹۹۸ برمی­گردد و توسط چارلی هافمن پایه گذاری شد. در ایران  بعد از ۱۵ سال یعنی از اواسط سال ۱۳۹۲ عده­ای از شرکت­های تولیدی پذیرفته شده در بورس گزاراشات خود را بر اساس فرمت XBRL ارائه دادند.

زبان گزارشگری تجاری توسعه پذیر  (XBRL)یک زبان گزارشگری اینترنتی و تحت شبکه جهانی وب بوده است که در این زبان صورت­های مالی واحدهای تجاری براساس اشکال و فرمت­های خاصی تهیه و در اینترنت در اختیار استفاده­کنندگان قرار می­گیرند. این زبان در سر تا سر جهان مشترک بوده و امکان تغییر و پردازش اطلاعات نیز در آن میسر است.

XBRLروند و شیوه­ای جدیدی را در گزارشگری مالی ارائه می­کند و هدف از بکارگیری آن در بازار سرمایه، گزارش­دهی یکسان صورت­های مالی و کمک بیشتر به استفاده­کنندگان از اطلاعات و صورت­های مالی شرکت است. استفاده­کنندگان اطلاعات تجاری با استفاده از XBRLنیازی به تبدیل اطلاعات تجاری از شکلی به شکل دیگر نخواهند داشت و این امر باعث افزایش سرعت­دهی می­شود. به گفته بسیاری از صاحب نظران  XBRLچندین شکاف عمده در فرآیند جمع­آوری، طبقه­بندی و گزارش اطلاعات مالی بین سیستم­های تجاری را حذف و موجب بهبود فوق­العاده­ای در کیفیت اطلاعات می­شود. ماموریت این زبان استاندارد کردن داده­ها و به نوعی برچسب زدن و یک زبان کردن اطلاعات مالی است. هنگامی که اطلاعات استاندارد شوند و در رایانه قرار گیرند امکان استفاده از این اطلاعات برای مقاصد مختلف امکان­پذیر است. XBRL مزیت­هایی همچون:

برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

۱-۱-۱-قلمرو زمانی

قلمرو زمانی این تحقیق در برگیرنده سال­های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ می­باشد. در این پژوهش برای نمونه­گیری از روش حذف سامانمند استفاده شده و حجم نمونه برابر با تعداد شرکت­های موجود در جامعه اماری خوهد بود که دارای شرایط زیر باشند:

۱٫      شرکت­هایی که از سال ۱۳۹۲به بعد از فرمت XBRL  برای ارائه صورت­های مالی خود، استفاده کرده باشند.

اطلاعات مورد نیاز به منظور استخراج داده­های مورد نیاز در دسترس باشد.

سال مالی شرکت­ها منتهی به یک دوره باشد.

در بازه زمانی سال­های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۵ معاملات سهام آن­ها به استثنای دوره معمول برای برگزاری مجمع عمومی متوقف نشده باشد.

تعداد روزهای معاملاتی شرکت­ها نباید از ۱۰ مرتبه در سال کمتر باشد.

­پس از اعمال محدودیت­های فوق تعداد جامعه آماری به … شرکت تقلیل یافته و در نهایت تمام اعضای جامعه به عنوان نمونه آماری در نظر گرفته شده است که با توجه به دوره پژوهش تعداد … سال-شرکت می­باشد­.

۱-۲- روش گردآوري اطلاعات

    اطلاعات مورد نیاز این پژوهش از دو طریق جمع­آوری شده­اند:

اطلاعاتی که مربوط به مباحث نظری پژوهش می­باشند از منابع مختلف مانند کتاب و نشریات معتبر بین­المللی که به صورت آنلاین در پایگاه­های اینترنتی موجود می­باشند، جمع­آوری شده است.

اطلاعات و داده­های مورد نیاز شرکت­ها به منظور آزمون فرضیه­های پژوهش، ازاطلاعات موجود در سازمان بورس اوراق بهادار تهران، صورت­های مالی شرکت­های منتخب که از طریق مراجعه مستقیم به صورت­های مالی شرکت­­ها که در لوح­های فشرده منتشره توسط سازمان بورس اوراق بهادار تهران، وب سایت www.rdis.ir و همچنین از بانک­های اطلاعاتی نرم­افرازی موجود در بازار به خصوص نرم افزار رهاورد نوین گردآوری شده­اند.

چنین روشی در گردآوری داده­ها را می­توان نوعی روش کتابخانه­ای دانست. برای طبقه­بندی، محاسبات، پردازش داده­ها و اطلاعات از نرم­افزارهای Excel و برای آزمون فرضیه­ها از نرم­افزارEviews9 استفاده شده است.

۱-۳- متغیرهای تحقیق

پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی و از حیث هدف کاربردی است، چون تحقیق حاضر به دنبال کشف علت یک یا چند پدیده نیست، بلکه قصد آن را دارد که رابطه بین دو متغییر را با جمع آوری داده های مربوط توصیف نماید.

۱-۳-۱-       متغیر وابسته

پژوهشگر پیش از هر چیز به متغیر وابسته علاقه‌مند ‌است، هدف وی توصیف یا پیش‌بینی تغییرپذیری متغیر وابسته است. به‌بیان‌دیگر، همان متغیر اصلی است که به‌منزله یک مطلب قابل پژوهش جلوه می‌کند.

متغیرهای وابسته در این پژوهش شاخص­های عملکرد مالی (بازده دارایی­ها، حاشیه سود و بازده حقوق صاحبان سهام) می­­باشند.

۱-۳-۲-       متغیر مستقل

متغیر مستقل: متغیر مستقل به‌گونه‌ای مثبت یا منفی بر متغیر وابسته تأثیر می‌گذارد. به ‌بیان ‌دیگر دلیل تغیر در متغیر وابسته را باید در متغیر مستقل جست­وجو کرد. در این تحقیق پذیرش XBRL، متغیر مستقل است.

۱-۳-۳-متغیر مستقل

در يك تحقيق، اثر تمام متغيرها را بر يكديگر نمي‌توان به طور هم زمان مورد مطالعه قرار داد. بنابراين محقق اثر برخي از متغير­ها را كنترل نموده، آن­ها را خنثي مي‌كند. اين نوع متغير­ها، متغير كنترلی ناميده مي‌شو‌ند. در این تحقیق، متغیر اندازه شرکت، بتای بازار و اهرم مالی متغیر­های کنترلی هستند.

۱-۴- روش تجزيه و تحليل اطلاعات

نقطه آغازین پژوهش­های اقتصاد سنجی، مدل رگرسیون است که طی آن رابطه علی، بین متغیر وابسته و متغیر مستقل فرض می­شود. تا کنون مجموعه­ای از ابزارهای آماری مانند رگرسیون چندگانه، همبستگی، آزمون T زوجی و آزمون f، جهت تجزیه­وتحلیل داده­ها و بررسی عوامل مؤثر بر عملکرد مالی شرکت­های بورسی انجام شده است. در این تحقیق جهت بررسی نرمال بودن و نبودن توزیع داده­ها از آزمون کلوموگروف، جهت بررسی عدم خود­همبستگی خطاها از آزمون دوربین واتسون[۱]، و در نهایت برای آزمون وجود رابطه بین متغیرها و همچنین معنادار بودن مدل ارائه­شده برای توضیح متغیر وابسته از تکنیک داده­های پانل[۲]، و از نرم­افزارهای Eviews9, شده است.

۱-۵-  تعریف واژگان کلیدی

زبان توسعه پذیر:

زبان توسعه پذیر به این معناست که بعد از طراحی ، در تاریخ های بعدی به سهولت می­توان ترکیب­های جدید را به آن افزود. همچنان که انتظار می­رود لازم است قواعد یا خصوصیات این زبان به گونه­ای مدیریت شود که در طراحی آن سازگاری و یکنواختی منظور شود ( سعیدی و همکاران، ۱۳۸۵).

۱-۶- زبان گزارشگری تجاری توسعه پذیر؛

زبان گزارشگری تجاری توسعه پذیر عبارتست از یک زبان برای مبادله الکترونیکی داده­های مالی تجاری که در حال ایجاد یک انقلاب در گزارشگری مالی در سراسر جهان می­باشد. این زبان  مبتنی بر زبان نشانه گذاری توسعه­پذیر (XML) می­باشد.

زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر(XBRL) یک استاندارد داده مبتنی بر XML برای گزارشگری تجاری است. که برای ارائه ابر داده­ها، برای ایجاد یک روش شفاف شناسایی و مقایسه عملکرد تجاری یک شرکت با دیگری از واژه­نامه استفاده می­کند(گیلوکس و همکاران،۲۰۱۳٫ چانهی لیو و همکاران، ۲۰۱۷). نشانه­ها یا تگ­های توصیفی، نشانه­گذاری را برای محتویات یک سند فراهم می­کنند و در نتیجه به وسیله برنامه های کامپیوتری ساخته شده بدین منظور اجازه می­دهند اطلاعات مورد نظر را بدون بارگیری کل سند جستجو و استخراج کرد (وازرهلیی، ۲۰۱۲). برچسب­های زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر(XBRL) با استفاده از یک سیستم طبقه­بندی سیستماتیک به نام واژه­نامه تعریف می­شوند که مفاهیم گزارشگری مالی و روابط آن­ها را به عنوان قانون یا استاندارد­ خاص تعریف می­کند (نیکرسون و همکاران، ۲۰۱۳٫ لستر و همکاران،۲۰۰۷). زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر(XBRL) در واقع اقتباس حرفه مالی از XML برای گزارشگری مالی است. در زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر(XBRL) به تمام داده­های مالی برچسب­هایی زده می­شود که آن­ها را به عنوان دارایی، بدهی، سرمایه، سود و زیان و غیره از هم متمایز می­سازد. بنابراین کاربران می­توانند به آسانی، داده­ها را همراه با برچسب­هایی مثل وجوه نقد استخراج یا تغییر شکل دهند، و به کمک نرم افزار­های کاربردی تحلیلی، تجزیه  تحلیل کنند (خرم آبادی، ۱۳۸۷). با جدا کردن محتوا از فرمت، با ایجاد اطلاعات قابل­تبادل بین برنامه­ها و سیستم­های مختلف و آسان ساختن جستجو و استفاده مجدد توسط کاربران، تمامی اعضای زنجیره تامین اطلاعات مالی از زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر(XBRL) بهره­مند می­شوند  (چانهی لیو و همکاران، ۲۰۱۷).

عملکرد مالی: به منظور ارزیابی عملکرد مالی شرکت­ها از شاخص‌های مالی استفاده نموده‌ایم و این شاخص‌ها را برای شرکت­ها محاسبه کرده‌ایم. شاخص‌های مورد استفاده در ارزیابی عملکرد مالی شرکت‌ها بسیار متنوع اند، ولی عموما جنبه‌های یکسانی از عملکرد را مورد ارزیابی قرار می‌دهند و به لحاظ مفهوم مدیریتی دارای منطقی یکسان هستند.

۱-۷- جمع بندی فصل

در این فصل­، کلیاتی درباره پژوهش شامل مقدمه­، بیان و تشریح موضوع­، اهمیت و ضرورت تحقیق­، اهداف تحقیق­، پرسش­ها و فرضیه­های تحقیق­ و متغیرهای مورد بررسی در تحقیق بیان گردید­. همچنین جامعه آماری­، نمونه آماری­، قلمرو زمانی و مکانی تحقیق تشریح و روش­های آماری مورد استفاده برای تجزیه و تحلیل اطلاعات بیان گردید­. در ادامه واژه­های کلیدی مورد استفاده در این تحقیق تعریف شد­.

در فصل دوم ابتدا مبانی نظری مرتبط با موضوع و سپس تحقیقات انجام شده در ایران و سایر کشورها بیان می­شود.

در فصل سوم­، ابتدا مسئله تحقیق و فرضیه­های مرتبط به آن و در ادامه روش تحقیق حاضر و قلمرو آن و روش آماری تشریح خواهدشد. در فصل چهارم­، شواهد عینی جمع آوری شده و سپس خلاصه اطلاعات استخراج گردیده و در پایان تجزیه و تحلیل و آزمون فرضیه­های تحقیق تشریح گردیده است.

در فصل پنجم­، ابتدا چارچوب تحقیق به طور مختصر بررسی و در ادامه فصل­­، با توجه به اطلاعات گردآوری شده­، نتیجه­گیری از موضوع تحقیق به عمل آمده و درپایان فصل­، با توجه به یافته­های حاصل از اجزای تحقیق پیشنهادهایی برای انجام تحقیقات آتی ارائه شده است­.

۲-    فصل دوم

مبانی نطری

۲-۱-   مقدمه

حرفه حسابداری با چالش­ها و فرصت­های بسیاری در قرن ۲۱ روبرو است، بیش از ۱۰۰ سال در خدمت بازارهای سرمایه است، اعتماد و دانش، اصول هدایت این حرفه بوده است. در حالیکه فناوری اطلاعات (IT) پیچیدگی­های فراوانی را در محیط تجاری به وجود می­آورد و سرعت فرایندهای تجاری را افزایش می­دهد، انتظارات را در میان سرمایه­گذاران و اعتباردهندگان برای گزارش­های تجاری به­موقع برای کمک به تصمیم­گیری افزایش می­دهد. انتظار می­رود سیستم گزارشگری مالی موجود  انتظارات جدید را برآورده کند.

به طور کلی، گزارشی که به موقع از اطلاعات تجاری فراهم می­شود، ممکن است ارزش قابل توجهی برای مشتریان اطلاعات تجاری داشته باشد، اما می­تواند یک بار سنگین برای سیستم­های حسابداری سنتی باشد. به عنوان مثال، تشخیص درآمد در یک معامله تجارت الکترونیک به شدت متکی به فن آوری اطلاعات است. زیرا مالکیت کالاها و خدمات در کسری از ثانیه، انتقال، ثبت و گزارش می­شود. در نتیجه، تطبیق درآمد با هزینه های مربوط به یک دوره، که برای ثبت مناسب و گزارشگری معاملات ضروری است، چالش­هایی را برای سیستم حسابداری ایجاد می­کند. قرن بیست و یکم، همراه با شگفتی­ها و نوآوری­هایی در اندازه­گیری، ثبت و گزارش فعالیت های تجاری است که به نیازهای مختلف مشتریان اطلاعات تجاری پاسخ می­دهد. تکنولوژی­های مخابره اطلاعات مانند زبان گزارشگری تجاری توسعه­پذیر (XBRL) می­توانند در تحویل به­موقع اطلاعات تجاری و پاسخگویی به نیازهای ذی­نفعان مختلف نقش عظیمی بازی کنند.

زبان توسعه­پذیر گزارشگري تجاري، اطلاعات مالی را با روشی استاندارد شده در زمینه تهیه، انتشار و تبادل اطلاعات مالی ارائه می­کند. یکی از ویژگی­هاي مهم استفاده از گزارشگري مبتنی بر شبکه گسترده جهانی به جاي روش­هاي سنتی، کاهش هزینه گردآوري، پردازش و انتشار اطلاعات است که موجب صرفه­جویی در هزینه فعالیت­هاي مختلف مالی و تجاري می­شود.

۲-۲- مراحل تکامل گزارشگری اطلاعات

پیشرفت گزارشگری مالی پس از گذر از تبادل شفاهی اطلاعات و استفاده از ابزار­هایی مانند سنگ، لوح­های گلی، پاپیروس، پوست و در نهایت کاغذ به استفاده از وسایل الکترونیک مانند ورد، اکسل، پی دی اف (سند قابل حمل)، HTML (زبان نشانه گذاری ابر متن)، فرمت برنامه­های گوناگون و سایر برنامه­های کاربردی که بطور جزئی یا یکپارچه به گزارشگری مالی یا تبادل الکترونیکی داده­ها می­پردازند و در نهایت استاندارد زبان گزارشگری تجاری توسعه پذیر (XBRL) که جدیدترین شیوه برای گزارشگری تجاری می­باشد. این پیشرفت، نتیجه تغییرات در محیطی می­باشد که اطلاعات در آن تولید یا استفاده شده است (اناچی، ۲۰۱۱).

۲-۲-۱-گزارشگری مالی سنتی و محدودیت­های آن

اطلاعات تجاری برای انجام معاملات تجاری تولید شده و در بسیاری از نقاط سازمان (که اغلب با یکدیگر مرتبط نیستند) استفاده می­شوند. در واقع فرآیند گزارشگری تجاری از یک شیوه باز و مورد توافق پیروی نمی­کند (منظور از شیوه باز روشی است که همه واحدهای مرتبط از فرمت و فرآیند تهیه گزارش مطلع باشند). البته پراکندگی این اطلاعات به عواملی مانند توانایی سازمان برای استفاده از اطلاعات تجاری، میزان استفاده از این اطلاعات و میزان تقسیم اطلاعات در بین بخش­های وابسته است. خروجی فرآیند گزارشگری مالی سنتی، تولید صورت­های مالی اساسی و یادداشت­های ضمیمه این صورت­ها می­باشد و همواره فرض بر این است که به نحوی منطقی، نیازهای استفاده­کنندگان خارجی و سایر ذینفعان را تأمین می­کند. اما برخی محدودیت­های روش­های رایج (یا به تعبیری سنتی) گزارشگری مالی، تا اندازه­ای آن­ها را از اهداف اصلی خود دور می­سازد.

 برخی از آن محدودیت­ها عبارتند از :

۱- عدم دسترسی بخش زیادی از ذینفعان که بعضاً منجر به رانت اطلاعاتی می­شود.

۲- عدم پاسخ به نیازهای اطلاعاتی سرمایه­گذاران و سایر استفاده­کنندگان

۳- عدم وجود شاخص­های اندازه­گیری موفقیت­های مالی آینده که مبنای تصمیمات کلیدی می­شود.

۴- چارچوب مفهومی و معیارهای شناخت دارایی­ها در گزارشگری سنتی مالی، جنبه­های” ارتباطات نامشهود “[۳] و ” دارائیهای مبتنی بر اطلاعات و دانش “[۴] ( که بخش زیادی از دارایی سازمان های دانش محور[۵] می­باشد ) را پوشش نمی دهد (شفاعی و کاظمی، ۱۳۸۸(.

۲-۲-۲-تأثیر فناوری بر گزارشگری مالی

ارتقای سطح گزارشگری مالی در کشور­های پیشرفته، در درجه اول مرهون نظام حسابداری صنعتی آن­ها بوده است. رویه­های گوناگون حسابداری که در ابتدا به منظور استفاده در مواردی خاص و مبتنی بر بهای تاریخی ارائه شده بودند، در طی زمان قانونمند شدند و امروزه بدون اینکه در خدمت استفاده­کنندگان خاصی قرار داشته باشند؛ برای برآوردن نیازهای عام اطلاعاتی حوزه تجارت و کسب و کار، مورد استفاده قرار می­گیرند. البته، الگوی گزارشگری برای مقاصد عمومی مذکور بدلیل ناتوانی در برآورده ساختن نیاز­های اطلاعاتی متنوع و نامتجانس استفاده­کنندگان، از دست رفتن اطلاعات در نتیجه فشرده­سازی بیش از حد آن، نادیده گرفته شدن تفاوت­های موجود در سبک­های شناختی استفاده­کنندگان، فقدان ویژگی به­موقع بودن و اهمیت دادن به شکل قانونی معاملات به جای محتوای اقتصادی آن­ها، مورد انتقاد بسیاری از صاحب­نظران قرار گرفته است. علاوه بر انتقادات فوق، پیچیده­تر شدن ماهیت فعالیت­های تجاری، گسترده­تر شدن بازار­های سرمایه در سطح بین­المللی و جایگزین شدن تدریجی صنایع سنگین سنتی با صنایع دانش محور جدید نیز موجب وارد آمدن فشار­های روز افزونی برای تغییر نظام گزارشگری مالی فعلی شده است (ثقفی، و همکاران، ۱۳۸۴).

فناوری­های مختلفی برای گزارشگری مالی وجود دارد که عمومی­ترین آن شبکه جهانی وب می­باشد. دلیل اصلی استفاده از وب هزینه اندک (برای استفاده­کنندگان و تهیه­کنندگان) و دسترسی آسان به اطلاعات شرکت­ها از طریق شبکه می­باشد. وب نه تنها ارتباط تصویری و حجیم گزارش­های شرکت­ها را امکان­پذیر نموده بلکه استفاده­کنندگان می­توانند به سرعت در زمان مناسب به اطلاعات مورد نیاز دست یابند. وب ارائه اطلاعات فراوان و متفاوت را با آنچه که در گزارشگری سنتی وجود داشت فراهم نموده است. ارنباط برتر داده­ها قابلیت دسترسی اطلاعات را بهبود بخشیده و دسترسی مرحله به مرحله اطلاعات را تسهیل نموده است.

هر چند اقدامات انجام شده در سطح دنیا و ایران تا حدی می تواند نشان دهنده این موضوع باشد که حرفه حسابداری هم مانند دیگر حرفه­ها سعی در تغییر و هماهنگ شدن با فناوری روز دارد، اما با وجود اشکالات موجود در گزارشگری سطح اول، حرفه حسابداری نمی­تواند این ادعا را داشته باشد که از تمام امکانات و شرایط موجود برای هماهنگ بودن با پیشرفت­های فناوری اطلاعات استفاده کرده است. برخی از مشکلات روش­های موجود عبارتند از:

۱-     عدم قابلیت استفاده مناسب در بعضی فرمت ها مانند PDF یا صفحات HTML

۲-     عدم قابلیت مقایسه صورت­های مالی دو شرکت متفاوت به خاطر متفاوت بودن نحوه­ی ارائه آن­ها

۳-     عدم رعایت استاندارد مشخص در شکل گزارش­های مالی ( ترازنامه، صورت سود و زیان و …) توسط سایت­های ارائه دهنده­ی صورت­های مالی

۴-     عدم مربوط بودن (اطلاعات اینگونه سایت ها معمولاً به چند ماه قبل بر می گردد)

مشکلات فوق و سایر مشکلات در کشور های پیشرفته، موجب شد تا صاحب نظران حسابداری جهت رفع مشکلات موجود، به تکاپو افتاده و با تشکیل جلسات و سمینار­های مختلف به راه­حلی برسند.

راه­حل کشور­های پیشرفته، تدوین و طراحی یک نرم­افزار جامع و استاندارد تحت وب برای ارائه صورت­های مالی شرکت­ها بود. جهت اجرا این برنامه، احتیاج به یک زبان برنامه نویسی تحت وب مخصوص بود. این نرم­افزار بعد از مدتی طراحی شد و « زبان گزارشگری توسعه پذیر» (XBRL) نامیده شد. این زبان که از زیرمجموعه­های زبان برنامه نویسی وب (HTML) می­باشد، توانست جای خود را باز کند و بعد­ها با نوشتن نرم­افزار Edgard  توسط کمپانی مایکرو سافت به سفارش سازمان بورس اوراق بهادار ایالت متحده آمریکا (SEC)، استفاده از آن برای شرکت­های پذیرفته شده در بورس اختیاری و بعد از مدتی اجباری شد (زارع بهنمیری، ۱۳۸۷).

برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

۲-۳-  سند مصداق (نمونه)[۶]

سند مصداق در بر دارنده برچسب­های عناصر و ارزش­های مورد استفاده در واژه­نامه­ی مناسب برای ایجاد گزارش­های مالی معتبر است (استرادر، ۲۰۰۷). اطلاعات تجاری يا مقادير عددی در سند مصداق قرار دارند. هر یک از عناصر موجود در سند مصداق، دارای برچسبی ويژه است كه به مفهوم و تعريف آن در واژه­نامه مربوط می­شود. بنابراين برچسب­ها، هم در واژه­نامه و هم در سند مصداق وجود دارند. با اين تفاوت كه سند مصداق حاوی اطلاعات واقعی شركت يا مقادير عددی نيز است (عبدالهی و منزوی، ۱۳۹۰). اسناد نمونه می­تواند برای ذخیره و انتشار انواع مختلف اطلاعات گزارشگری تجاری از جمله حقایق تجاری، واحد­ها، زمینه­ها و پانوشت­ها استفاده شود (ناتز و استراب، ۲۰۰۲). جدول ۳-۲ نمونه­ای از اسناد نمونه XBRL را نشان می­دهد.

جدول )‏۲‑(۱-مثال از اسناد نمونه XBRL

عنصرمحتواارزشتعریف
  جریان نقدی قبل از تغییر سرمايه در گردش    برای دوره جاری      57400  <Iascfpfs:جریان نقدی قبل از تغییر سرمايه در گردش محتوای عددی=”برای دوره جاری”>57400 </iascf pfs :جریان نقدی قبل از تغییر سرمایه در گردش>  
  جریان نقدی قبل از تغییر سرمايه در گردش  دوره قبل۴۴۲۰۰۰<iascfpfs: جریان نقدی قبل از تغییرات سرمایه در گردش محتوای عددی=”دوره قبلی”>44200 </Iascfpfs:جریان نقدی قبل از تغییر سرمایه در گردش>

منبع: چانگ، ۲۰۱۶٫

۲-۴- تاریخچه زبان تجاری توسعه­پذیر

تاريخچه XBRL به سال ۱۹۹۸ باز مي­گردد. درآوريل سال ۱۹۹۸ چارلز هافمن، از  شركت نایت وال و گرگوری[۷] در تاكوماي واشنگتن، XML[8] را براي گزارشگري الكترونيكي اطلاعات مالي مورد بررسي قرارداد، چارلز شروع به ايجاد نمونه­هاي صورت­هاي مالي و برنامه حسابرسي با استفاده از XML كرد. در جولاي ۱۹۹۸، چارلز، رئيس انجمن حسابداران خبره امريكا (AICPA[9]) را در جريان قابليت استفاده از XML در گزارشگري مالي قرارداد. سرانجام در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۸ مدل ايجاد شده توسط چارلز هافمن و مارك جي وت كامل شد. در ۱۵ ‍ژانويه اين نمونه به انجمن حسابدارن خبره آمریکا (AICPA) ارائه گردید و چارلز هافمن به همراه هاردينگ، انجمن حسابدارن خبره آمریکا (AICPA) را متقاعد كردند كه XML در حرفه حسابداري حائز اهميت مي باشد. انجمن حسابدارن خبره آمریکا (AICPA) خواستار طرح تجاري براي گزارشات مالي مبتني بر XML  شد.  اين پروژه زبان نشانه­گذاری مالی توسعه­پذیر ([۱۰]XFRML) نام گرفت. طرح تجاري در ۱۵ ژوئن ۱۹۹۹ آماده گردید. در ۱۷ جولاي اعضاي هيئت مديره انجمن حسابدارن خبره آمریکا (AICPA) ‌بودجه XFRML را تعيين نمودند. در جولاي ۱۹۹۹ چارلز هافمن الگوي آزمايشي XFRML را ايجاد نمود. اين مدل در اكتبر ۹۹ كامل شد. اولين نشست كميته پشتيباني XFRML  در تاريخ ۱۴ اكتبر ۱۹۹۹ صورت گرفت و در ۶ آوريل ۲۰۰۰ نام سازمان از XFRML به XBRL تغيير پیدا كرد (http://www.XBRLeducation.com).

۹-۲- زبان گزارشگری تجاری توصعه­پذیر (XBRL) در ایران

چنانجه کشوری خود را با پیشرفت­های تکنولوژی وفق ندهد و به این موج شتابان و فراگیر نپیوندد، در آینده­ای نه چندان دور، در رقابت بین­المللی به حاشیه رانده خواهد شد و بسیاری از ­فرصت­های کسب و کار را به سود دیگران از دست خواهد داد. بدین جهت کشور­های در حال توسعه از جمله ایران برای استفاده بهینه از فرصت­های تازه­ای که فناوری اطلاعات و ارتباطات در زمینه گزارشگری مالی پدید آورده است، با توجه به امکانات کشور از یک سو و برخی نقاط ضعف موجود در امر گزارشگری مالی و حرفه حسابداری از سوی دیگر باید تدابیری جدی بیاندیشد و افق نگرش خود را فراتر از مرزهای شیوه­های سنتی حسابداری و گزارشگری گسترش دهد (احمدپور و همکاران، ۱۳۸۸).

کشور ما راه زیادی در پیش دارد تا به استاندارد­های جهانی این زبان برسد و سازمان بورس در این رابطه اقدامات مثبتی را انجام داده است. استفاده از زبان تجاری توسعه­پذیر (XBRL) به عنوان ترجمه کننده صورت­ها و گزارش­های مالی بخشی از مسیر پذیرش و بکارگیری استانداردهای بین­المللی گزارشگری مالی (IFRS[11]) است و لازم است گام­های زیرساختی و استراتژیک با همگرایی و عزم راسخ بین نهاد­های مؤثر حرفه، از جمله وزارت دارایی، سازمان بورس و اوراق بهادار، سازمان حسابرسی و انجمن­های حرفه­ای برنامه­ریزی شود تا تغییرات محتوایی لازم به منظور پذیرش این نظام گزارشگری کامل شود. در این راستا سازمان بورس و اوراق بهادار به تازگی XBRL را در سامانه کدال اجرایی کرده است که گام مهمی در جهت پذیرش IFRS در تمامی شرکت­ها است (میربلوک و انوشه، ۱۳۹۲). افرادی که در حرفه کار می­کنند باید با این ادبیات آشنا شوند، زیرا سیستم­های اطلاعات شرکت­ها به سمت XBRL و استفاده از فناوری­های نوین می­رود. پروژه XBRL در بورس از سال ۱۳۸۶ شروع شده است. در سازمان، کارگروهی با تخصص مالی، حسابداری و فناوری اطلاعات تشکیل و بخشی از کار­ها در مرحله شناخت انجام شد، تا ادبیات XBRL درک شود. از مشاوران خارجی هم استفاده شده و در نهایت در فاز اول پروژه، خروجی­های XBRL برای شرکت­های تولیدی که بخش عمده شرکت­ها را تشکیل می­دهند نهایی شد و در آبان ۱۳۹۲ منتشر گردید (رحمانی و همکاران، ۱۳۹۳). توسعه و بکارگیری XBRL نیاز به عزم جدی گروه­های مختلف تأثیر­گذار و تأثیر­پذیر در رنجیره تأمین مالی دارد.

۱۰-۲-      زبان گزارشگري اطمينان‌بخشي توسعه‌پذير (XARL[12])

—          زبان گزارشگري اطمينان‌بخشي توسعه‌پذير(XARL) اطميناني براي اسناد XBRL است.

—          XARL شكل توسعه يافته XBRL بر اساس XML است.

—          XARL جهت اطمينان بخشي به هر دوي استفاده‌كنندگان و تهيه‌كنندگان طراحي شده است

يك سند XARL شامل علائمي است كه نشان دهندۀ موارد زیر است:

ü          نوع ايمني       

ü          مدت ايمني

ü          امضاء ديجيتالي حسابرس

ü          اعتبار سيستم

ü   برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

۲-۴-۱-میزان آگاهی

میزان آگاهی مدیران و کارکنان از این فناوري و دستاوردهاي سازمانی آن می­تواند به عنوان یک پیشنیاز اولیه براي پیاده­سازي XBRL باشد که می­تواند از طریق اطلاع رسانی و آموزش ارتقا یابد. عواملی مانند به دست آوردن یک دانش عمیق­تر از XBRLو به دست آوردن تصویر یک شرکت پیشرو در بکارگیري فناوري و بهبود شهرت بنگاه در بازارهاي سرمایه نقش قابل توجهی در پذیرش داوطلبانه XBRLایفا می­نمایند. تروشانی و دالین چنین بحث می­نمایند که گروههاي ذینفع هنوز ضرورت بکارگیري XBRL را درك ننموده­اند (ریچارد، ۲۰۰۵).

۲-۵- چالش­هاي زبان تجاری توسعه­پذیر(XBRL)

یکی از موارد اساسی در بکارگیري سیستم جدید، ادغام داده­ها است و به دلیل تفاوت­هاي موجود در شرکت­ها، صنایع و حتی کشورهاي مختلف در ابعاد اقتصادي، اجتماعی و حقوقی مشکلاتی را براي همسا­ن­سازي و یکنواختی گزارشگري و افزایش قابلیت دسترسی اطلاعات ایجاد خواهند نمود و تا زمانی که این ناهمسانی رفع نگردد زنجیره عرضه اطلاعات در سیستم گزارشگري کارایی و اثربخشی مطلوب نخواهد داشت. تکثیر انبوهی از طبقه­بندي­هاي XBRLبر پایه اصول حسابرسی متفاوت می­تواند اهداف استانداردسازي، قابلیت قیاس و کاربرد مجدد اطلاعاتی که XBRL آن­ها را یافته را به خطر بیاندازد. بنابراین توسعه استانداردهاي حسابرسی جهانی به عنوان پایگاه مهمی که در آن طبقه­بندي XBRL را بتوان ایجاد نمود، ضروری است. در همین راستا، طبقه­بندي استانداردهاي گزارشگري مالی بین­المللی [۱۳]براي ایجاد زمینه متداولی براي شرکت­ها ایجاد شده و سکویی است که مزیت­ها و منافع XBRL را افزایش می­دهد. یکی دیگر از چالش­هاي مربوط به اجراي زبان جدید این است که طراحان نرم­افزار­هاي حسابداري باید با انجام فعالیت­هاي مدرن، نرم­افزار­هاي موجود را به گونه­اي تعدیل نمایند که قابل انطباق با ویژگی­هاي زبان XBRLباشد، تا حسابداران بتوانند در قالب نرم­افزار­هاي حسابداراي از مزایاي گوناگون این تکنولوژي جدید استفاده نمایند. همچنین باید این نرم­افزار­هاي حسابداري قادر باشند بطور خودکار بسیاري از فرایند­هایی که در حال حاضر به صورت دستی انجام می­شود پردازش و کامل نمایند. این مستلزم آن است که سازمان­ها نیاز به تهیه اطلاعات تلفیقی را احساس نمایند و بکار گیرند. به عبارتی دیگر توسعه تجارت الکترونیکی در بازار­ها باید متناسب و همگام با چگونگی توسعه نرم­افزار­هاي حسابداري تعریف شود و در بلندمدت از طریق معاملات تجاري مستقیماً به اطلاعات پردازش شده مالی در این زنجیره اطلاعاتی دست یافت. به هر حالXBRL ، استانداردي نیست که در خلأ و محدوده یک سازمان مورد استفاده قرار گیرد و مزایاي اجتماعی آن تنها از طریق بکارگیري انبوه به­دست می­آید (پرِماروسو و باتاچاریا، ۲۰۰۸).

۲-۶- ارزیابی عملکرد

با ظهور شرکت‌های بزرگ و چند ملیتی در قرن بیستم و شکل‌گیری مبحث جدائی مالکیت از مدیریت و ایجاد تضاد منافع بین مالکان و مدیران، ارزیابی عملکرد شرکت‌ها و مدیران از موضوعات مورد توجه اقشار مختلف از جمله اعتباردهندگان، مالکان، دولت و حتی مدیران قرار گرفت. تضاد منافع دلالت بر این موضوع دارد که مدیران همیشه در جهت حداکثر نمودن منافع سهامداران عمل نمی‌کنند. سهامداران می‌توانند تضاد منافع موجود را از طریق پرداخت حقوق و مزایای متناسب با عملکرد مدیران و یا قبول  هزینه‌های نظارت برای محدود کردن اقدامات و فعالیت‌های نابجای مدیران تعدیل کنند (نوروش و حيدري، ۱۳۸۳).

از دیگر راه‌های برخورد با تضاد منافع موجود بین سهامداران و مدیران استفاده از سیستم‌های ارزیابی عملکرد[۱۴] می‌باشد. ارزیابی عملکرد بخش مهمی از هر سیستم کنترل مدیریت است. ایجاد برنامه استراتژیک و کنترل تصمیمات نیاز به اطلاعاتی درباره نحوه عملکرد واحدهای مختلف موجود در یک شرکت دارد. برای تأثیرگذاری بیشتر باید اندازه گیری عملکرد و نحوه دادن پاداش، مدیران و سایر کارکنان شرکت در همه سطوح را برای تلاش در جهت دستیابی به اهداف از قبل تعیین شده و عملکرد هرچه بهتر بر انگیزد (فتحی، ۱۳۸۵).

عملکرد شرکت عوامل زیادی را بر اساس تنوع گروه­های ذی­نفع شامل می‌شود و ضریب اهمیت هر یک از عوامل مذکور تا حد زیادی وابسته به نوع و ویژگی‌های محیطی است که شرکت در آن فعالیت می‌کند. ولی بطور کلی در مورد اینکه متغیر‌ها و شاخص‌های عملکرد شرکت کدامند، هنوز توافق نظر کاملی در بین صاحبنظران وجود ندارد. آنچه مطرح است، شرکت‌ها برای اینکه بتوانند ضریب اهمیت معیارهای مختلف عملکرد شرکت را تعیین کنند باید بیشتر به شرکت‌های موفق در صنعت تحت فعالیت خود نگاه کنند و آن­ها را الگوی کار خود قرار دهند. اهمیتی که عملکرد شرکت در مطالعات دانشگاهی و حوزه‌های کاربردی نظیر پاداش‌های مدیریتی و بقای شرکت‌ها دارد، باعث شده کسب شناخت کافی از این سازه و چگونگی اندازه­گیری آن و درک عواملی که می‌تواند آن را تحت تأثیر قرار دهد، از اهمیت خاصی برخوردار شود (فتحی، ۱۳۸۵). دوینی[۱۵] و همکاران (۲۰۰۴) عملکرد شرکت را به صورت زیر تعریف می‌کنند:

   عملکرد شرکت عبارتست از معیارهای بیرونی اثربخشی شرکت که سه حوزه کلی را در بر می‌گیرد: ۱) عملکرد مالی (سود، بازده دارایی، بازده سرمایه گذاری و ….)، ۲) عملکرد بازار (فروش، سهم بازار و…) و ۳) بازده صاحبان سهام (بازده کل صاحبان سهام، ارزش افزوده اقتصادی و…).

   در اندازه­گیری عملکرد شرکت، صاحبنظران تفاوت اساسی بین معیارهای مبتنی بر بازار و معیارهای عملکرد مالی قائل شده­اند. با وجود اینکه در اغلب موارد بین سهم بازار (یکی از مهم‌ترين شاخص‌های عملکرد بازار) و سودآوری (یکی از مهم‌ترين شاخص‌های عملکرد مالی) ارتباط معناداری وجود دارد، اما در برخی موارد نظیر شرایط نفوذ بازار این ارتباط لزوماً مثبت و معنادار نخواهد‌بود. بنابراین بر خلاف بسیاری از پژوهشگران که معمولاً تفکیکی بین این دو دسته شاخص قائل نمی‌شوند، در جریان ارزیابی عملکرد شرکت یکی از مهم‌ترين اقدامات تفکیک معیارهای مبتنی بر عملکرد بازار از معیارهای عملکرد مالی است (همان منبع).

طبقه بندی معیارهای‌های عملکرد به نحوه تعریف ما از موفقیت شرکت بر می‌گردد. دوینی و همکاران (۲۰۰۴( معیارهای عملکرد شرکت را از لحاظ ذی­نفعان، چارچوب زمانی و نحوه اندازه­گیری طبقه بندی کرده اند. معیارهای عملکرد شرکت از لحاظ نحوه اندازه گیری به دو دسته معیارهای ذهنی و معیارهای عینی تقسیم می‌شوند.

۲-۷-   طبقه بندی معیارهای ارزیابی عملکرد شرکت­ها

هیلی[۱۶] (۱۹۹۸) اذعان نموده است که «یک معیار ایده­آل برای سنجش عملکرد شرکت­ها وجود ندارد». ارزیابی عملکرد شرکت یک ضرورت است و برای انجام آن باید از معیار­های پذیرفته­شده­ای استفاده شود که تا حد امکان جنبه­های متفاوت از لحاظ محدودیت در فعالیت­ها و امکان بهره­مندی از امکانات را مورد توجه قرار دهد.

همچنین ارزیابی عملکرد شرکت­ها در جهت شناسایی فرصت­های مطلوب سرمایه­گذاری همواره مورد توجه سرمایه­گذاران بوده است. آنچه سهامداران را تشویق می­کند تا پس­اندازهای خود را در فعالیتی مشخص به­کار گیرند، عملکرد مطلوب آن صنعت است که به دنبال آن ارزش شرکت و در نتیجه ثروت سهامداران افزایش می­یابد.

در یک تقسیم بندی کلی، معیارهای عملکرد را می­توان به دو گروه معیارهای مالی و معیارهای غیر مالی طبقه­بندی نمود. معیارهای غیر مالی عمدتاً شامل: معیارهای تولیدی، معیارهای بازاریابی و معیارهای اجتماعی است و نسبت­های مالی از جمله تکنیک­هایی است که به­عنوان معیارهای مالی پیشنهاد شده است.

معیارهای غیرمالی، معیارهایی هستند که عموماً محاسبه و تجزیه­و­تحلیل اطلاعات اولیه از ترازنامه و یا صورت سود­و­زیان و به­طور کلی از صورت­های مالی استخراج نمی­شود و بیشتر معیارهایی کیفی هستند. معیارهایی تولیدی شامل کیفیت محصولات تولیدی، رضایت مشتریان، احترام به سلیقه­ی مشتری، مقدار و ارزش تولید به تعداد کارکنان (بهره­وری کارکنان)، نسبت تولید واقعی به ظرفیت اسمی و … است.

از معیارهای بازاریابی می­توان به میزان دسترسی به بازار­های بین­المللی، میزان افزایش سهم بازار، نسبت قیمت کالاهای مشابه خارجی (وارداتی) به قیمت کالاهای تولیدی شرکت و … اشاره کرد و نهایتاً از مهم­ترین معیارهای اجتماعی می­توان از میزان آلودگی­های به وجود آمده در محیط­زیست ناشی از فعالیت­های تولیدی شرکت­ها، میزان رضایت کارکنان، سهم شرکت در امر اشتغال، میزان ایجاد ارزش افزوده بر اقتصاد ملی و اثر­بخشی تحقق اهداف برنامه­های توسعه توسط شرکت و … را نام برد. برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

۳-    فصل سوم

روش تحقیق

۳-۱- مقدمه

تحقیق­، فرایند جستجوی منظم برای مشخص نمودن یک موقعیت نامعین است­. از طریق این فرایند­، می­توان درباره ناشناخته­ها به جستجو پرداخت و شناخت لازم راکسب کرد­. در این فرایند به چگونگی گردآوری شواهد و تبدیل آن­ها به یافته­ها روش شناسی گفته می­شود­. لذا شناخت علم و دستیابی به هدف­های آن میسر نخواهد شد­، مگر زمانی که با روش شناسی درست صورت پذیرد­. از طرف دیگر­، تحقیق از حیث روش اعتبار می­یابد نه از حیث موضوع تحقیق­، روش تحقیق هدایت­گر جستجوهای علمی در جهت دستیابی به حقیقت است­. هر پژوهشگر در آغاز­، در پی حل مشکل یا مسئله­ای است که پرسش­های زیادی را در ذهن پژوهشگر ایجاد و  موجب پیدایش فرضیه می­شود­. پژوهشگر با جمع­آوری اطلاعات و آمار مورد نیاز و تجزیه و تحلیل آن­ها سعی در ارائه پاسخی مناسب برای پرسش­های پزوهش و تائید یا رد فرضیه­های مطرح شده دارد­. در انجام تحقیقات علمی جمع­آوری اطلاعات و چگونگی تجزیه و تحلیل آن­ها اهمیت بالایی دارد­. این عمل یک مقوله از فرایندی است که طی آن نظریه­ها در قالب آمار و ارقام علمی تجلی پیدا نموده و ثمره آن به صورت کمی جلوه­گر و از این طریق می­توان الگوی نظری پژوهش را مورد سنجش و محاسبه قرار داد­. تحقیق حاضر بر آن است که با شناسایی شدن مسئله تحقیق و به اتکا فرضیه­های تدوین شده در جهت اجرای آزمون­های مناسب و تجزیه و تحلیل نتایج این آزمون­ها­، به جمع­آوری اطلاعات مورد نیاز تحقیق بپردازد (شاه ویسی­، ۱۳۸۹)­.

روش پژوهش اساسی­ترین مقوله بوده که در هر پژوهش مورد توجه قرار می­گیرد­. همه به دنبال کشف واقعیت هستند و می­خواهند نسبت به خود و محیط پیرامون خود اطلاع داشته باشند و براساس آن ساختمان معرفتی خود را بسازندو هر روز آن را کامل­تر کنند­. مسلم است که چناچه روش پژوهش متناسب با شناخت واقعیت تعیین شود­، ما را زودتر به سر منزل مقصود می­رساند و برعکس اگر به این امر توجه لازم نشود­، ممکن است نه تنها کشف واقعیت نکند­، بلکه بر حیرت ما بیفزاید و به ناگزیر ما را به انکار وادارد (حافظ­نیا­، ۱۳۸۳)­.

در این فصل مراحل انجام تحقیق مورد استفاده قرار می­گیرد­. طرح مسئله تحقیق­، فرضیه­های تحقیق­، کلیات روش تحقیق­، نحوه جمع­آوری داده­های مربوط متغیرهای تحقیق و چگونگی تجزیه و تحلیل این اطلاعات نیز در این فصل مورد توجه قرار گرفته است­.

۳-۲-  طرح مسئله تحقیق

هر پژوهشی در واقع با هدف پاسخگویی به «پرسش» یا راه­حل­یابی به یک «مسئله اصلی» آغاز می­شود و برای اینکه انسجام، هدفمندی و کاربردی بودن تحقیق حفظ شود باید در حدود مسئله اصلی، سازماندهی شود (خاکی، ۱۳۹۱). هدف اصلی این تحقیق پیدا کردن این نکته است که “آیا زبان گزارشگری تجاری می­تواند باعث بهبود عملکرد مالی شود یا خیر”.

برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

۳-۲-۱-متغیر مستقل

متغیر مستقل در این پژوهش پذیرش XBRL است. تصویب XBRL به عنوان یک متغیر مستقل طبقه­بندی شده است. دوره قبل از تصویب XBRL به عنوان ۰ و دوره پس از پذیرشXBRL  به عنوان ۱ کدگذاری شده است.

برای آزمون فرضیه­ها  اثر  XBRLبر مولفه­های عملکرد مالی را با یک طرح پیش آزمون و پس آزمون می­سنجیم. داده­های سال ۱۳۹۲ را که سالی است که تازه از  XBRLاستفاده شده را حذف و سه سال قبل و سه سال بعد را باهم مقایسه می­کنیم و برای تخمین نهایی از مدل­های زیر استفاده خواهیم کرد:

 : ROA بازده دارایی ها

Size : اندازه شرکت

LEV : اهرم مالی

BETA : بتای سهام

ROE : بازده سهام

۳-۵-۵- مدل­ مورد استفاده برای آزمون فرضیه­های پژوهش

PM   : حاشیه سود

۳-۳- خلاصه فصل

در این فصل در ابتدا به بیان روش تحقیق پرداخته شده است­. بدین صورت که پژوهش حاضر از نظر طبقه­بندی بر مبنای هدف­، از نوع تحقیقات کاربردی و همچنین­، از نظر روش و ماهیت از نوع تحقیق همبستگی است­. اطلاعات مورد نیاز از صورت­های مالی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران گردآوری شده است­. همچنین جهت آزمون موضوع پژوهش­ ۲ فرضیه تدوین گردیده است­.

در ادامه این فصل به تشریح قلمرو پژوهش از نظر مکانی­، زمانی و موضوعی و همچنین نحوه گردآوری داده­ها که از صورت­های مالی شرکت­های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استفاده گردیده­، پرداخته شده است­. در ادامه روش­های آماری مورد استفاده به منظور تجزیه و تحلیل داده­ها و آزمون فرضیه­ها به طور خلاصه بیان و در نهایت قاعده رد یا پذیرش فرضیه­های صفر تحقیق جهت تصمیم­گیری تشریح گردیده است­. همچنین در فصل بعد­، به تجزیه و تحلیل اطلاعات و تفسیر حاصل از آن و در نهایت بیان نتایج به دست آمده خواهیم پرداخت­.

۴-    فصل چهارم

برآورد مدل و تحلیل نتایج

۴-۱-   مقدمه

داده­های موجود در تحقیقات­، با انجام فرآیند مورد نظر پژوهشگر به اطلاعات تبدیل می­شوند­. پس از اینکه اطلاعات مورد نظر یک پژوهش به دست آمد­، انجام آزمون­هایی بر روی آن­ها برای بررسی فرضیه­های تحقیق اجتناب­ناپذیر است­.این تحقیق با استفاده از روش­ها و ابزارهای آماری مورد آزمون قرار گرفته و نا­گفته پیداست که این گونه پژوهش­ها را تحقیق علمی گویند­.

تجزیه و تحلیل به عنوان مرحله­ای از روش علمی­، از پایه­های اساسی هر تحقیق است­، که به وسیله آن­، کلیه فعالیت­های تحقیقاتی تا رسیدن به نتیجه، کنترل و هدایت می­شود­. به عبارت دیگر­، تجزیه و تحلیل نتایج تحقیق عبارت است از روشی که به وسیله آن کل فرآیند تحقیق و پژوهش از انتخاب مسئله تا رسیدن به یک نتیجه، مورد کنترل قرار می­گیرد­.

پس از اینکه روش تحقیق مشخص شد با استفاده از ابزارهای مناسب داده­های مورد نظر برای آزمون فرضیه­ها جمع­آوری می­شود­. با بهره­گیری از تکنیک­های آماری مناسبی که با روش تحقیق­، نوع متغیرها و … سازگاری دارد­، داده­ها جمع­آوری­، دسته­بندی و تجزیه­ و تحلیل شده و در نهایت فرضیه تحقیق آزمون می­شود تا پاسخ برای پرسش تحقیق یافت گردد­.

تجزیه­وتجلیل داده­ها فرآیندی چند مرحله­ای است که طی آن داده­­هایی به طرق مختلف جمع­­آوری شده­اند­، خلاصه دسته­بندی و درنهایت پردازش می­شوند تا زمینه برقراری انواع تحلیل­ها و ارتباط بین داده­ها به منظور آزمون فرضیه­ها فراهم آید­. در این فرآیند داده­ها هم از لحاظ مفهومی و هم از جنبه تجربی پالایش می­شوند و تکنیک­های گوناگون آماری نقش به سزایی در استنتاج و نعمیم به عهده دارند­­ (خاکی، ­۱۳۹۱)­.

در فصول قبل­، به ضرورت و اهمیت انجام پژوهش حاضر و اهداف و فرضیات آن پرداخته شد و پیشینه و مبانی نظری آن نیز به طور مفصل مورد بحث و بررسی قرار گرفت­. همچنین در فصل سوم به مواردی از قبیل جامعه و نمونه آماری و روش نمونه­گیری و نیز روش جمع­آوری و تجزیه­وتحلیل اطلاعات به منظور دستیابی به اهداف تحقیق­، اشاره شد­. در این فصل داده­های جمع­آوری شده به عنوان منبع اساسی برای تجزیه­وتحلیل استفاده شده است­. برای تجزیه­وتحلیل اطلاعات گردآوری شده از روش آمار توصیفی و آمار استنباطی استفاده شده است­. استفاده از آمار توصیفی با هدف تلخیص اطلاعات جمع­آوری شده و شناخت بیشتر جامعه مورد بررسی صورت پذیرفته است­. هدف آمار توصیفی­، توصیف­، استخراج نکات اساسی و ترکیب اطلاعات به کمک زبان اعداد است­. هدف آمار استنباطی­، به طور کلی انجام استنباط درباره جامعه از طریق تجزیه­وتحلیل اطلاعات موجود در داده­های نمونه و همچنین سنجش عدم قطعیتی است که در این استنباط­ها وجود دارد­. در این فصل به بررسی آزمون فرضیه­ها و تجزیه­وتحلیل آماری یافته­های به­دست آمده از پردازش داده­های خام می­پردازیم­. این تجزیه وتحلیل در دو سطح توصیفی و استباطی انجام گرفته است­. در سطح توصیفی با استفاده از مشخصه­های آماری نظیر میانگین­، میانه­، دامنه تغییرات­، انحراف معیار و … به توصیف ویژگی­های دموگرافیک جامعه آماری پژوهش پرداخته شده است­. در سطح استباطی که بخش عمده فصل را به خود اختصاص داده است­، با استفاده از آزمون آماری تشریح شده در فصل قبل به تجزیه­وتحلیل الگوی رگرسیونی حاصل از فرآیند تحقیق و بررسی معناداری الگو و ضرایب متغیر­ها پرداخته می­شود و اقدام به تایید یا رد فرضیه­ها می­گردد­.

۴-۲-    آمار توصیفی

به منظور شناخت بیشتر ماهیت بهتر جامعه­ای که در پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته است و آشنایی بیشتر با متغیرهای پژوهش­، قبل از تجزیه­وتحلیل داده­های آماری­، لازم است این داده­ها توصیف شوند­. همچنین توصیف آماری داده­ها­، گاهی در جهت تشخیص الگوی حاکم بر آن­ها و پایه­ای برای تبیین روابط بین متعیرهایی است که در پژوهش به­کار می­رود­. در همین راستا قبل از آزمون فرضیه­های پژوهش و وارد شدن به بحث آمار استنباطی­، سعی شده است که در این بخش با استفاده از آماره­های کاربردی در حوزه­ی آمار توصیفی­، داده­ها به صورت خلاصه مورد بررسی قرار گیرند­. بنابراین به منظور بررسی داده­ها در سطح آمار توصیفی از آماره­های میانگین­، میانه­، حداکثر­، حداقل­، انحراف معیار­، ضریب چولگی و ضریب کشیدگی استفاده شده است­. میانگین­، اصلی­ترین و مهم­ترین شاخص مرکزی به شمار می­آید که نشان دهنده تعادل و مرکز ثقل توزیع است­. انحراف معیار نشان دهنده پراکندگی داده­ها از میانگین است­.کم بودن مقدار انحراف معیار به این معناست که پراکندگی داده­ها از میانگین کم و بالا بودن مقدار انحراف معیار به این معناست که پراکندگی داده­ها از میانگین زیاد است­.

همانگونه که در جدول (۱-۴) مشخص است، در جدول مذکور از آماره­های ضریب چولگی و کشیدگی نیز استفاده شده است که چوله به راست (مثبت بودن ضریب چولگی) نشان­دهنده­ بزرگ­ بودن میانگین نسبت به میانه و چوله به چپ (منفی بودن ضریب چولگی) نشان­دهنده بزرگ بودن میانه نسبت به میانگین است­، و ضریب کشیدگی نشان دهنده بلندتر (مثبت) یا کوتاه­تر (منفی) بودن توزیع داده­ها نسبت به توزیع نرمال است­.

جدول )‏۴‑(۱-آمار توصیفی

متغیرهاتعداد مشاهداتمیانگینمیانهانحراف معیارضریب چولگیضریب کشیدگی
ROA1 ROA21890.01920.01930.0089-0.13642.0554
1890.0320.0330.008-0.43882.511
Size1 Size218921.108120.67531.50351.17163.6677
18921.757321.39361.49811.04593.6343
PM1 PM21890.21010.10730.30611.17163.6677
1890.50180.17940.66801.87276.4362
ROE1 ROE21890.59380.53760.28691.17855.1325
1890.71840.65740.30400.76093.8534
LEV1 LEV2189892.33680.37873255.5943.979418.2861
1890.49640.40330.47351.40805.1446
βETA1 βETA 21890.63440.13092.56347.419957.7616
18932.89410.2511446.12613.6383187.0049

منبع:یافته­ها بر اساس نرم­افزار Eviews

۴-۳-    آمار استنباطی

در این بخش با استفاده از آزمون­های آماری، به تجزیه­و­تحلیل مدل رگرسیونی پژوهش و بررسی معناداری مدل رگرسیون و ضرایب متغیرهای پژوهش پرداخته و اقدام به تأیید و رد فرضیه­ها می­گردد. شایان­ذکر است در آزمون­های آماری سطح معناداری ۵درصد در نظر گرفته شده است.

۴-۳-۱- آزمون فرضیه­ها

در پژوهش حاضر جهت تخمین مدل­ها از تکنیک اقتصادسنجی با رویکرد داده­های پانل، طی سال­های ۱۳۸۹ الی ۱۳۹۵ استفاده شده است. بدین منظور قبل از تخمین مدل­های نهایی، آزمون ریشه واحد و شناسایی در مدل، مورد بررسی قرار گرفته است. درنهایت پس از مشخص شدن روش برآورد، تخمین مدل صورت گرفته است.

۴-۳-۲-آزمون مانایی متغیرها

قبل از برآورد مدل­ها، برای اطمینان از ساختگی نبودن و در پی آن نتایج نامطمئن، چگونگی مانایی (پایایی) متغیرها با استفاده از آزمون­های ریشه واحد لوین، لین و چو؛ ایم، پسران و شین و فیلیپس پرون بررسی گردید. آزمون­های مذکور از مهم­ترین آزمون­های ریشه واحد در داده­های ترکیبی هستند. وقفه­های بهینه در این آزمون­ها با معیار شوارتز بیزین[۱۷] تعیین شده است. نتایج آزمون­های ریشه واحد متغیرها در جدول (۲-۴) ارائه شده است

جدول )‏۴‑(۲-نتایج آزمون ریشه واحد متغیرها

    متغیرها  تعیین وقفه بهینه با معیار شوارتز بیزینفرضیه صفر: وجود ریشه واحد
آزمون لوین، لین و چوآزمون ایم، پسران و شینآزمون فیلیپس پرون  مرتبه تفاضل­گیری
t-statistic


Prob. *

t-statistic

Prob. 

t-statistic


Prob. *
ROA-8.03980.0000-1.73570.0413142.2670.0151در سطح
ROE-12.03270.0000-2.73770.0031192.1730.0000در سطح
PM-21.67260.0000-4.24200.0000210.8100.0000در سطح
XBRL-9.27890.0000-1.34280.0180197.8750.0000یک
SIZE-30.48540.0000-3.10230.0010148.6890.0058در سطح
LEV-9.48540.0000-1.84850.0323174.8930.0000در سطح
BETA -9.48540.0000-1.84850.0323174.8930.0000در سطح

منبع: یافته­های تحقیق براساس خروجی نرم­افزار Eviews

برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

برای دانلود فایل ورد این پایان نامه کلیک کنید

برچسبها
مطالب مرتبط

دیدگاهی بنویسید.

بهتر است دیدگاه شما در ارتباط با همین مطلب باشد.

0