تطبیق پیرنگ در رمان طنطوریه و داستان سرزمین سوخته

چکیده:

رمان، فرم جدید داستانی و از مهم ترین انواع ادبی است که سابقه ی طولانی ندارد و به تازگی و در قرون اخیر در ادبیات جهان ظهور کرده است.. این پژوهش به صورت کتابخانهای به بررسی عناصر داستان رمان »زمین سوخته« اثر احمد محمود پرداخته است. از جمله علل پیدایش رمان عربی، پیدایش طبقه ی روشنفکر و آشنایی با آثار فرهنگی- ادبی غرب بود. گره گشایی: « پی آمد وضعیت و موقعیت پیچیده یا نتیجه ی نهایی رشته ی حوادث است و نتیجه ی گشودن رازها و معماها و برطرف شدن سوء تفاهم ها است. درگره گشایی سرنوشت شخصیت یا شخصیت های داستان تعیین می شود و آن ها به موقعیت خود آگاهی پیدا می کنند، خواه این موقعیت به نفع آن ها باشد یا به ضررشان.». پیرنگ را به « پیرنگ بسته» و « پیرنگ باز» تقسیم کرده اند. « پیرنگ بسته»، پیرنگی است که از کیفیتی پیچیده و تودرتو و خصوصیت فنی نیرومند برخوردار باشد، به عبارت دیگر، نظم ساختگی حوادث بر نظم طبیعی آن بچربد و گره گشایی و نتیجه گیری قطعی و محتومی داشته باشد. در « پیرنگ باز» برعکس« پیرنگ بسته» نظم طبیعی حوادث بر نظم ساختگی و قراردادی آن غلبه دارد. در این نوع داستان ها اغلب گره گشایی قاطعی وجود ندارد یا اگر داشته باشد قطعی نیست. در این داستان ها بیشتر حقیقت مانندی مورد توجه قرار می گیرد. همچنین در سرزمین سوخته زاویه دید، اول شخص مفرد است که از زبان شخصیّت اصلی بیان میشود. پیرنگ رمان، حکایت ماههای آغازین جنگ و حوادثی است که در شهر اهواز رخ داده است. شخصیّتها نسبت به حوادث و اتّفاقات در حاشیه قرار میگیرند و اهمیّت کمتری دارند. گفتوگوها در این رمان با طبقات اجتماعی افراد متناسب است. لحن رمان جدی و به دور از شوخی است. فضای رمان نیز با دلهره و ترس همراه است.

کلمات کلیدی: پیرنگ، الطنطوریه، پیرنگ بسته

 

 

مقدمه

رمان، فرم جدید داستانی و از مهم ترین انواع ادبی است که سابقه ی طولانی ندارد و به تازگی و در قرون اخیر در ادبیات جهان ظهور کرده است. از جمله علل پیدایش رمان عربی، پیدایش طبقه ی روشنفکر و آشنایی با آثار فرهنگی- ادبی غرب بود. برخی از نظریه پردازان،  علت پیدایش رمان عربی را تأثیر پذیری مستقیم از ادبیات غرب می دانند. عده ای دیگر به میراث ادبی  جهان عرب پایبندند و عقیده دارند که رمان عربی قبل از هرچیزی به میراث ادبی عربی برمی گردد و عده ای دیگر، هر دو این دو عامل را در کنار هم علت پیدایش رمان عربی قلمداد می کنند. این فن در جهان عرب به تدریج تکامل یافت و به محبوبیت بسیاری دست یافت. نویسندگان عرب در کشورهای مختلف عربی قلم به دست گرفتند و در این زمینه آثار گرانبهایی را به یادگار گذاشتند. در این میان نویسندگان مصری از پیشگامان و پایه گذاران این فن محسوب می شوند. رضوی عاشور از جمله نویسندگان معاصر است و آثار ارزشمندی در کارنامه ی ادبی خود دارد. رمان « الطنطوریة» از مهم ترین آثار اوست که به بررسی مسئله ی فلسطین می پردازد، از این رو این پژوهش بر آن است تا با تحلیل و بررسی این رمان با تکیه بر تحلیل عناصر داستان، تصویر روشنی از محتوای داستان و ایدئولوژی نویسنده ارائه دهد.

الطنطوریة(رمان)

رمان الطنطوریة داستان بلندی است که چاپ اول آن توسط نشر دار الشروق قاهره در سال ۲۰۱۰  و چاپ سوم آن در سال ۲۰۱۲ منتشر گشته است. این کتاب، وقایع ۱۹۴۸ و آوارگی فلسطینیان و نیز فجایع سالهای پس از آن را روایت می کند. داستان در ابتدا در روستایی به نام طنطوره به وقوع می پیوندد و در لبنان، ابوظبی و اسکندریه تداوم می یابد. در مرکز داستان رقیه و خانواده ی او قرار دارند و هسته ی داستان را نیز مشکلات این خانواده و اطرافیان آن ها تشکیل می دهند. محور اصلی داستان مظلوم واقع گشتن مردم بی دفاع فلسطین و سکوت جامعه ی بین المللی در مقابل این جنایات است.

زمین سوخته

احمد محمود از آن‏ دسته هنرمندان است که‏ حقیقتهای مورد باور خود را فارغ از تحسین و تکفیر دیگران نوشته است.تاریخ‏ نگارش پایانی داستان‏ «زمین سوخته»آذرماه سال است.دوره‏ای که بسیاری هنرمندان‏ نسل پیشین تا به آن زمان یا مهر سکوت برلب داشتند،یا جلای‏ وطن می‏کردند،یا به انتظار مانده بودند تا با داوری دیگران و به‏ صلاحدید آنها کاری ارائه بدهند،و یا سردرگم بودند.اگر همه‏ هنرمندانی که به نحوی خود را صاحب سبک و نام می‏دانند به اندازه محمود در«زمین سوخته»و داستانهای کوتاهش در مجموعه داستان«قصه آشنا»،کاری با صداقت دل و احساس‏ مسئولیت-دست کم از منظر خودشان-انجام می‏دادند، اکنون ادبیات و هنر هشت سال دفاع مقدس نهادینه‏تر شده بود و به مانند بزرگی‏اش،به‏عنوان یکی از بزرگ‏ترین و حماسی‏ترین‏ آثار تاریخی تمدن چند هزار سالهء ایران،به یاد تاریخ سپرده‏ می‏شد.

به تحقیق،در هیچ‏یک از جنگهایی که از طرف مغولها، افغانها،اسکندر و اعراب و تورانیان علیه ایران به راه انداخته‏ شد،به این تعداد شهید و مجروح و جانباز،و به یغما رفتن آن‏ همه منابع و کالاها از خرمشهر و آبادان و دیگر شهرهای مرزی‏ وجود نداشته است.هشت سال دفاع مقدس،در طول و عرض‏ جغرافیایی حداقل پنج استان مرزی غرب و جنوب غرب کشور، و تأثیراتش بر کل کشور و تاریخ و تمدن ایران،جای آن داشته و دارد که درمورد آن،آثار حماسی‏ای همردیف شاهنامه فردوسی‏ و یا جنگ و صلح تولستوی خلق بشوند.هنوز هزاران حماسه‏ هزاران از خودگذشتگی سر به مهر باقی‏مانده است؛و جای‏ دارد که به«احساس»مسئولیت و حماسه‏آفرینی‏ها و تحمل‏ رنجهای مقدس ملتی که تنها می‏خواستند شر متجاوز را دفع‏ بکنند،بهای بیشتری داده بشود.

هر ایرانی،با هر طرز تلقی و تفکری که دارد،باید خود را و اعتبار تمدنی و فرهنگی و استقلال ملی‏اش را به خوبی هر چه ممکن بسازد و چه خمیر مایه‏ای مهم‏تر و بزرگ‏تر از هشت‏ سال دفاع مقدس که به قول صائب تبریزی:«به هر زبان که‏ گفته شود نامکرر است.زمانی امام خمینی(ره)رهبر کبیر انقلاب اسلامی در پاسخ به کمبودهای داخلی ناشی از محاصره‏ اقتصادی و جنگ تحمیلی به منتقدین داخلی فرموده بودند:«هی‏ نگویید انقلاب برای ما چه کرده است،بگویید من برای انقلاب‏ چه کرده‏ام»

یادآوری احساس مسوولیت و آفریدن آثار سترگ که خود نویسنده‏اش را هم سترگ‏تر خواهد کرد.روزی یادآوری همین‏ احساس مسوولیت بزرگ‏ترین انگیزه نگارش شادروان احمد محمود شده بود که«زمین سوخته»را بنویسد.

به مثابه سربازی و یا شهروندی از کشور از زمانه که بوی‏ جنگ را شنیده بود؛اسلحه‏اش که قلم‏اش بود به پیشواز نگارش‏ لحظه‏های جنگ رفته بود.پیشاپیش این داوری را درمورد این‏ اثر داشته باشیم که مبتکر و راه گشایند به دلایل کمی وقت و غلبه احساس می‏توانسته است جای کمبودهایی را بر اثر داشته‏ باشد و تازه مگر«گل بی‏خار»کجاست؟

«زمین سوخته»تنوعی در آثار احمد محمود است که بیشتر بر زمینه تاریخی و مستندگونه تکیه دارد تا کاری صرفا برخاسته‏ از تخیل.عوامل و عناصر داستانی زمین سوخته مجموعه اسناد تاریخی پاییز ۵۹ در خوزستان را شامل می‏شود،بی‏آنکه از عناصر داستانی بی‏بهره باشد.آدمهای واقعی در زمینهء واقعی دست به‏ کنش و واکنش می‏زنند و هریک به طیفی از اقشار اجتماعی‏ تعلق دارند.چون قهرمانان رمان مستندگونه و تاریخی‏اند بیش‏ از آدمهای واقعی جسارت،شجاعت،شوریدگی و شیفتگی دارند. شخصیتهایی مانند عادل،حاج افتخار،ننه باران،محمد مکانیک، دکتر شیدا از این‏گونه‏اند.گروه دوم شامل عناصر منفی و سودجو و فرصت‏طلب می‏شود:کل شعبان،شکری شاکری،احمد فری‏ و یوسف بیمار و رضی جیب‏بر،تاجرزاده که هریک به نحوی‏ از موقعیت پیش‏آمده به نفع خود استفاده‏ها می‏برند.گروه‏ سوم:شخص اول راوی و خانواده‏اش،گلابتون و خانواده‏اش، پاتوق قهوه‏خانه مهدی پاپتی،ناپلئون،بابا اسمال،میرزا علی‏ و…وضع بینابینی دارند و وجودشان به نحوی پرکنندهء فضای‏ داستان‏اند.لحن و آهنگ داستان با شرایط برخاسته از یورش‏ غافلگیرانه بیگانه به مردم بی‏دفاع و غیرنظامی از سادگی به‏ پیچیدگی روایت می‏شود.

*شخصیتها در طول داستان تحولات چشمگیر می‏پذیرند. خالد برای رساندن بابا رحمان زخمی همسایه به بیمارستان‏ شماره ۲ شهید می‏شود.ماهیت شخصی چون تاجرزاده که از موقعیت نفوذی‏اش سوءاستفاده می‏کند برملا می‏شود و او فرار می‏کند.در زمین سوخته بی‏آنکه به شعارهای فمینیستی پرداخته‏ شود و دیواری مصنوعی بین زن و مرد قرار داده شود،زنان از هویتی اجتماعی برابر مردان برخوردارند.در ساختن سنگرها و پناهگاهها،کشیک دادن مسلحانه برای تأمین امنیت،فعالیتهای‏ بیمارستانی و اورژانسی،کمک به جبهه‏ها و همه‏جایی که عنوان‏ مردم و انسان اطلاق می‏شود زنان در نقش مادر،زن،خواهر و یا شهروند به ایفای نقش می‏پردازند.به تحقیق این شعارزدگی بعد از«انقلاب سفید شاه و مردم»برابری و مشارکت واقعی زنان و مردان را سستی بخشید وگرنه کافی است کسی به روستاهای‏ کشور برود و ببیند که بیل و داس و درو کردن مشارکتی است و مردم بی‏شمار چقدرهم راحت زندگی می‏کنند.بی‏شک چهره‏ها و شخصیتها و شجاعتهای زنانه چون ننه باران و ام مصدق مادر عادل برای خوانندگان آثار داستانی فناناپذیر و فراموش ناشدنی‏ باقی خواهند ماند و باز هم این از ویژگی زمین سوخته است که‏ در خلق قهرمانان زن بی‏آنکه تصنعی در حرف و عملشان باشد به‏عنوان مبتکر داستان جنگی مقام اول را به خود اختصاص‏ می‏دهد.

مهربانی همه مادران،بخشندگی ایشان،تعهداتشان در امور زندگی و اخروی از عمق و دامنه وسیعی برخوردار است.در تشجیع و روحیه بخشیدن به پادگان زرهی اهواز زنان بیشترین‏ اثر مثبت را دارند.در همه کارهای جمعی در خون دادن به‏ زخمیها،شتافتن برای کمک به کسانی‏که مصدوم و زخمی‏ می‏شوند و در کمکهای مالی و معنوی نقش زنان غرورآفرین‏ است.

مادر راوی و صابر چنان مومنهء صبوری توصیف می‏شود که هر ایرانی آرزوی داشتن چنین مادری را دارد.زمین سوخته‏ به موازی عملکردهای قهرمانان،فضا از تیرگی و رنج و محنت‏ هم پربهره است.سیل آوارگان از آبادان و خرمشهر و اهواز در اردوگاههای اسکان موقت رقت‏انگیز است.

آمارها از آواره شدن دو میلیون نفر در فاصله‏ای کمتر از یک ماه را نشان می‏دهند.کسانی‏که بعد از آوارگی کشیدن در اردوگاهها و شهرهای دیگر برمی‏گردند شکایتهای پردرد دارند. کسانی‏که به اشکال مختلف در اوایل داستان معرفی می‏شوند از نیمه دوم به بعد یکی بعد از دیگری شهید و مصدوم می‏شوند.در توصیفهای رویه‏های دشمن هم سیری از شقاوتها و ددمنشی‏ها آرام‏آرام از شنیده‏ها و اخبار به رویدادهای ملموس و هر روزه‏ آورده می‏شوند.در بخش پایانی هم این تکامل تدریجی به اوج‏ خود می‏رسد.دشمن در ابتدای جنگ از توپ و هواپیما استفاده‏ می‏کند.از دزفول خبر موشک‏باران شهر شنیده می‏شود و در صحنه پایانی این موشک دو تنی و نه متری است که به یکباره‏ سرنوشت همه کسانی‏که پیش‏تر معرفی شده‏اند و داستان‏ پیرامون آنها دور می‏زند سرانجام می‏دهد.

گویی نویسنده از تصویر آن همه صحنه‏های حاکی از مظلومیت نسل انسانی عصبانی شده است و با کوبیدن طفل‏ به وسیله مادرش گلابتون بر روی سنگ و داغان شدن مغز او بی‏گناهی را در جایی که حقوق بشر و جامعه جهانی با سکوت‏ معنادار به نظاره نشسته‏اند فریاد می‏کشد.در توجیه عمل‏ گلابتون شاید کشته شدن ناگهانی همه خویشان،او را از خود بی‏خود کرده است.

در مباحث محوری شخصیتها دو موضع بیشتر خودنمایی‏ می‏کند.نخست آنکه:«جنگ منطق خودش را دارد»که بعضی‏ خوش‏باوران امیدوارند عراق قوانین ژنو را محترم خواهد شمرد. دیگر آنکه:«انقلاب قانون خودش را دارد»که یک‏بار در غارت‏ کردن اموال و اجناس احتکاری کل شعبان تنها مغازه بازمانده‏ و فعال در محله بر سر زبان‏ها جاری می‏شود.دیگر بار زمانی‏ است که محمد مکانیک و ننه باران و عادل و امیر سلیمان‏ بعد از آنکه یوسف بیمار و احمد فری را حین ارتکاب دزدی‏ اثاثیه حاج مسیب دستگیر می‏کنند،آنها را محاکمه می‏کنند. امیر سلیمان و محمد مکانیک حکم را صادر می‏کنند و ننه باران‏ و عادل با گشودن آتش رگبار اسلحه‏شان،تیرباران کردن آنان‏ را اجرا می‏کنند.

زمین سوخته با توجه به روایت شخص اول در جاهایی که‏ حوادث دورادور از طریق رادیو و شنیده‏ها بیان می‏شود محدود و گزارشی و به اصطلاح تلفنی است.حوادث و عملکردها جنبه‏ رسانه‏ای و اخباری دارند کمتر ملموس و آشنا می‏نمایند.در عین‏ حال این‏روایت داستان در اول شخص ناظر و راوی به نسبت‏ از صمیمیت پاک و تجربه مستقیم و دید بدیع برخوردار است که‏ ضعفهای اولی را می‏پوشاند و آن را هم‏چون از ناظر بی‏طرف‏ می‏شنویم باورپذیر می‏سازد.

جنبه بسیار مثبت قهرمانان از موقعیت مردمی بودن‏ آنان،زحمت‏کش بودنشان و آمادگی پشتوانه‏دار ذهنی و تجربه‏مند بودنشان برخوردار است.ننه باران از پانزده سال‏ زمین سوخته پیش که شوهر راننده‏اش را در گردنه‏ای در همدان راهزنان‏ کشته‏اند،مسوولیت خانواده را برعهده گرفته است.ام مصدق‏ مادر عادل بعد از به اسارت رفتن‏ شوهر و پسر بزرگش مسوولیت‏ خانواده را برعهده دارد،در کارخانه‏ آردسازی کار می‏کند و اجازه داده‏ است عادل نوجوانش بسیجی شود. محمد مکانیک از پیش از انقلاب در اعتصابات کارگری ضد سلطنت شعور سیاسی پیدا کرده است و از اول جنگ‏ اعتقادش را چنان بیان می‏کند که تا زمانی از همه فشنگهایش استفاده نکرده‏ است اجازه نخواهد داد هیچ عراقی وارد اهواز بشود.نویسنده روحیه رزمندگان را با توصیف آنان به هنگام مرخصی آمدن بیان‏ می‏کند و بیشتر از همه با یادداشتی که برای شخص اول از مجید و محسن‏ برجای مانده است.

عوارض جنگ بر روی اعصاب شاهین برادر ناظر راوی که‏ بعد از شهادت خالد کارش به تیمارستان کشیده شده است و بر خود راوی به هنگامی‏که در زیر زمین شب‏ها و روزها را سر می‏کنند آشکار می‏شود.در صحنه پایانی هم جایی که گلابتون‏ تنها جگر گوشه‏اش را که از میان منازل خود و همه همسایه‏ها به سلامت بیرون آورده شده است با سر بر سنگ می‏کوبد نشان‏ می‏دهد.

وقایع‏نگاری و دیدگاه بی‏طرفانه نویسنده گوشه‏هایی از حقایق تاریخی را به تصویر می‏کشد. مثلا به رغم آن همه خالی‏ شدن شهر از سکنه آنهایی که ماشین و پول داشته‏اند و به‏ اصطلاح بالای شهری بوده‏اند.بسته شدن تمامی مغازه‏ها و از بین رفتن‏شان با انفجارها کسی از بی‏غذایی و کمبود آب و برق و گاز از بین نمی‏رود.به جز چند نفر شخصیت منفی نظیر شکری‏ شاکری که در شهر مانده است تا املاک مردم را به قیمتهای‏ ناچیزی بخرد و آن دیگری که بنگاه ماشین دارد و خودروها را به یک سوم قیمت می‏خرد یا کل شعبان که روزی سه بار قیمت‏ اجناس مغازه‏اش را بالا می‏برد همه در یک فضای به نسبت‏ برابری زندگی می‏کنند.داستان از پرداختن به اعترافهای ستون‏ پنجم که می‏گویند اجیر شده‏اند و بمب‏ها را کار گذاشته‏اند و یا وابسته‏ای که از طرف اشغالگران عراقی به فرمانداری مناطق‏ اشغالی گمارده می‏شوند کل فضا را به نسبت واقعی در کنار هم تصویر می‏کند.مردم در همزیستی همدلانه و داشتن روحیه‏ ایثارگری از هم پیشی می‏گیرد و عمده‏ترین سهم دفاع از شهر را برعهده دارند.

نویسنده گفت‏وگوهای مردم را درباره خرمشهری که با اسلحه‏های انفرادی یک ماه شهر را نگه داشتند و از غارتهای‏ عراقیها تصاویری را ارائه می‏دهد.حال‏وهوای یک ماه اول‏ جبهه‏ها را که به نزدیکیهای اهواز کشیده می‏شود و بعد از آن‏ نیروهای داوطلب بسیجی و ارتشی و سپاهی آنان را وادار به‏ عقب‏نشینی می‏کنند.توصیف مرگ خالد بدون تردید دل هر خواننده‏ای را می‏لرزاند و نویسنده تجربه مستقیم‏اش را از صحنه‏ها به رخ ادبیات داستانی می‏کشد.داستان زمانی به پایان‏ می‏رسد که زمستان اشغالگران به سر می‏رسد و نیروهای مردمی‏ آنان را درهم می‏کوبند.

  پیرنگ

پیرنگ مجرای عامی است که حوادث داستان به صورت سلسله وار در آن جریان می بابد و لازم است که این حوادث با مبدأ سببی ارتباط داشته باشد. (شلق ،۱۹۷۴: ۱۸)

پیرنگ الگوی حوادث داستان است و وابستگی موجود میان حوادث داستان را به طور منطقی تنظیم می کند. پیرنگ فقط ترتیب و توالی وقایع نیست بلکه مجموعه ی سازمان یافته ی وقایع است. این مجموعه ی وقایع و حوادث، بر پایه ی رابطه ی علت و معلولی با هم پیوند خورده و با الگو و نقشه ای مرتب و مستدل شده است.

(میرصادقی ،۱۳۹۴ :۸۴)

پیرنگ از اجزای زیر تشکیل می شود:

وضعیت و موقعیت: پیرنگ اغلب بر واژگونی موقعیت های داستان بنا می شود. بدین معنی که ممکن است شخصیتی از شخصیت های داستان در خود چیزی کشف کند که تا آن زمان از آن خبر نداشته است و همین موضوع سبب بروز کنش و واکنش هایی در او می شود. همین کنش و واکنش ها ممکن است که موجب تغییر و تحولی در شخصیت داستان بشود. (همان ،۹۴)

گره افکنی: « گره افکنی وضعیت و موقعیت دشواری است که بعضی اوقات به طور ناگهانی ظاهر می شود و برنامه ها، راه و روش ها و نگرش های موجود را تغییر می دهد. در داستان، گره افکنی شامل خصوصیات شخصیت ها و جزئیات وضعیت و موقعیت هایی است که خط اصلی پیرنگ را دگرگون می کند و شخصیت اصلی را در برابر نیروهای دیگر قرار می دهد و عامل کشمکش را به وجود می آورد.» (همان ،۹۵-۹۴). گره افکنی در یک داستان خوب باید به این دو سؤال پاسخ دهد: و بعد چه خواهد شد؟ و چرا؟ (شارونی ،۶۸:۱۹۷۷).

کشمکش: مقابله ی دو نیرو یا دو شخصیت است که بنیاد حوادث را می ریزد. شخصیت اصلی داستان با نیروهایی که علیه او برخاسته اند و با او سر مخالفت دارند به نزاع و درگیری می پردازد. این نیروها ممکن است شخصیت های دیگر یا اجسام و موانع و سوانح یا قراردادهای اجتماعی یا خوی و خصلت به خصوص خود شخصیت اصلی داستان باشد که با او سر ناسازگاری دارد. (میرصادقی،۱۳۹۴: ۹۵) انواع کشمکش: به طور کلی می توان کشمکش را به چهار نوع تقسیم کرد:

۱-کشمکش جسمانی: وقتی است که دو شخصیت درگیری جسمانی دارند و به زور و نیروی جسمی متوسل می شوند.

۲-کشمکش ذهنی: وقتی است که دو فکر با هم مبارزه می کنند.

۳-کشمکش عاطفی: وقتی است که عصیان و شورشی در میان باشد و درون شخصیت داستان را متلاطم سازد. به معنی غوغا و جوششی درونی است که موجب دگرگونی و هیاهویی شود.

۴-کشمکش اخلاقی: وقتی است که شخصیت داستان با یکی از اصول اخلاقی و اجتماعی سر مخالفت داشته باشد.(همان،۹۶)

حالت تعلیق یا هول و ولا: با گسترش پیرنگ، کنجکاوی خواننده بیشتر و شور و اشتیاقش برای دنبال کردن ماجرای داستان زیاد تر می شود. شخصیت اصلی یا یکی از شخصیت های داستان، اغلب همدردی و جانبداری او را به خود جلب می کند و خواننده نسبت به سرنوشت و عاقبت او علاقه مند می شود. همین علاقه مندی نسبت به عاقبت کار آن شخصیت، او را در حالت انتظار و دل  نگرانی نگه می دارد و چنین کیفیتی را در اصطلاح « حالت تعلیق» یا « هول و ولا» می گویند. هول و ولا گاهی بر مبنای وضعیت و موقعیت ایجاد می شود، هنگامی که خواننده می خواهد بداند برای شخصیت یا شخصیت های داستان چه اتفاقی خواهد افتاد. (همان ،۹۹-۹۸).

بحران: لحظه ای است که نیروهای متقابل برای آخرین بار با هم تلاقی می کنند و عمل داستانی را به نقطه ی اوج یا بزنگاه می کشانند و موجب دگرگونی زندگی شخصیت یا شخصیت های داستان می شوند و تغییری قطعی در خط اصلی داستان به وجود می آورند. (همان،۱۰۰-۹۹)

نقطه ی اوج یا بزنگاه: نقطه ای است که در آن بحران به نهایت خود برسد و به گره گشایی داستان بینجامد. نقطه ی اوج داستان، نتیجه ی منطقی حوادث پیشین است که همچون آبی در زیر زمین جریان داشته و از نظر پنهان مانده است و جاری شدن آب بر زمین پایان ناگزیر آن است. منطق مسیر حوادث داستان نیز ممکن است از نظر خواننده پنهان بماند اما وقتی به نتیجه ی نهایی آن می رسد خواننده آن را می پذیرد. اثری ممکن است بزنگاه های متعددی داشته باشد و بزنگاهی قوی تر از بقیه باشد، معمولاً این بزنگاه اصلی بر بزنگاه های دیگر مقدم است. (همان ،۱۰۰).

گره گشایی: « پی آمد وضعیت و موقعیت پیچیده یا نتیجه ی نهایی رشته ی حوادث است و نتیجه ی گشودن رازها و معماها و برطرف شدن سوء تفاهم ها است. درگره گشایی سرنوشت شخصیت یا شخصیت های داستان تعیین می شود و آن ها به موقعیت خود آگاهی پیدا می کنند، خواه این موقعیت به نفع آن ها باشد یا به ضررشان.» (همان جا).

پیرنگ را به « پیرنگ بسته» و « پیرنگ باز» تقسیم کرده اند. « پیرنگ بسته»، پیرنگی است که از کیفیتی پیچیده و تودرتو و خصوصیت فنی نیرومند برخوردار باشد، به عبارت دیگر، نظم ساختگی حوادث بر نظم طبیعی آن بچربد و گره گشایی و نتیجه گیری قطعی و محتومی داشته باشد. در « پیرنگ باز» برعکس« پیرنگ بسته» نظم طبیعی حوادث بر نظم ساختگی و قراردادی آن غلبه دارد. در این نوع داستان ها اغلب گره گشایی قاطعی وجود ندارد یا اگر داشته باشد قطعی نیست. در این داستان ها بیشتر حقیقت مانندی مورد توجه قرار می گیرد تا پیرنگ.

نویسنده می کوشد خود را در داستان پنهان کند تا داستان چون زندگی، عینی و ملموس و بی طرفانه جلوه کند. از این رو، اغلب به مسائل طرح شده پاسخی نمی دهد و خواننده خود باید راه حل آن را پیدا کند.(همان ،۱۰۴-۱۰۳).

  وضعیت و موقعیت در زمین سوخته

«پیرنگ; نقشه طرح، الگو یا شبکه استدلالی از وقایع داستان است و نشان می دهد چرا و چرا حوادث داستان (میرصادقی و، ۱۳۷۷: ۵۲ (همچنین طرح، محصول شخصیت پردازی و تعارض است) (۹۱). خلاصه داستان این رمان، داستان ماه‌های اول جنگ و حوادثی است که در شهر اهواز رخ می‌دهد، زندگی عادی ادامه دارد تا جایی که شایعه تحرکات ارتش عراق در مرزها مردم را نگران می‌کند و سرانجام با حمله در مورد هواپیماهای جنگی دشمن رسماً آغاز می‌شود: «توطئه مبتنی بر مفهوم اساسی جابجایی و تغییر در طول یک موقعیت خاص و تحت تأثیر برخی نیروها است» (بورنوف و همکاران، ۱۹۹۹: (۴۷٫

مردم شهر کسانی هستند که توانستند هجرت کنند و خانواده راوی نیز شهر را ترک می کنند و فقط خالد و شاهد به دلیل ضرورت کار اداری باقی می مانند. راوی نیز بی دلیل در شهر می ماند و از اتفاقاتی که در شهر می افتد یاد می کند. در این رمان با چندین سری از اتفاقات سروکار داریم که نویسنده در کنار هم قرار داده است و آنچه وقایع را به هم پیوند می دهد وجود یک راوی مشترک است. سلسله وقایع عبارتند از: الف- داستان زندگی راوی، بستگان و دوستانش و مهاجرت آنها از اهواز و مرگ برادر راوی.

ب- زندگینامه نانا باران و شرکت او در شورای محل و محاکمه دو سارق و اعدام آنها توسط نانا باران و شهادت فرزندش و در نهایت کشته شدن خود نانا باران در اثر حمله موشکی به منزلش..

35000 تومان – خرید
درباره این محصول نظر دهید !